Odpowiedź udzielona przez Güntera Verheugena w imieniu Komisji
(21 maja 2008 r.)
Komisja pragnie podkreślić wagę zgodności wszystkich badań klinicznych, niezależnie od tego gdzie są one przeprowadzane, z zasadami etycznymi zagwarantowanymi w prawodawstwie wspólnotowym. Zobowiązuje się ona wspierać taki sam wysoki poziom ochrony osób uczestniczących w badaniach klinicznych niezależnie od miejsca, w którym te badania się odbywają.
1. i 2. Zgodnie z odpowiedziami na wcześniejsze pisemne zapytania E-1805/06 Dz.U. C oraz E-0777/07 Dz.U. C pana M. van den Berga, a także na zapytanie E-2357/07 Dz.U. C pani D. Corbey i pana M. van den Berga, Komisja potwierdza, że produkty lecznicze weryfikowane przez Europejską Agencję Leków (EMEA) mogą otrzymać pozwolenie Komisji na dopuszczenie do obrotu jedynie, jeśli były przedmiotem badań klinicznych przeprowadzonych zgodnie z wymogami dyrektywy 2001/20/WE Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/20/WE z dnia 4 kwietnia 2001 r. w sprawie zbliżania przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich odnoszących się do wdrożenia zasady dobrej praktyki klinicznej w prowadzeniu badań klinicznych produktów leczniczych przeznaczonych do stosowania przez człowieka, Dz.U. L 121, z 1.5.2001 r. i odpowiednich przepisów wykonawczych. Zwłaszcza art. 3 dyrektywy Komisji 2005/28/WE Dyrektywa Komisji 2005/28/WE z dnia 8 kwietnia 2005 r. ustalająca zasady oraz szczegółowe wytyczne dobrej praktyki klinicznej w odniesieniu do badanych produktów leczniczych przeznaczonych do stosowania u ludzi, a także wymogi zatwierdzania produkcji oraz przywozu takich produktów, Dz.U. L 91 z 9.4.2005 r. stanowi, że badania kliniczne powinny być prowadzone zgodnie z deklaracją helsińską o „Zasadach etycznego postępowania w eksperymencie medycznym z udziałem ludzi.”
Art. 8 ust. 3 lit. ib) dyrektywy 2001/83/WE Dyrektywa 2001/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 listopada 2001 r. w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi, Dz.U. L 311 z 28.11.2001 r. wymaga także złożenia przez wnioskodawcę oświadczenia stwierdzającego, że badania kliniczne przeprowadzone poza terytorium Wspólnoty są zgodne z zasadami etycznymi zawartymi w dyrektywie 2001/20/WE. Oświadczenie to zawiera wykaz podjętych badań, krajów, w których zostały przeprowadzone, oraz norm etycznych, z uwzględnieniem których były one prowadzone.
W związku z tym wyniki badań klinicznych, które nie zostały przeprowadzone zgodnie z tymi zasadami, nie mogą być w legalny sposób użyte przez wnioskodawcę jako uzasadnienie wniosku o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu. Analogicznie, pozwolenie na dopuszczenie do obrotu może zostać zawieszone lub unieważnione, jeżeli stwierdzone zostanie naruszenie wymogów UE odnoszących się do badań klinicznych.
Prawodawstwo wspólnotowe zawiera także szereg mechanizmów kontrolnych, takich jak kary i inspekcje, sprawdzające przestrzeganie zasad ustanowionych w dyrektywie 2001/20/WE. Na przykład, w przypadku produktów leczniczych dopuszczonych przez Wspólnotę, rozporządzenie Komisji (WE) nr 658/2007 Rozporządzenie Komisji (WE) nr 658/2007 z 14 czerwca 2007 r. dotyczące kar finansowych w przypadku naruszenia niektórych wymagań związanych z pozwoleniami na dopuszczenie do obrotu przyznanymi zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 726/2004 Parlamentu i Rady , Dz.U. L 155, z 15.6.2007 r. przewiduje kary finansowe stosowane w przypadku naruszenia różnych wymagań, włącznie z nieprzestrzeganiem wymogów odnoszących się do badań klinicznych.
Ośrodki, także na terytorium krajów trzecich, w których prowadzone są badania kliniczne, mogą być kontrolowane przez właściwe organy państw członkowskich. W 2006 r. EMEA wprowadziła system kontroli dobrych praktyk klinicznych w krajach trzecich, który spowodował wzrost liczby inspekcji w tych krajach i jest rozszerzany w 2008 r. Kontrolowane są ośrodki w Ameryce Łacińskiej, Afryce i Azji. Prowadzenie badań w krajach rozwijających się oraz obecność podatnych na zagrożenia grup ludności to dwa najważniejsze elementy wyboru ośrodków i badań poddawanych kontroli. Jednym z priorytetów procedury kontrolnej jest ocena, czy zgoda na badanie została wydana świadomie oraz potwierdzenie opinii komitetu etyki.
3. Komisja podjęła już szereg inicjatyw w celu pomocy krajom trzecim w poprawieniu nadzoru nad badaniami klinicznymi i zapewnieniu przestrzegania wytycznych w zakresie etyki.
Po pierwsze, Komisja znacząco wzmocniła swoje stosunki dwustronne z kluczowymi krajami trzecimi (np. z Indiami) i zaproponowała konkretne działania, takie jak stworzenie punktu bezpośredniego kontaktu służącego wymianie informacji o badaniach klinicznych między tymi krajami i UE. Zaproponowana została także specjalna procedura sprawdzania zgodności z zasadami etyki zawartymi w deklaracji helsińskiej.
Po drugie, Komisja aktywnie uczestniczy w badaniach w terenie prowadzonych pod nadzorem Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). EMEA oraz kontrolerzy dobrych praktyk klinicznych UE zorganizowali także z udziałem WHO specjalne szkolenie dla kontrolerów UE na temat przeprowadzania inspekcji w krajach rozwijających się i będą nadal współpracować z WHO oraz innymi zainteresowanymi stronami w celu pogłębienia wiedzy UE oraz organów regulacyjnych w krajach rozwijających się na temat kontroli dobrych praktyk klinicznych. Komisja uczestniczy także aktywnie w pracach grup roboczych opracowujących wytyczne w dziedzinie etyki (etyki badań naukowych) w krajach rozwijających się, wraz z właściwymi stronami trzecimi, szczególnie Radą Europy (wydział bioetyki), Unesco oraz Międzyagencyjnym Komitetem ds. Bioetyki ONZ.
Po trzecie, Komisja i EMEA wprowadziły niezbędne dla wdrożenia art. 58 rozporządzenia (WE) nr 726/2004 Rozporządzenie (WE) nr 726/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. ustanawiające wspólnotowe procedury wydawania pozwoleń dla produktów leczniczych stosowanych u ludzi i do celów weterynaryjnych i nadzoru nad nimi oraz ustanawiające Europejską Agencję Leków, Dz.U. L 136 z 30.4.2004 r. procedury, które pozwalają EMEA wspierać badawczo kraje trzecie w ocenie leków, które mają być wprowadzane wyłącznie na rynki poza terytorium UE. Wiele leków stosowanych w leczeniu chorób zagrażających życiu zostało już ocenionych w ramach tej procedury.
Dodatkowo, Komisja zwróciła się do Europejskiej Grupy do spraw Etyki w Nauce i Nowych Technologiach (EGE) o opinię na temat etycznych aspektów badań klinicznych prowadzonych w krajach rozwijających się http://ec.europa.eu/european_group_ethics/docs/avis17_en.pdf. . Komisja finansuje także projekty badawcze w dziedzinie zwiększania środków przeznaczanych na kwestie etyczne w krajach rozwijających się (w Afryce: NEBRA, EDCTP, w Ameryce Łacińskiej: Eulabor, w Chinach: Bionet itp.) oraz organizuje konferencje w tej dziedzinie (np. Globalizacja, epidemie http://ec.europa.eu/research/science-society/index.cfm?fuseaction=public.topic&id=321. ).
Po czwarte, poprzez Partnerstwo pomiędzy Europą a Krajami Rozwijającymi się w zakresie Badań Klinicznych (EDCTP) Komisja finansuje zwiększanie środków przeznaczanych na badania kliniczne w krajach rozwijających się. EDCTP został stworzony w ramach szóstego programu ramowego na rzecz badań i rozwoju w celu zmniejszania ubóstwa w krajach rozwijających się poprzez poprawę stanu zdrowia ich ludności dzięki nowym interwencjom klinicznym (dla zwalczania HIV/AIDS, malarii i gruźlicy). Projekty finansowane dotychczas przez EDCTP obejmują badania kliniczne nad chorobami związanymi z biedą, działania szkoleniowe w zakresie badań klinicznych dla lekarzy praktyków oraz naukowców w Afryce subsaharyjskiej oraz ponad 14 projektów w dziedzinie etyki (kursy i seminaria, zakładanie afrykańskich krajowych lub instytucjonalnych komitetów ds. etyki, zakładanie regionalnych biur koordynujących ds. etyki w krajach rozwijających się). Działanie EDCTP stale dostarcza szczegółowych informacji, przydatnych w toczącej się strategicznej dyskusji o prawodawstwie w dziedzinie badań klinicznych w Europie.
Wreszcie, Komisja aktywnie uczestniczy w międzynarodowych działaniach na rzecz harmonizacji wymogów związanych z opracowywaniem produktów leczniczych i prowadzeniem badań klinicznych, takich jak Międzynarodowa Konferencja ds. Harmonizacji. W tym kontekście Komisja zachęca wszystkie kraje trzecie do przyjęcia międzynarodowych standardów, a także stosowania odpowiednich zasad zawartych w prawodawstwie wspólnotowym, takich jak dotyczące etyki przepisy zawarte w dyrektywie 2001/20/WE.
4. Badania kliniczne są zwykle prowadzone jako randomizowane „kontrolowane badania kliniczne” z zastosowaniem placebo lub ustanowionego produktu leczniczego o udowodnionej wartości terapeutycznej. Leczenie grup kontrolnych będzie zależeć od kwestii etycznych i obszaru terapeutycznego. W niektórych przypadkach może więc być uzasadnione porównanie skuteczności nowego środka leczniczego raczej ze skutecznością ustanowionego produktu leczniczego o udowodnionej wartości terapeutycznej niż z placebo. Nie ma jednak reguły znajdującej zastosowanie w każdych okolicznościach. Decyzja o zastosowaniu placebo i/lub aktywnych czynników kontroli była i będzie podejmowana indywidualnie dla każdego przypadku. W praktyce rozróżnia się zwykle trzy podstawowe scenariusze: —
nowe lekarstwo w obszarze terapeutycznym, dla którego nie istnieje terapia farmakologiczna. W tym przypadku dane zostaną uzyskane na podstawie badań jednostek dobranych losowo i w miarę możliwości z zastosowaniem placebo;
—
nowe lekarstwo w obszarze terapeutycznym, dla którego istnieją aktywne czynniki kontroli i użycie placebo uznane jest za nieetyczne. W tym przypadku kontrolowane badania przeprowadzane będą z zastosowaniem czynnika aktywnego;
—
nowe lekarstwo w obszarze terapeutycznym, dla którego istnieje jeden lub wiele ustanowionych produktów leczniczych i użycie placebo uznane jest za etyczne. W przypadku tego scenariusza zastosowanie placebo może być niezbędne, aby zbadać niektóre parametry naukowe, takie jak wrażliwość próby w porównaniu z aktywnymi czynnikami kontroli.
Szanowni Posłowie mogą zapoznać się ze szczegółowymi danymi naukowymi w odpowiednich międzynarodowych wytycznych Wytyczne E10 Międzynarodowej Konferencji ds. Harmonizacji: „Choice Of Control Group And Related Issues In Clinical Trials”, http://www.ich.org/LOB/media/MEDIA486.pdf. .
