Briefing : 10-01-2005(s)
PARLAMENT EUROPEJSKI
Redakcja:
Katarzyna Prandota
Sekretariat:
Karolina Kochajkiewicz
Tel. 31051
Bruksela:
Strasburg:
PHS 6A53
IPE3 F02-021
B-1047 Bruksela
BP1024, F-67070 Strasburg
Tel. (32-2) 283 10 51
Tel. (33) 3 88 17 34 79
Fax (32-2) 284 91 71
Fax (33) 3 88 17 93 55
e-mail: prasa-pl@europarl.eu.int
Internet: http://www.europarl.eu.int/press/index_publi_pl.htm
Zamknięcie numeru: 06.01.2005 16:00
Grupy polityczne
Stan na dzień 04.01.2005
PPE-DE
PSE
ADLE
Zieloni / ALE
GUE / NGL
IND / DEM
UEN
NI
Razem
BE
6
7
6
2
3
24
CZ
14
2
6
1
1
24
DK
1
5
4
1
1
1
1
14
DE
49
23
7
13
7
99
EE
1
3
2
6
EL
11
8
4
1
24
ES
24
24
2
3
1
54
FR
17
31
11
6
3
3
7
78
IE
5
1
1
1
1
4
13
IT
24
16
12
2
7
4
9
4
78
CY
3
1
2
6
LV
3
1
1
4
9
LT
2
2
7
2
13
LU
3
1
1
1
6
HU
13
9
2
24
MT
2
3
5
NL
7
7
5
4
2
2
27
AT
6
7
2
3
18
PL
19
10
4
10
7
4
54
PT
9
12
3
24
SI
4
1
2
7
SK
8
3
3
14
FI
4
3
5
1
1
14
SE
5
5
3
1
2
3
19
UK
28
19
12
5
1
10
3
78
Razem
268
202
88
42
41
36
27
28
732
Grupy polityczne
PPE-DE
Grupa Europejskiej Partii Ludowej (Chrześcijańscy Demokraci) i Europejskich Demokratów
PSE
Grupa Socjalistyczna w Parlamencie Europejskim
ADLE
Grupa Porozumienia Liberałów i Demokratów na rzecz Europy
GUE/NGL
Konfederacyjna Grupa Zjednoczonej Lewicy Europejskiej / Nordycka Zielona Lewica
Zieloni/ALE
Grupa Zielonych / Wolne Przymierze Europejskie
UEN
Grupa Unii na rzecz Europy Narodów
IND/DEM
Grupa Niepodległość / Demokracja
NI
Niezrzeszeni
KONFERENCJE PRASOWE
Uwaga! W ostatniej chwili porządek obrad może ulec zmianie.
Konferencja prasowa poprzedzająca sesję odbędzie się w budynku PHS, sala 0A50, w piątek przed sesją o 11:00.
Końcowa konferencja prasowa odbędzie się o 16:30 w Poniedziałek 10 stycznia 2005 w Centrum Prasowym w Strasburgu
Porz ą dek obrad sesji plenarnej 10 -13 stycznia 2005
Poniedziałek 10 stycznia 2005 (17:00 do 21:00)
17:00 - 21:00
Otwarcie sesji miesięcznej i porządek obrad
Oświadczenie Komisji - Konwencja ramowa ONZ w sprawie zmian klimatycznych (UNFCC)
Wynik 10 Konferencji Stron (COP 10) zorganizowanej w Buenos Aires przez UNFCC (6-17 grudnia 2004 r.)
*** II Rekomendacja do drugiego czytania Manuel Medina Ortega (A6-0073/2004) - Odpowiedzialność cywilna wynikająca z ruchu pojazdów samochodowych
Wspólne stanowisko uchwalone przez Radę w dniu 26 kwietnia 2004 r. w sprawie przyjęcia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy Rady 72/166/EWG, 84/5/EWG i 90/232/EWG oraz dyrektywę 2000/26/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ubezpieczeń od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych [16182/2/2003 - C6-0112/2004 - 2002/0124(COD)] Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów
Pytanie ustne - Promocja sprzedaży na rynku wewnętrznym
ADLE, PPE-DE Komisja Promocja sprzedaży na rynku wewnętrznym Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów
Wtorek 11 stycznia 2005 (09:00 do 13:00; 15:00 do 17:00 i 17:30 do 19:30)
9:00 - 12:00, 15:00 - 17:00
ewentualnie, Głosowania nad wnioskami o tryb pilny (art. 134 Regulaminu PE)
Sprawozdanie: Íñigo Méndez de Vigo, Richard Corbett (A6-0070/2004) - Konstytucja dla Europy w sprawie Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy
[2004/2129(INI)] Komisja Spraw Konstytucyjnych
12:00 - 13:00
Głosowania
- Wybór Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich
Zgodnie z art. 43 ust. 1 Regulaminu PE:
- *** Rekomendacja Elmar Brok (A6- /2004) - Umowy o Stabilizacji i Stowarzyszeniu UE/BJRM Projekt decyzji Rady oraz Komisji w sprawie zawarcia protokołów do Układu o Stabilizacji i Stowarzyszeniu między Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi z jednej strony a - Byłą Jugosłowiańską Republiką Macedonii i w celu uwzględnienia przystąpienia Republiki Czech, Republiki Estonii, Republiki Cypru, Republiki Węgier, Republiki Łotwy, Republiki Litwy, Republiki Malty, Rzeczpospolitej Polskiej, Republiki Słowenii oraz Republiki Słowacji do Unii Europejskiej [ COM(2004)0354 - .................. - 2004/0115(AVC)] Komisja Spraw Zagranicznych Art. 43 ust. 1 Regulaminu PE
- *** Rekomendacja James Nicholson (A6- /2004) - Program PEACE Projekt rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 określającego przepisy ogólne w sprawie funduszy strukturalnych w zakresie przedłużenia okresu trwania programu PEACE i przyznania nowych środków na pokrycie zobowiązań [ COM(2004)0631 - ....................... - 2004/0224(AVC)] Komisja Rozwoju Regionalnego Art. 43 ust. 1 Regulaminu PE
- Teksty, nad którymi debata została zamknięta
17:30 - 18:00
Komunikat Komisji - Zielona Księga na temat dostępu do zatrudnienia
18:00 - 19:30
Tura pytań (Komisja) (B6- /2004)
Środa 12 stycznia 2004 (09:00 do 13:00; 15:00 do 17:30 i 18:00 do 19:00)
9:00 - 12:00, 15:00 - 17:30
Oświadczenie Rady - Program Prezydencji Luksemburskiej
Oświadczenie Rady i Komisji - Pomoc UE dla ofiar katastrofy Tsunami w Azji
Oświadczenia Rady i Komisji - Stosunki transatlantyckie
Oświadczenia Rady i Komisji - Dług krajów rozwijających się
Obniżenie długu krajów rozwijających się w następstwie redukcji długu irackiego
ewentualnie, sprawozdania wpisane zgodnie z art. 134 Regulaminu PE
12:00 - 13:00
Głosowania nad tekstami, co do których debata została zamknięta
18:00 - 19:00
Tura pytań (Rada) (B6- /2004)
Czwartek 13 stycznia 2005 (10:00 do 12:00; 12:00 do 13:00 i 15:00 do 16:00)
10:00 - 12:00
Oświadczenia Rady i Komisji - Wyniki wyborów prezydenckich na Ukrainie
Pytanie ustne - Zwolnienie nauczycieli języków Komisji
Stephen Hughes ( O-0082/2004 - B6-0137/2004 ) Komisja Zwolnienie nauczycieli języków obcych zatrudnionych przez Komisję Komisja Zatrudnienia i Spraw Socjalnych
12:00 - 13:00
Głosowania nad tekstami, co do których debata została zamknięta
15:00 - 16:00
Debaty nad przypadkami łamania praw człowieka, zasad demokracji i państwa prawa - Czas trwania: maksymalnie 1 godzina (art. 115 Regulaminu PE)
16:00 [lub po zakończeniu poprzedzających debat]
Głosowania
- Projekty rezolucji dotyczące debat nad przypadkami łamania praw człowieka, zasad demokracji i państwa prawa (art. 115 Regulaminu PE)
- Teksty, nad którymi debata została zamknięta Sprawy konstytucyjne
Dla Parlamentu Europejskiego głosowanie nad sprawozdaniem w sprawie projektu ustanawiającego Konstytucję dla Europy, które odbędzie się 12 stycznia 2005 r. jest momentem historycznym. Od ponad ćwierć wieku, posłowie Parlamentu Europejskiego domagali się umocnienia podstaw konstytucyjnych Unii Europejskiej, uproszczenia procesu podejmowania decyzji i jaśniejszego zdefiniowania praw obywateli europejskich. Kolejne traktaty, od Jednolitego Aktu Europejskiego po traktat z Nicei ulepszyły różne aspekty integracji naszych państw, ale ich współistnienie sprawiło, że Unia Europejska postrzegana była jako całość bardzo zawiła i nieprzejrzysta. Konstytucja została przygotowana przez Konwent, który przez szesnaście miesięcy spotykał się w Brukseli. Posłowie do Parlamentu Europejskiego aktywnie uczestniczyli w jego pracach. Następnie tekst wynegocjowany przez Konwent został rozpatrzony w trakcie konferencji międzyrządowej, w której Parlament Europejski brał udział. 29 Października 2004 r. Konstytucja została podpisana w Rzymie przez szefów rządów i Państw Członkowskich. Teraz jest w trakcie procesu ratyfikacyjnego. Po zakończeniu tego procesu Konstytucja da Unii Europejskiej bardziej czytelne oblicze, pozwoli jej działać skuteczniej z korzyścią dla wszystkich jej obywateli i w poszanowaniu różnorodnych kultur i interesów narodowych.
Niniejsze wydanie specjalne Briefingu składa się z:
- opisu wydarzeń, które towarzyszyć będą debacie i głosowaniu, - krótki opis sprawozdania i tych jego elementów, które dotyczą bezpośrednio obywateli, - aktualne dane na temat procesu ratyfikacji Konstytucji w 25 Państwach Członkowskich, - historyczny szkic na temat Konstytucji i udziału Parlamentu Europejskiego w pracach nad nią, - pełen tekst sprawozdania w sprawie traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy autorstwa Richarda CORBETT'a (PSE, UK) i Íñigo MÉNDEZ DE VIGO (PPE/DE, ES).
Sprawozdania z debaty oraz głosowania, które będą miały miejsce 11 i 12 stycznia br. oraz inne użyteczne informacje znajda Państwo na specjalnej stronie internetowej, stworzonej z tej okazji przez Dyrekcję ds. Kontaktów z Mediami Parlamentu Europejskiego. W języku francuskim: http://www.europarl.eu.int/press/adoption/constitution-2005/index_fr.htm W języku angielskim: http://www.europarl.eu.int/press/adoption/constitution-2005/index_en.htm Naturalnie, sprawozdania we wszystkich językach oficjalnych Unii Europejskiej będą dostępne na naszej stronie internetowej, tak jak ma to miejsce przy każdej sesji plenarnej. http://www.europarl.eu.int/press/index_publi_pl.htm Niniejszą publikację odnaleźć można w zakładce 'Briefing', natomiast streszczenia debat oraz głosowań w sprawie projektu konstytucji w 'Wiadomości dnia'.
Kampania informacyjna o Konstytucji rozpoczęta!
Wraz z momentem zatwierdzenia przez Parlament Europejski Konstytucji rozpocznie się kampania informacyjna na temat Konstytucji Europejskiej. Będzie ona skierowana do obywateli europejskich. W wielu Państwach członkowskich to właśnie obywatele będą musieli zająć stanowisko wobec Konstytucji, głosując w referendach.
Aby zaznaczyć początek tej kampanii informacyjnej, plakat z głównymi hasłami Konstytucji pojawi się na fasadzie budynku Parlamentu Europejskiego w Strasburgu, już od 5 stycznia br. Plakat ten będzie zajmował łączną powierzchnię 1200 m² i pozostanie na fasadzie Parlamentu aż do końca kampanii informacyjnej, czyli do września 2006 r. Z czasem, kiedy kolejne Państwa Członkowskie będą ratyfikować Konstytucję, plakat będzie kompletowany kolejnymi hasłami "tak" w językach tych państw.
Głosowanie w trakcie sesji plenarnej zostanie uczczone w szczególny sposób - w otwartej przestrzeni przed salą plenarną zostanie opuszczone 12 banderoli (kakémomos) z kluczowymi hasłami Konstytucji oraz słowami "tak" we wszystkich oficjalnych językach Unii, przy dźwiękach muzyki. Następnie, w podwórzu budynku Parlamentu zostaną wypuszczone ogromne balony w kolorach Konstytucji Europejskiej.
Ponadto, z okazji debaty i głosowania nad sprawozdaniem Corbett - Méndez de Vigo, na zaproszenie Przewodniczącego Parlamentu Europejskiego, Josep Borrell'a, będą obecni Jeremy Rifkin ze Stanów Zjednoczonych oraz Adela Cortina Orts z Hiszpanii.
Aby uzyskać więcej informacji: Patricia Paye/Nora Karpati 0032 28 42 935 0032 28 40540 (image@europarl.eu.int)
Tak dla projektu traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy
- to w jednym zdaniu podsumowanie ostatniego spotkania Komisji Spraw Konstytucyjnych Parlamentu Europejskiego. W trakcie głosowania nad tekstem sprawozdania w sprawie Konstytucji Europejskiej, które miało miejsce 30 listopada 2004 r. 20 posłów głosowało za przyjęciem tekstu, 3 przeciwko a 3 wstrzymało się od głosu. Głosowanie ostateczne odbędzie się 12 stycznia , w trakcie sesji plenarnej w Strasburgu.
Sprawozdanie jest podzielone na dwie części: pierwsza napisana jest językiem przystępnym i zrozumiałym dla opinii publicznej. Jest to część "dydaktyczna" , która ma wytłumaczyć w prosty sposób korzyści płynące z przyjęcia Konstytucji dla obywateli oraz różnice między nowym tekstem a już obowiązującymi traktatami. W części drugiej, która jest uzasadnieniem, w bardziej rozbudowanej formie przedstawione są szczegóły projektu konstytucyjnego. Sprawozdanie powstało dzięki wspólnej pracy dwóch sprawozdawców Íñigo MÉNDEZ DE VIGO (PPE/DE, ES) i Richard CORBETT (PSE, UK). Według słów zawartych w samym sprawozdaniu: "projekt ustanawiający Konstytucję dla Europy stanowi satysfakcjonujący kompromis wprowadzający znaczącą zmianę w stosunku do istniejących Traktatów, które doprowadzi do wyczuwalnej poprawy dla obywateli Europy, dla Parlamentu Europejskiego będącego ich demokratyczną reprezentacją i dla instytucji Unii Europejskiej, ale także dla Państw Członkowskich, ich władz lokalnych i regionalnych oraz dla Unii Europejskiej jako całości".
Przejrzystość, skuteczność, kontrola demokratyczna i obywatelstwo europejskie
Te zmiany i ulepszenia, które Konstytucja ma wprowadzić stanowią cztery punkty sprawozdania:
Wzrost przejrzystości istoty i celów Unii Skomplikowane Traktaty europejskie zostaną zastąpione przez jeden, bardziej czytelny dokument, który precyzyjnie określa wartości i cele Unii Europejskiej oraz zasady, które regulują jej działania oraz relacje z Państwami Członkowskimi. Wspólnoty Europejskie i Unia Europejska, których nazwy się mylą i pokrywają, staną się od momentu wejścia w życie Konstytucji jedną strukturą posiadającą osobowość prawną. Zawiła terminologia europejska ulegnie uproszczeniu, zostaną wprowadzone nowe pojęcia takie jak na przykład prawa europejskie, które będą nosiły nazwę ustaw i ustaw ramowych. Symbole Unii Europejskiej takie jak flaga czy hymn zostaną zapisane w Konstytucji. Zostanie również wprowadzona klauzula solidarności między Państwami Członkowskimi w razie ataku terrorystycznego lub katastrofy naturalnej.
Wzrost skuteczności Unii i zwiększenie jej roli w Świecie Dzięki następującym ulepszeniom w stosunku do obowiązujących traktatów Konstytucja Europejska ma się przyczynić do wzrostu skuteczności w wykonywaniu swoich zadań. Zwiększy się zakres stosowania głosowań większością kwalifikowaną w Radzie, co jest niezbędne by uniknąć impasu w Unii dwudziestu pięciu członków lub jeszcze większej liczbie. Dwu i półroczna Prezydencja w Radzie Europejskiej zastąpi Prezydencję zmieniającą się, co sześć miesięcy, zmniejszy się rozmiar Komisji Europejskiej. Zamiast dwóch stanowisk nakładających się, czyli Wysokiego Przedstawiciela ds. WPZB i Komisarza ds. stosunków zewnętrznych powstanie jedno stanowisko Ministra Spraw Zagranicznych, który będzie się wypowiadał w sprawach, w których Unia zajmuje wspólne stanowisko. Dodatkowo uznanie osobowości prawnej Unii wzmocni możliwość działania na poziomie międzynarodowym i pozwoli zająć Unii Europejskiej należne jej miejsce na arenie międzynarodowej.
Wzrost odpowiedzialności demokratycznej Parlament Europejski na równi z Radą, czyli rządami krajowymi, będzie się wypowiadał i kontrolował proces tworzenia prawa europejskiego. Wszelkie propozycje Unii będą przekazywane z odpowiednim wyprzedzeniem parlamentom krajowym, tak by dać im możliwość ich przeanalizowania. Parlamenty narodowe zyskują również prawo przeciwstawiania się propozycjom, które uznają za przekraczające kompetencje Unii. Tym samym parlamenty narodowe i Parlament Europejski będą miały dużo większy niż dotychczas wpływ na prawo unijne. Po ratyfikacji traktatu konstytucyjnego Przewodniczący Komisji Europejskiej wybierany będzie przez Parlament Europejski. Minister Spraw Zagranicznych wybierany będzie w porozumieniu z Radą i Przewodniczącym Komisji a odpowiedzialny będzie przed Parlamentem Europejskim i Radą. Wszelkie wydatki Unii Europejskiej będą podlegać zgodzie Parlamentu Europejskiego i Rady. Nowa procedura budżetowa zwiększa uprawnienia Parlamentu Europejskiego w decydowaniu o ostatecznym kształcie budżetu i zwiększa tym samym kontrolę demokratyczną nad nim.
Zwiększenie praw obywatelskich Prawa obywateli będą lepiej chronione po wejściu w życie Konstytucji dzięki wymogom zawartym w projekcie, aby wszelkie rozporządzenia legislacyjne Unii i kroki podjęte przez instytucje Unii były zgodne z normami praw podstawowych. Wynika to z faktu włączenia Karty Praw Podstawowych do projektu konstytucyjnego. Dodatkowo Unia Europejska przystąpiła do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka. W projekcie zostało wprowadzone prawo inicjatywy ze strony obywateli oraz lepsze warunki dochodzenia swoich racji przed sądami europejskimi. W sprawozdaniu przygotowanym przez Komisję Spraw Konstytucyjnych posłowie starają się zająć stanowisko wobec głosów krytycznych odnośnie projektu Konstytucji. Według posłów "głosy te są pozbawione podstaw" gdyż ich zdaniem Konstytucja "nie doprowadzi do utworzenia scentralizowanego super 'państwa', nie osłabi, lecz przeciwnie, wzmocni Unię w wymiarze socjalnym" . Posłowie podkreślają, że projekt Konstytucji "nie ignoruje korzeni historycznych i duchowych Europy, gdyż odwołuje się do jej spadku kulturowego, religijnego i humanistycznego".
Maraton na 25 ratyfikacji
Tak jak w przypadku każdego Traktatu Europejskiego, ratyfikacje Konstytucji Europejskiej odbędą się zgodnie z regułami konstytucyjnymi każdego Państwa Członkowskiego, przez ratyfikację parlamentarną lub/i referenda. Według artykułu IV-447.2 Konstytucji: "Niniejszy traktat wchodzi w życie dnia 1 listopada 2006 roku, pod warunkiem, że zostaną złożone do depozytu wszystkie dokumenty ratyfikacyjne lub w przeciwnym wypadku wchodzi on w życie pierwszego dnia drugiego miesiąca następującego po złożeniu do depozytu dokumentu ratyfikacyjnego przez Państwo-Sygnatariusza, które jako ostatnie spełni tę formalność".
Co może się zdarzyć, jeśli ratyfikacja w jakimś Państwie Członkowskim nie powiedzie się, tak jak to miało miejsce w pierwszym podejściu w Danii i Irlandii w przypadku innych traktatów? Konstytucja nie przewiduje precyzyjnych środków, aby takim sytuacjom zaradzić, ale w deklaracji, która znajduje się w aneksie tekstu konstytucyjnego jest zawarte następujące stwierdzenie: "Konferencja zwraca uwagę, że jeżeli po upływie dwóch lat od podpisania Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy zostanie on ratyfikowany przez cztery piąte Państw Członkowskich i gdy jedno lub więcej Państw Członkowskich napotka trudności w postępowaniu ratyfikacyjnym, sprawa zostanie rozpatrzona przez Radę Europejską". Podpisanie Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy miało miejsce 29 października 2004 r., tak, więc to od 29 października 2006 r. Rada Europejska miałaby się tą sprawą zająć.
Dwa Państwa Członkowskie, które zdecydowały się na ratyfikację przez Parlament już przeprowadziły niezbędne głosowania:
Litwa : głosowanie w Parlamencie - 11 września 2004 r. / 84 głosy za, 4 przeciw i 3 wstrzymujące się od głosu. Węgry : głosowanie w Parlamencie - 20 grudnia 2004 r. / 322 za, 12 przeciw, 8 wstrzymujących się od głosu.
W dwóch Państwach Członkowskich, Niemczech i Belgii, referenda nie są przewidziane w narodowej Konstytucji, są więc mało prawdopodobne na tym etapie. W Republice Czeskiej przeprowadzenie referendum jest możliwe, ale decyzja również nie została jeszcze podjęta.
Planowane referenda
Do dnia dzisiejszego (styczeń 2005 r.) w 9 Państwach Członkowskich planowane jest przeprowadzenie referendów, ale konkretne daty są znane tylko w dwóch przypadkach: Hiszpania : 20 luty 2005 r. Luxemburg : 10 lipiec 2005 r.
We Francji referendum ma się odbyć na wiosnę 2005 r. W Holandii w tracie pierwszej połowie 2005 r. W Portugalii referendum miało się odbyć jak najszybciej, ale zostało przesunięte w powodu przyspieszonych wyborów parlamentarnych w lutym br. W Wielkiej Brytanii i Danii referenda są planowana na początek 2006 r. Nie zostały jeszcze ustalone daty dla Polski i Irlandii.
Parlamentarna procedura ratyfikacji
W 11 Państwach Członkowskich przyjęcie traktatu konstytucyjnego odbędzie się drogą parlamentarną, w większości przypadków w 2005 r.: Austria, Cypr, Estonia, Finlandia, Grecja, Włochy, Łotwa, Malta, Słowacja, Słowenia i Szwecja.
Kontekst historyczny
Od czasu pierwszych powszechnych wyborów do Parlamentu Europejskiego, które miały miejsce w 1979 r., większość posłów popierało pogłębianie integracji europejskiej. Według posłów warunkiem pogłębienia było zwiększenie skuteczności procedur decyzyjnych Unii, zwiększenie wpływu Parlamentu Europejskiego, czyli demokratycznie wybranych reprezentantów obywateli europejskich oraz ułatwienie procesu podejmowania decyzji dzięki zwiększeniu zakresu stosowania głosowania większością kwalifikowaną w Radzie. W trosce o interesy obywateli Wspólnoty Parlament bronił od zawsze kluczowej roli Komisji Europejskiej, w szczególności jej wyłącznego prawa inicjatywy ustawodawczej. Niektóre z życzeń posłów powoli urzeczywistniły się za sprawą kolejnych traktatów. Ale trzeba było poczekać na porażkę traktatu z Nicei, aby fundamentalna reforma, którą od dawna proponował Parlament Europejski, została rozpoczęta. Reforma ta, najbardziej ambitna w historii Wspólnoty, miała na celu reformę instytucji i sposobu podejmowania decyzji na skalę Unii Europejskiej. Jej wynikiem jest projekt Konstytucji, nad którym odbędzie się głosowanie Parlamentu Europejskiego 12 stycznia 2005 r, ponad dwadzieścia lat po "projekcie Spinelli".
"Projekt Spinelli" i Jednolity Akt Europejski
Działania Parlamentu Europejskiego na rzecz stworzenia Wspólnoty bardziej zintegrowanej i skutecznej ruszyły w pełni wraz z projektem Unii Europejskiej stworzonym przez posła do Parlamentu Europejskiego i byłego komisarza Altiero Spinelli. Projekt ten został przyjęty 14 lutego 1984 roku 237 głosami za, 31 przeciw oraz 43 wstrzymującymi się od głosu. "Projekt Spinelli" rozpoczął najbardziej fundamentalną reformę Wspólnoty Europejskiej od podpisania traktatów rzymskich w 1957 r. Wynikiem tej reformy jest Jednolity Akt Europejski, podpisany przez Państwa Członkowskie w 1986 r. Jednolity Akt Europejski wszedł w życie 1 lipca 1987 roku i wprowadził nowe zasady funkcjonowania Wspólnoty Europejskiej. Wyznaczono datę 1 stycznia 1993 jako ostateczny termin utworzenia Jednolitego Rynku Europejskiego. Jednolity Akt Europejski stwarza nowe uprawnienia wspólnotowe w dziedzinach polityki gospodarczej, polityki walutowej, polityki społecznej, spójności gospodarczej i społecznej, badań naukowych i rozwoju technologicznego, ochrony środowiska naturalnego oraz wprowadza pierwsze elementy współpracy w dziedzinie polityki zagranicznej. Jednolity Akt Europejski wprowadził także zmiany w procesie podejmowania przez Radę Unii Europejskiej decyzji większością kwalifikowaną, umożliwiając tym samym odejście od zasady jednomyślności blokującej proces decyzyjny. Głosowanie większością kwalifikowaną dotyczyć miało decyzji w takich dziedzinach jak: wspólne taryfy celne, wolny przepływ usług, kapitałów, wspólna polityka transportu morskiego i powietrznego. Większość kwalifikowana zastosowana została również w przypadku nowych kompetencji Wspólnoty takich jak wspólny rynek, polityka społeczna, spójność gospodarcza i społeczna, polityka badań naukowych i ochrony środowiska. Zgodnie z procedurą współpracy zwiększa się nieznacznie rola Parlamentu Europejskiego. Od momentu wejścia w życie Jednolitego Aktu Europejskiego ma on pełne prawo współdecydowania w kwestii przystępowania do Wspólnoty nowych członków oraz zawierania układów stowarzyszeniowych. Wyniki osiągnięte przez Parlament nie są na wysokości ambicji wyrażonych za pośrednictwem "projektu Spinelli", ale z biegiem lat uprawnienia Parlamentu będą się systematycznie zwiększać.
Traktaty z Maastricht i Amsterdamu
Wszystkie kolejne traktaty były przedmiotem sprawozdań Parlamentu Europejskiego. Były one sporządzane zarówno przed jak i po ratyfikacji traktatów. Wszystkie zostały wymienione w sprawozdaniu autorstwa Corbett - Méndez de Vigo w sprawie projektu traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy (w części 'uzasadnienie').
Traktat z Maastricht (podpisany 7 lutego 1992 r., wszedł w życie 1 listopada 1993r.) i jest ważnym etapem na drodze integracji europejskiej, zwłaszcza w dziedzinie polityki monetarnej, polityki zagranicznej, oraz sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. Ale działanie Unii Europejskiej w wielu dziedzinach jest niewydajne ze względu na sposób podejmowania decyzji, który opiera się na negocjacjach międzyrządowych i wymaga niekiedy jednomyślności. Kolejną przeszkodą jest brak prawdziwej kontroli parlamentarnej. Niemniej to traktat z Maastricht wprowadził procedurę współdecydowania, która umożliwia Parlamentowi Europejskiemu zawetowanie decyzji Rady Unii Europejskiej oraz zwiększył liczbę przypadków, w których wymagana jest zgoda Parlamentu na podjęcie przez nią decyzji. Procedura współdecydowania zostanie następnie uproszczona i zastosowana do kolejnych dziedzin przez traktat amsterdamski (podpisany 2 października 1997 r., wszedł w życie 1 maja 1999 r.).
Nawet, jeśli posłowie od zawsze wyrażali swoje poparcie dla kolejnych kroków na drodze integracji, byli jednak skłonni przyznać, że braki i wypaczenia w kolejnych uchwalanych traktatach nie tylko nie były usuwane, ale niektóre z nich się pogłębiały. Zamiast upraszczać procedury decyzyjne (traktat z Maastricht wymienia 22 różne procedury tego typu!) traktaty te dodatkowo skomplikowały funkcjonowanie Unii Europejskiej. Stąd narodziła się potrzeba uproszczenia Unii Europejskiej za pomocą jednego ogólnego tekstu.
Porażka z Nicei
Świadomi niedoskonałości Amsterdamu, szefowie państw i rządów zwołują nową konferencję międzyrządową po szczycie w Helsinkach, w grudniu 1999 r. Jednakże mandat tej konferencji sprowadza się przede wszystkim do negocjowania niedopracowanych elementów Traktatu z Amsterdamu, przystosowując system decyzyjny oraz skład Komisji i Parlamentu w obliczu rozszerzenia. Plany Parlamentu są znacznie bardziej ambitne i zostają wyrażone w ważnym dla niego raporcie, przyjętym w kwietniu 2000 r. Posłowie sugerują w nim, by wszystkie poprzednie traktaty zostały zespolone w jeden tekst, którego pierwsza część dotyczyłaby spraw konstytucyjnych, włączając w to cele Unii, Kartę Praw Podstawowych (która miałaby zostać wyposażona w moc wiążącą), instytucje, podział kompetencji pomiędzy Unią i państwami członkowskimi oraz procedury decyzyjne. Parlament pragnie zniesienia pozostałej po traktacie z Maastricht struktury podziału na filary na rzecz upowszechnienia metody wspólnotowej. Proponuje on także zastąpienie złożonego systemu równowagi głosów w Radzie znacznie jaśniejszą metodą głosowania podwójną większością, w myśl której decyzja zostaje przyjęta, gdy uzyska poparcie większości państw stanowiących przynajmniej połowę ludności Unii. Deputowani zalecają również połączenie funkcji Wysokiego Przedstawiciela oraz Komisarza ds. Stosunków Zagranicznych w obrębie Komisji, w ramach kompetencji Wiceprzewodniczącego. W sektorze budżetowym posłowie proponują zniesienie rozróżnienia na wydatki obowiązkowe i nieobowiązkowe, a także ujęcie w tekście traktatów wieloletnich ram finansowych, ustalanych za obopólną zgodą przez Radę i Parlament. W ostatecznym rozrachunku te postulaty Parlamentu okażą się możliwe do przeforsowania, jednak nie w Nicei. Po przypominających maraton negocjacjach na szczeblu szefów państw i rządów, Rada Europejska w Nicei owocuje zaledwie mini-traktatem. Zostaje do niego załączona Karta Praw Podstawowych, bez mocy wiążącej. Traktat nie znosi systemu podejmowania decyzji równowagą głosów, ale oblicza go na nowo, przydając wagi większym państwom, które skądinąd godzą się na posiadanie tylko jednego komisarza w rozszerzonej Unii. Zamiast ułatwić proces podejmowania decyzji, Nicea czyni go trudniejszym. Wszystkie inne sprawy zostają odłożone na później.
Deputowani europejscy czują się rozczarowani traktatem z Nicei (podpisany 26 lutego 2001r, wszedł w życie 1 lutego 2003 r.). Niektórzy przyznają: „Traktat z Nicei usuwa ostatnią formalną przeszkodę dla rozszerzenia” , jednak „Europa 27 lub więcej państw członkowskich wymaga głębszych reform”. I nawet sądząc tylko po skróconym porządku dziennym konferencji międzyrządowej, udzielone przez nią odpowiedzi na pytania są w oczach Parlamentu niewystarczające. Unia nie zyskuje nic jeśli chodzi o poprawę zdolności działania czy zmniejszenie deficytu demokracji. Według Parlamentu „Traktat z Nicei przynosi zakończenie okresu, który został rozpoczęty w Maastricht (...) i wymaga uruchomienia procesu tworzenia Konstytucji, ukoronowanego jej przyjęciem”.
Istota Nicei bez wątpienia nie została wyrażona w Traktacie, a raczej w jawnej demonstracji wyczerpania możliwości metody negocjacji międzyrządowych, a także w załącznikach do Traktatu. Deklaracja nr 23 w sprawie przyszłości Unii stała się zapowiedzią głębszej i dokonanej innymi metodami reformy Unii, zaś Karta Praw Podstawowych została w 2003 r. przyjęta przez Konwent jako centralny element projektu Konstytucji. Projekt ten został opracowany i zawiera większość żądań sformułowanych przez Parlament wiosną 2000 r.
Konstytucja
Od października 2000 roku, jeszcze przed niepowodzeniem traktatu z Maastricht, Parlament Europejski proponuje stworzenie "Konwentu", czyli przestrzeni dyskusji, która nie byłaby zarezerwowana jedynie dla przedstawicieli rządów, lecz także dla posłów parlamentów narodowych, posłów do Parlamentu Europejskiego oraz przedstawicieli Komisji Europejskiej. Pierwszy Konwent, który doprowadził do powstania Karty Praw Podstawowych okazał się sukcesem. Życzenie posłów, aby powtórzyć to doświadczenie zostało dobrze przyjęte przez szefów rządów i państw, którzy zgadzają się na tę metodę negocjacji. Ta nowa Konwencja zgromadziła, od marca 2002 r. do lipca 2003 r. piętnastu przedstawicieli rządów Państw Członkowskich, trzynastu przedstawicieli krajów kandydujących, po dwóch przedstawicieli każdego parlamentu narodowego Państw Członkowskich oraz krajów kandydujących, dwóch reprezentantów Komisji Europejskiej i szesnastu posłów do Parlamentu Europejskiego (oraz zastępców tych wszystkich osób). Posłowie do Parlamentu Europejskiego odegrali aktywną rolę przy współtworzeniu projektu Konstytucji i to nie tylko na sali plenarnej, ale również w kulisach. Ponad dziesięć specyficznych sprawozdań związanych bezpośrednio z pracami Konwentu powstało w tym okresie. Wyrażają one różne opinie na temat kształtu, który miałby przybrać projekt Konstytucji. Oto lista tych sprawozdań (oraz wyniki głosowań, jeśli głosowania liczbowe miały miejsce w trakcie kolejnych sesji plenarnych).
Rezolucja z 16 marca 2000 r.: sprawozdawcy Duff/Voggenhuber – sprawozdanie na temat opracowania Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej
Decyzja z 14 listopada 2000 r.: sprawozdawcy Duff/Voggenhuber – sprawozdanie dotyczący zatwierdzenia projektu Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (410 za, 93 przeciw, 27 wstrzymujących się);
Rezolucja z 23 października 2002 r.: sprawozdawca Duff - sprawozdanie dotyczące znaczenia Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej i jej przyszłego statusu (344 za, 79 przeciw, 28 wstrzymujących się);
Rezolucja z 29 listopada 2001 r.: sprawozdawcy Leinen/Méndez de Vigo - sprawozdanie dotyczące szczytu Rady Unii w Laeken i przyszłości Unii (350 za, 86 przeciw, 46 wstrzymujących się);
Rezolucja z 25 października 2001 r.: sprawozdawca Poos - sprawozdanie dotyczące reformy Rady (422 za, 23 przeciw, 17 wstrzymujących się);
Rezolucja z 14 marca 2002 r.: sprawozdawca Carnero González - sprawozdanie dotyczące osobowości prawnej Unii Europejskiej (273 za, 23 przeciw, 26 wstrzymujących się);
Rezolucja z 7 lutego 2002 r.: sprawozdawca Napolitano - sprawozdanie dotyczące stosunków pomiędzy Parlamentem Europejskim i parlamentami krajowymi w procesie integracji europejskiej
Rezolucja z 16 maja 2002 r.: sprawozdawca Lamassoure - sprawozdanie dotyczące podziału kompetencji pomiędzy Unię Europejską i Państwami Członkowskimi (322 za, 64 przeciw, 58 wstrzymujących się);
Rezolucja z 17 grudnia 2002 r.: sprawozdawca Bourlanges - sprawozdanie dotyczące typologii aktów prawnych i hierarchii prawodawstwa w Unii Europejskiej (364 za, 149 przeciw, 16 wstrzymujących się);
Rezolucja z 14 stycznia 2003 r.: sprawozdawca Napolitano - sprawozdanie dotyczące roli władz regionalnych i lokalnych w procesie integracji europejskiej (395 za, 100 przeciw, 45 wstrzymujących się);
Rezolucja z 24 września 2003 r.: sprawozdawca Gil Robles-Tsatsos na temat projektu traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy i opinii Parlamentu Europejskiego na temat zwołania Konferencji Międzyrządowej (335 za, 106 przeciw, 56 wstrzymujących się).
Co się tyczy najważniejszego sprawozdania, czyli tekstu autorstwa Corbett/Méndez de Vigo czytelnik będzie mógł zapoznać się z integralną jego wersją. Głosowanie nad sprawozdaniem w sprawie projektu traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy odbędzie się we wtorek, 12 stycznia 2005 r. w Strasburgu.
PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO w sprawie Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy
(2004/2129(INI)) Parlament Europejski , – <OptDel> uwzględniając Traktat ustanawiający Konstytucję dla Europy (nazywany dalej „Konstytucją”), </OptDel> – <OptDel> uwzględniając Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską zmieniony Jednolitym Aktem Europejskim i Traktatami z Maastricht, Amsterdamu i Nicei, – <OptDel> uwzględniając Kartę Praw Podstawowych Unii Europejskiej, 1 – <OptDel> uwzględniając deklarację Rady Europejskiej z Laeken, 2 – <OptDel> uwzględniając swoje rezolucje 3 kładące podwaliny dla Konstytucji dla Europy, </OptDel>
– <OptDel> uwzględniając swoje rezolucje przygotowujące Konferencje Międzyrządowe 4 i rezolucje oceniające ich rezultaty, 5 – uwzględniając projekt traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy opartego na konsensusie przyjętym przez Konwent Europejski w dn. 13 czerwca i 10 lipca 2003 r., jak też swoje rezolucje 6 przygotowujące, a potem oceniające prace Konwentu, – uwzględniając opinie w sprawie Konstytucji wydane przez Komitet Regionów 7 w dniu 17 grudnia 2004 r. oraz Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 8 w dniu 28 października 2004 r. na wniosek Parlamentu 9 , – uwzględniając opinie wyrażone przez przedstawicieli stowarzyszeń regionalnych, partnerów społecznych i organizacji społeczno-obywatelskich podczas publicznego przesłuchania w dniu 25 listopada 2004 r., – uwzględniając art. 45 Regulaminu, – uwzględniając sprawozdanie Komisji Spraw Konstytucyjnych i opinie Komisji Spraw Zagranicznych, Komisji Rozwoju, Komisji Handlu Międzynarodowego, Komisji Budżetowej, Komisji Kontroli Budżetowej, Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych, Komisji Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności, Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii, Komisji Rozwoju Regionalnego, Komisji Rolnictwa, Komisji Rybołówstwa, Komisji Prawnej, Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw wewnętrznych oraz Komisji Petycji ( A6-0070/2004 ), mając na uwadze, że: A. w przeciągu lat swego istnienia, Unia Europejska odgrywała znaczącą rolę w tworzeniu stale poszerzającej się przestrzeni pokoju i dobrobytu, demokracji i wolności, sprawiedliwości i bezpieczeństwa, B. Konstytucja umacnia ten dorobek i wprowadza innowacje mające kluczowe znaczenie dla utrzymania i zwiększania zdolności Unii dwudziestu pięciu, i potencjalnie więcej, krajów do podejmowania skutecznych działań wewnętrznych i zewnętrznych, C. podejmowane przez Parlament Europejski od czasu jego pierwszego ukonstytuowania na drodze wyborów bezpośrednich wysiłki wypracowania Konstytucji zostały zwieńczone sukcesem Konwentu, który opracował projekt korzystając z demokratycznej, przejrzystej metody przedstawicielskiej, która w pełni dowiodła swojej skuteczności i która uwzględniła wkład obywateli Europy, co zaowocowało konsensusem pozostawionym w zasadzie w niezmienionej formie przez Konferencję Międzyrządową,
Konstytucja, będąca kompromisem, który musiał być do przyjęcia dla wszystkich Państw Członkowskich, musiała odrzucić niektóre propozycje, zwłaszcza te pochodzące od Parlamentu Europejskiego i Rady, które przyniosłyby, zdaniem ich autorów, dalsze pozytywne skutki dla Unii, i spośród których wiele wciąż możliwych jest do wprowadzenia w przyszłości,
przyjęcie Konstytucji przez wszystkie rządy Unii Europejskiej dowodzi, że wszystkie one uznają ów kompromis za podstawę, na której pragną oprzeć swoją przyszłą współpracę, i który będzie wymagał od nich wykazania się najwyższym zaangażowaniem politycznym, by zapewnić przeprowadzenie ratyfikacji do 1 listopada 2006 r.,
F. Konstytucja jest przedmiotem głosów krytycznych wyrażanych w debacie publicznej, co nie odzwierciedla rzeczywistej treści i konsekwencji prawnych jej postanowień, ponieważ Konstytucja nie doprowadzi do utworzenia scentralizowanego „superpaństwa”, raczej wzmocni, niż osłabi, wymiar społeczny Unii i nie ignoruje korzeni historycznych i duchowych Europy, gdyż odwołuje się do jej kulturowego, religijnego i humanistycznego dziedzictwa,
1. uznaje, że Konstytucja jako całość stanowi satysfakcjonujący kompromis wprowadzający znaczącą poprawę w stosunku do istniejących Traktatów, który, po jego wprowadzeniu, przyniesie zauważalne korzyści dla obywateli oraz dla Parlamentu Europejskiego i parlamentów krajowych będących ich demokratyczną reprezentacją, dla Państw Członkowskich wraz z ich władzami lokalnymi i regionalnymi oraz dla skutecznego funkcjonowania instytucji Unii Europejskiej, a więc dla Unii jako całości; Wzrost przejrzystości istoty i celów Unii 2. przyjmuje z zadowoleniem fakt, że Konstytucja zapewnia obywatelom większą przejrzystość co do istoty i celów Unii oraz stosunków między Unią i Państwami Członkowskimi, ze względu między innymi na fakt, że: a) skomplikowany zestaw Traktatów europejskich zostanie zastąpiony jednym, bardziej czytelnym dokumentem wyliczającym cele Unii, jej uprawnienia i ich ograniczenia, instrumenty, jakimi posługuje się ona w swoich politykach, i jej instytucje; b) potwierdzona została podwójna legitymacja Unii, jako unii Państw i obywateli, c) kanon wartości wspólnych dla wszystkich Państw Członkowskich, na których opiera się Unia i który tworzy ścisłą więź między jej obywatelami, został rozszerzony i przedstawiony w sposób bardziej jednoznaczny; d) cele Unii oraz zasady rządzące jej działaniem i jej stosunkami z Państwami Członkowskimi zostają wyjaśnione i lepiej zdefiniowane; e) spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna zostaje potwierdzona jako cel Unii; f) włączone zostały nowe postanowienia o powszechnym zastosowaniu dotyczące wysokiego poziomu zatrudnienia, promowania równości kobiet i mężczyzn, wyeliminowania wszelkiego rodzaju dyskryminacji, walki z wykluczeniem społecznym i promowania sprawiedliwości społecznej, ochrony socjalnej, wysokiego poziomu edukacji, szkolenia i ochrony zdrowia, ochrony konsumentów, promowania zrównoważonego rozwoju i poszanowania usług użyteczności publicznej;
nie będą już mylone pojęcia „Wspólnoty Europejskiej” i „Unii Europejskiej”, ponieważ Unia Europejska stanie się jednolitym podmiotem prawnym z jednolitą strukturą;
europejskie akty prawne zostają uproszczone, a ich nazewnictwo wyjaśnione, przy użyciu bardziej zrozumiałych terminów: „ustawy europejskie” i „europejskie ustawy ramowe” zastąpią istniejące liczne rodzaje aktów (rozporządzenia, dyrektywy, decyzje, decyzje ramowe itp.);
zagwarantowane zostało, że Unia nie stanie się nigdy scentralizowanym „superpaństwem”:
silny nacisk położony na decentralizację zawarty w haśle „jedność w różnorodności”,
obowiązek „szanowania tożsamości narodowej Państw Członkowskich, nierozerwalnie związanej z ich podstawowymi strukturami politycznymi i konstytucyjnymi, w tym w odniesieniu do samorządu lokalnego i regionalnego”,
zasada oddelegowanych uprawnień (zgodnie z którą jedyne uprawnienia Unii to te przekazane jej przez Państwa Członkowskie), pomocniczości i proporcjonalności,
uczestnictwo Państw Członkowskich w systemie podejmowania decyzji przez Unię oraz ich zgoda na jakiekolwiek jego zmiany;
włączenie symboli Unii do Konstytucji poprawi znajomość instytucji Unii i ich działań;
klauzula dotycząca solidarności między Państwami Członkowskimi pozwoli obywatelom liczyć na wsparcie wszystkich członków Unii w razie ataku terrorystycznego bądź katastrofy naturalnej lub wywołanej przez ludzi;
Większa skuteczność i silniejsza pozycja w świecie 3. z zadowoleniem przyjmuje fakt, że wraz z wejściem w życie Konstytucji wzrośnie skuteczność wykonywania zadań przez instytucje, dzięki, między innymi, następującym ulepszeniom: a) zwiększy się zakres stosowania w Radzie głosowań większością kwalifikowaną, a zmniejszy zakres stanowienia jednomyślnie, co jest niezbędne, by uniknąć impasu w Unii dwudziestu pięciu lub więcej krajów; b) dwuipółroczna prezydencja w Radzie Europejskiej zastąpi prezydencję zmieniającą się co sześć miesięcy; c) od roku 2014 zmniejszy się liczba członków Komisji Europejskiej, w oparciu o zasadę równej rotacji między Państwami Członkowskimi; d) Unia będzie znacznie bardziej widoczna i wzrośnie skuteczność jej działania jako światowego gracza:
funkcje Wysokiego Przedstawiciela Unii ds. polityki zagranicznej oraz komisarza ds. stosunków zewnętrznych - stanowiska częściowo pokrywające się, co rodzi nieporozumienia - zostaną połączone w jedno stanowisko europejskiego ministra spraw zagranicznych, który będzie wiceprzewodniczącym Komisji, przewodniczącym Rady Spraw Zagranicznych i będzie mógł wypowiadać się w imieniu Unii w sprawach, w których zajmuje ona wspólne stanowisko,
powstanie jednolita służba ds. działań zewnętrznych, za którą odpowiadać będzie minister spraw zagranicznych,
przekazanie Unii osobowości prawnej, z której poprzednio korzystała Wspólnota Europejska, zwiększy jej zdolność do działania w stosunkach międzynarodowych i umożliwi jej występowanie jako strona porozumień międzynarodowych,
wzrośnie możliwość rozwijania wspólnych struktur obronnych w ramach Unii, a polityka obronna zostanie wzmocniona, przy czym zapewniona będzie elastyczność wystarczająca do uwzględnienia zróżnicowanego podejścia Państw Członkowskich do tych kwestii,
ograniczona zostanie ilość instrumentów legislacyjnych oraz procedur służących ich przyjmowaniu; jednocześnie zostaną wyraźnie rozróżnione instrumenty legislacyjne i wykonawcze;
wzmocniona zostanie skuteczność procedur Unii w zakresie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych zapowiadająca konkretne postępy w zakresie wymiaru sprawiedliwości, bezpieczeństwa i kwestii dotyczących imigracji;
ułatwione zostanie stosowanie skutecznej metody wspólnotowej w pewnej liczbie innych kwestii, kiedy tylko zaistnieje wola polityczna jej stosowania,
wzrośnie możliwość odwoływania się do elastycznych rozwiązań w przypadku, gdy nie wszystkie Państwa Członkowskie będą gotowe do zaangażowania w pewne polityki w tym samym czasie,
Wzrost odpowiedzialności demokratycznej 4. przyjmuje z zadowoleniem wzrost kontroli obywateli nad działaniami Unii Europejskiej poprzez wzrost odpowiedzialności demokratycznej, zwłaszcza dzięki następującym ulepszeniom: a) ustawodawstwo Unii Europejskiej będzie poddane uprzedniej kontroli parlamentów krajowych i, za wyjątkiem kilku przypadków, podwójnej akceptacji rządów krajowych (w ramach Rady) i wybranego w wyborach bezpośrednich Parlamentu Europejskiego, co zapewnia poziom kontroli parlamentarnej nie spotykany w innych strukturach ponadnarodowych lub międzynarodowych; b) wszelkie propozycje Unii Europejskiej zostaną przekazane z odpowiednim wyprzedzeniem parlamentom krajowym, tak by dać im możliwość ich omówienia z ministrami przed przyjęciem stanowiska Rady, ponadto parlamenty zyskują prawo sprzeciwu wobec propozycji, którą uznają za przekraczającą kompetencje Unii Europejskiej; c) z zasady Parlament Europejski będzie decydował w sprawie legislacji Unii na równi z Radą; d) Przewodniczącego Komisji wybierać będzie Parlament Europejski, dzięki czemu wybór ten powiązany będzie z wynikami wyborów europejskich; e) Minister Spraw Zagranicznych powołany przez Radę Europejską w porozumieniu z przewodniczącym Komisji będzie odpowiedzialny przed Parlamentem Europejskim i Radą Europejską; f) nowa procedura budżetowa będzie wymagać zgody zarówno Rady, jak i Parlamentu na wszelkie środki wydatkowane z budżetu Unii Europejskiej bez żadnych wyjątków, co zapewni demokratyczną kontrolę nad wszystkimi wydatkami; g) wykonywanie oddelegowanych uprawnień legislacyjnych Komisji poddane będzie nowemu systemowi kontroli Parlamentu i Rady dającemu każdej z tych instytucji możliwość cofnięcia decyzji Komisji, której są przeciwne, h) agencje, a szczególnie Europol, poddane będą w większym zakresie kontroli Parlamentu;
debaty Rady nad legislacją oraz jej przyjmowanie przez Radę będą miały charakter posiedzeń publicznych;
Komitet Regionów będzie odgrywał większą rolę;
na potrzeby przyszłych rewizji Konstytucji Parlament Europejski będzie miał możliwość przedstawienia propozycji, a Konwent rozpatrzy każdą tego typu propozycję rewizji, chyba że Parlament nie uzna tego za konieczne;
Więcej praw dla obywateli 5. przyjmuje z zadowoleniem zwiększenie praw obywatelskich, dzięki następującym ulepszeniom: a) wprowadzenie Karty Praw Podstawowych UE do części II Konstytucji, co oznacza, że wszystkie postanowienia aktów prawnych Unii Europejskiej i wszystkie działania prowadzone przez instytucje UE lub oparte na aktach prawnych UE będą musiały być zgodne z jej standardami; b) Unia ma przystąpić do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, co sprawi, że poddana ona będzie takiej samej kontroli zewnętrznej, jak jej Państwa Członkowskie;
nowe przepisy ułatwią uczestnictwo obywateli, partnerów społecznych, organizacji przedstawicielskich i społeczeństwa obywatelskiego w debatach Unii;
wprowadzenie europejskiej inicjatywy obywatelskiej, która da obywatelom możliwość złożenia propozycji w sprawach, w których ich zdaniem w celu realizacji postanowień Konstytucji niezbędny jest akt prawny Unii;
pojedyncze osoby będą miały lepszy dostęp do wymiaru sprawiedliwości w odniesieniu do prawa Unii Europejskiej;
Wnioski 6. zatwierdza Traktat Konstytucyjny i z całego serca popiera jego ratyfikację; 7. wierzy, że Konstytucja zapewni stabilne, trwałe ramy przyszłego rozwoju Unii Europejskiej, które umożliwią jej przyszłe rozszerzenie i zapewnią mechanizmy jej rewizji, gdy będzie ona niezbędna; 8. ma nadzieje, że wszystkie Państwa Członkowskie będą w stanie zakończyć jej ratyfikację do połowy 2006 roku, 9. ponawia swój postulat dołożenia wszelkich starań, by poinformować obywateli europejskich o treści Konstytucji w sposób jasny i obiektywny; w związku z tym zwraca się do instytucji europejskich i Państw Członkowskich, by rozpowszechniając tekst Traktatu Konstytucyjnego pomiędzy obywateli w jego wersji pełnej lub w formie streszczenia, wyraźnie rozdzielili jego elementy już obowiązujące na mocy istniejących Traktatów od nowych postanowień wprowadzonych przez Konstytucję, w celu edukacji społeczeństwa i zapewnienia informacji na potrzeby debaty; 10. zobowiązuje swojego Przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji i sprawozdania Komisji Spraw Konstytucyjnych parlamentom krajowym Państw Członkowskich, Radzie, Komisji Europejskiej i byłym członkom Konwentu o przyszłości Europy, oraz do zapewnienia, by służby Parlamentu, w tym jego biura przedstawicielskie, dostarczały pełnej informacji o Konstytucji i stanowisku Parlamentu na jej temat. Uzasadnienie
"Nie jestem zwolennikiem częstych zmian praw i konstytucji, jednak prawa i instytucje muszą iść ręka w rękę z postępem ludzkiego umysłu. W miarę jak ten staje się bardziej rozwinięty, bardziej oświecony, wraz z dokonywaniem nowych odkryć, odkrywaniem nowych prawd, zmianami obyczajów i opinii, zmianami okoliczności, instytucje muszą także się rozwijać, aby dotrzymać kroku swoim czasom. Równie dobrze jak moglibyśmy wymagać od mężczyzny, aby nadal nosił płaszcz, który pasował na niego gdy był chłopcem, możemy żądać od cywilizowanego społeczeństwa, aby na zawsze stosowało się do praw swych przodków."
Thomas Jefferson
I. Wprowadzenie
1. Ponad pół wieku temu Deklaracja Schumana zapoczątkowała ambitne przedsięwzięcie, polegające na zjednoczeniu wokół wspólnego projektu narodów Europy, przez wieki podzielonych bratobójczymi konfliktami.
Osiągnięciu sukcesu wymagało rozwiązania trzech zasadniczych kwestii, stojących przed Europą w momencie zakończenia II wojny światowej: jak pokonać wewnętrzne demony, które sprowadziły na nasz kontynent najpoważniejsze katastrofy, jak odzyskać pierwszoplanową pozycję na arenie światowej oraz jak stworzyć warunki gospodarcze, które zagwarantowałyby przetrwanie stabilnego porządku demokratycznego.
Historia ostatniego pięćdziesięciolecia to dzieje sukcesu. Europa zdołała ujednolicić system polityczny oparty na zasadach wolności, pluralizmu i tolerancji i pogodzić ze sobą kraje, które jeszcze niedawno były wrogami, zapoczątkowując tym samym najdłuższy okres pokoju w czasach nowożytnych. Zapewniła swoim mieszkańcom wysoki poziom dobrobytu materialnego i postęp społeczny, pomogła doprowadzić do upadku „żelaznej kurtyny” dzielącej Europę ludzi wolnych od Europy ludzi uciskanych. Pomimo wszystkich tych osiągnięć integracji europejskiej nie powinniśmy jednak zapomnieć, jaki był jej prawdziwy cel: wyeliminowanie nieumiarkowanych nacjonalizmów, prawdziwego raka toczącego nowoczesną Europę, ochrona demokracji jako systemu, który pozwala tak ukierunkować rozbieżne poglądy aby stworzyć pluralistyczne społeczeństwo, a także obdarzenie Europy silnym i wpływowym głosem, tak by mogła bronić swoich idei, wartości i interesów.
Jednakże Europa nie może spocząć na laurach: musi stawić czoła nowym wyzwaniom, jakie stoją przed nią na początku XXI wieku, takim jak rola Unii w polityce międzynarodowej, globalizacja, rozszerzenie Unii, wspólna waluta europejska, wewnętrzne i zewnętrzne bezpieczeństwo naszego kontynentu, terroryzm, przepływy migracyjne, edukacja, postęp techniczny, rasizm, ksenofobia czy wykluczenie społeczne.
Od czasu utworzenia pierwszej Wspólnoty Europejskiej (Wspólnota Węgla i Stali: Traktat Paryski z 18 kwietnia 1951 r. 10 ), która zjednoczyła sześć państw Europy Zachodniej 11 , proces integracji europejskiej rozciągnął się na 25 państw Europy 12 , a jego zakres został rozszerzony na nowe obszary poprzez ustanowienie Wspólnoty Gospodarczej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Euratom) (Traktaty Rzymskie z 25 marca 1957 r. 13 ), a następnie Unii Europejskiej (Traktat z Maastricht z 7 lutego 1992 r.). 2. Począwszy od pierwszych powszechnych wyborów europejskich w roku 1979, Parlament Europejski konsekwentnie dążył do demokratyzacji oraz zwiększenia skuteczności i przejrzystości działania tego organizmu, który w przyszłości miał przekształcić się w Unię Europejską. Przyjmując 14 lutego 1984 r. pierwszą wersję Traktatu ustanawiającego Unię Europejską (znaną jako „projekt Spinellego”, od nazwiska jego sprawozdawcy), Parlament Europejski zapoczątkował proces reform, który rozciągnął się na kolejne 20 lat i doprowadził do sformułowania Jednolitego Aktu Europejskiego 14 , Traktatu z Maastricht 15 , Traktatu z Amsterdamu 16 , Traktatu z Nicei 17 , wreszcie obecnego Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy 18 .
Na każdym z tych etapów, wraz z Komisją do Spraw Instytucjonalnych, która w 1999 r. została przekształcona w Komisję Spraw Konstytucyjnych, odgrywającą w tym procesie wiodąca rolę, Parlament Europejski działał aktywnie w zakresie przygotowania i oceny rezultatów Konferencji Międzyrządowych 19 .
Od samego początku tego procesu, wskazywał on na potrzebę jasnego zdefiniowania i wzmocnienia konstytucyjnej podstawy Unii Europejskiej - coraz pilniejszą w wyniku presji kolejnych rozszerzeń, mogących zagrozić politycznemu wymiarowi procesu integracji.
W związku z tym, Parlament Europejski dąży do osiągnięcia trzech różnych, lecz wzajemnie powiązanych celów:
Po pierwsze: do jasnego zdefiniowania i – tam gdzie to konieczne – wzmocnienia kompetencji i odpowiedzialności samej Unii Europejskiej. Parlament konsekwentnie stoi na stanowisku, że uprawnienia winny być przypisane i egzekwowane przez Unię zgodnie z „zasadą subsydiarności”, tzn. powinna ona realizować te zadania – i tylko te zadania – które mogą być poprzez wspólną politykę realizowane bardziej skutecznie niż w przypadku ich realizacji przez Państwa Członkowskie działające każde z osobna.
Po drugie: Parlament stoi na stanowisku, że zadania wyznaczone na szczeblu europejskim winny być realizowane bardziej efektywnie. Szczególnie krytyczną opinię Parlament wyraził w związku z zasadą jednomyślności obowiązującą w Radzie, podnosząc argument, że nie ma sensu udzielanie uprawnień pozwalających każdemu z Państw Członkowskich Unii blokować działania tam, gdzie uzgodniono prowadzenie wspólnej polityki. Parlament apeluje także o wzmocnienie roli Komisji Europejskiej we wdrażaniu uzgodnionej polityki, po jej zatwierdzeniu, przy zachowaniu właściwego nadzoru i kontroli.
Po trzecie: Parlament popiera zwiększenie kontroli demokratycznej i odpowiedzialności na szczeblu europejskim. Mimo że, parlamenty krajowe, poprzez ratyfikację Traktatów, przekazały pewne uprawnienia Unii, te ostatnie nie powinny być realizowane jedynie przez Radę (tzn. ministrów krajowych). Utratę kompetencji parlamentów na szczeblu krajowym należy wyrównać poprzez wzmocnienie uprawnień Parlamentu na szczeblu europejskim.
W świetle rezultatów Traktatów z Amsterdamu i Nicei, niejednoznacznych i w oczywistym stopniu niezadowalających, gdy zestawić je z wyzwaniem, jakie stanowi podwojenie liczby Państw Członkowskich, a także z wyzwaniem wynikającym z dalszego pogłębiania Unii, coraz bardziej oczywiste staje się, że dotychczasowe metody rewizji traktatów nie pozwalają właściwie reagować na kwestie wynikające z rozwoju Europy.
Parlament Europejski sformułował już taki wniosek i przedstawił go jasno w swej rezolucji z 19 listopada 1997 r. (wchodzącej w zakres raportu, którego sprawozdawcami byli Íñigo Méndez de Vigo i Dimitris Tsatsos, patrz przypis 10 ), co zapoczątkowało prawdziwy proces przeglądu polityki, którego kulminacją było ustanowienie, na wniosek niemieckiej Prezydencji Rady, modelu Konwentu w roku 1999 - po raz pierwszy zastosowanego w związku z przygotowywaniem projektu Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej.
Sygnatariusze Traktatu z Nicei, świadomi jego niedoskonałości, dołączyli do niego zresztą deklarację nr 23, „w sprawie przyszłości Unii” 20 , która zapowiadała kolejną reformę Traktatów, przewidzianą początkowo na rok 2004. Przygotowania tej reformy miały opierać się na „szeroko zakrojonej dyskusji z udziałem wszystkich zainteresowanych stron: przedstawicieli parlamentów krajowych i ogółu opinii publicznej (...), przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego i in.”, która miała być przeprowadzona w roku 2001 w celu przyjęcia przez szczyt Rady Europejskiej w Laeken deklaracji zawierającej „odpowiednie inicjatywy zmierzające do kontynuacji tego procesu”.
3. Po podjęciu próby partnerskiej współpracy z parlamentami krajowymi podczas przygotowań do kolejnych Konferencji Międzyrządowych 21 , Parlament Europejski ze swojej strony zaproponował jako pierwszy 22 , na podstawie precedensu ustanowionego podczas opracowywania Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej 23 , zwołanie Konwentu, którego uczestnikami byliby przedstawiciele szefów państw i rządów Państw Członkowskich, parlamentów krajowych oraz Parlamentu Europejskiego i Komisji Europejskiej, a ponadto, w charakterze pełnych członków, przedstawiciele rządów i parlamentów państw kandydujących.
Konwent do spraw Karty Praw Podstawowych dowiódł już, że takie ciało jest w stanie wypracować projekt mogący zyskać akceptację szefów Państw lub rządów. Jego otwarty, przejrzysty charakter i jakość debaty ułatwiły uzyskanie porozumienia, którego źródłem była dana każdemu szansa wyrażenia swojej opinii oraz, następnie, zrozumienia stanowiska innych.
Rada Europejska w Laeken w dniach 14 - 15 grudnia 2001 r., przyjmując „deklarację z Laeken w sprawie przyszłości Unii Europejskiej” 24 uwzględniła tę inicjatywę określając organizację i tryb pracy Konwentu, a szczególnie definiując warunki udzielonego mu mandatu i kwestie, których miały dotoczyć jego obrady. W ten sposób Konwent o przyszłości Europy otrzymał, pod przewodnictwem Valéry´ego Giscard d’Estainga i z wiceprzewodniczącymi Giuliano Amato i Jeanem-Luc Dehaenem, zadanie opracowania wstępnego projektu Konstytucji, do wykorzystania jako podstawa prac Konferencji Międzyrządowej zwołanej po obradach Konwentu.
Wyniki prac Konwentu potwierdziły, że wybór tej metody był słuszny, jako że przyniosła ona, w wyniku szesnastomiesięcznej pracy, tekst oparty na konsensusie, którego dojrzały charakter wynikał z gorących debat, wykorzystujących także bliski dialog ze społeczeństwem.
Ze swej strony, Parlament, poprzez prace Komisji Spraw Konstytucyjnych, wywarł znaczący wpływ na projekt Traktatu Konstytucyjnego 25 , którego zaledwie kilka postanowień zostało zmodyfikowanych przez Konferencję Międzyrządową. W trakcie tej Konferencji, Parlament był po raz pierwszy w pełni zaangażowany w jej obrady poprzez osobiste uczestnictwo swego przewodniczącego, Pata Coxa, oraz swoich dwóch przedstawicieli (byli to: Íñigo Méndez de Vigo, którego na dalszym etapie zastąpił Elmar Brok, oraz Klaus Hänsch).
II. Wkład Konstytucji w porównaniu z obecnymi traktatami oraz związanym z nimi obowiązującym dorobkiem prawnym
Nowa Konstytucja zaproponowana jako Konstytucja Unii Europejskiej zawiera dużą ilość znaczących reform i usprawnień, w porównaniu do obecnej Konstytucji (w rzeczywistości traktatów o nakładających się zakresach, które spełniają de facto funkcję konstytucji). Oczywiście jest to pod wieloma względami ostrożny kompromis. Zarazem jednak oznacza on dla Europy postęp, wypracowany w wyniku jawnych i pluralistycznych dyskusji Konwentu Europejskiego, i ostatecznie sformułowany i zatwierdzony przez rządy wszystkich dwudziestu pięciu Państw Członkowskich – z których każde pragnie, aby stanowił on podstawę przyszłej współpracy w Europie.
1. Traktat Konstytucyjny dla Unii Europejskiej
1.1. Zadaje się czasem pytanie, czy nowy dokument jest Konstytucją czy Traktatem. Należy unikać czysto akademickiej dyskusji na temat kwestii, która odwraca uwagę od spraw istotnych: nie ma wątpliwości, iż z punktu widzenia formalnego, dokument ten jest traktatem, który zostanie przyjęty i ratyfikowany zgodnie z obowiązującymi zasadami dotyczącymi rewizji traktatów. Nie istnieje inna możliwa procedura. Jednakże, ze względu na charakter oraz treść, traktat ten ustanawia prawdziwej Konstytucji.
1.2. Traktat Konstytucyjny określa charakter działań, jakie Unia Europejska może podejmować, oraz wartości i zasady kierujące tymi działaniami. Opisuje on kompetencje Unii Europejskiej; określa instytucje Unii Europejskiej; nakreśla jej procedury decyzyjne, ustala, jaką formę będą miały akty unijne, określa charakter praw obywateli wobec Unii Europejskiej; ustanawia zasady dotyczące rewizji Konstytucji, itp. Taka jest rola Konstytucji: ustanowienie warunków i ograniczeń w zakresie wykonywania uprawnień w kontekście podmiotowości politycznej i ochrony praw obywatelskich.
1.3. W rzeczywistości obecne Traktaty w istotnym zakresie spełniały tę rolę: Unia posiada już swą Konstytucję, wynikającą z Traktatów, na mocy których została utworzona, tak jak każdy inny podmiot polityczny. Poprzez uproszczenie tych Traktatów, nadanie im bardziej czytelnej struktury, oraz nadanie im specyficznego statusu formalnego, uczyniono decydujący krok w kierunku zwiększenia czytelności systemu, z zamiarem uczynienia go bardziej przejrzystym i zrozumiałym dla obywateli.
1.4. Na tej podstawie, na przekór obawom, zgłaszanym w pewnych kręgach, wyposażenie Unii Europejskiej w Konstytucję nie oznacza w żadnym wypadku, iż uczyniono pierwszy krok na drodze do stworzenia scentralizowanego „superpaństwa”, co oznaczałoby nieunikniony koniec państw narodowych i zmieniłoby nieodwracalnie charakter Unii Europejskiej (istnieje wiele przykładów organizacji międzynarodowych, ukonstytuowanych na podstawie aktu zwanego „konstytucją”, takich jak Międzynarodowa Organizacja Pracy (ILO), Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), lub – rzadziej wzmiankowana – Powszechna Unia Pocztowa (UPU). Przeciwnie: zgodnie z aktualnym stanem rzeczy, można nawet powiedzieć, że Konstytucja oferuje Państwom Członkowskim i obywatelom Unii formalne zabezpieczenia przed niepożądanym kierunkiem rozwoju prawa wspólnotowego.
1.5. Istnieją uzasadnione podstawy, by twierdzić, że Część III Traktatu Konstytucyjnego winna zostać poddana znaczącym zmianom, a także że wiele jej postanowień nie ma prawdziwie konstytucyjnego charakteru – są one zbyt szczegółowe i skomplikowane i nie powinny występować w prawdziwej Konstytucji. Wykonanie takiego zadania nie leżało jednak w gestii Konwentu. Zarazem oczywisty pozostaje stopień uproszczenia: wszystkie postanowienia zostały uwzględnione w ramach jednego, spójnego i ustrukturyzowanego dokumentu i już sama lektura Części I i II, czyli tych, które mają właściwie „konstytucyjny” charakter, wystarcza, aby zapewnić obywatelom jasny i zrozumiały ogląd politycznego charakteru Unii Europejskiej oraz ich praw.
1.6. Obszerność Części III dała podstawę głosom krytycznym, stwierdzającym, że Konstytucja jest zbyt szczegółowa i skomplikowana, w porównaniu - na przykład – z Konstytucją Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej.Jednak część III, podobnie jak poprzedzające ją traktaty, zawiera szczegółowe wyliczenie celów działań Unii Europejskiej dla każdego obszaru polityki, przez co cele te ogranicza. Unia Europejska nie otrzymała „czeku in blanco”, pozwalającego instytucjom unijnym na nieograniczone działania w jakimkolwiek obszarze jej polityki.
2. Jeden podmiot: Unia Europejska
2.1. Z punktu widzenia przejrzystości charakteru projektu europejskiego i jego zrozumienia przez obywateli, istotnym krokiem naprzód, jest kompilacja różnych traktatów w jeden dokument i dokonanie przejścia od bardzo skomplikowanej sytuacji, której uczestnikami było kilka podmiotów o nakładających się zakresach (Unia Europejska, Wspólnota Europejska), do jednego podmiotu – Unii Europejskiej, obdarzonej (jednostkową) osobowością prawną na poziomie międzynarodowym, co zwiększy skuteczność i przejrzystość działań Unii na tym poziomie. Zarazem znika podział na trzy filary (Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa (WPZiB), wymiar sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne (WSiSW) oraz Wspólnota)]; wszystkie trzy aspekty zostały włączone we wspólny korpus Unii, jednolite ramy instytucjonalne i rozpowszechnienie stosowania metod wspólnotowych. Jedynym odstępstwem jest Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa (obejmująca obronę), gdzie pozostają w mocy specjalne procedury decyzyjne, uzasadnione specyficznym charakterem tego obszaru polityki.
Dzięki niniejszej Konstytucji powstanie jeden traktat dla jednego podmiotu: Unii Europejskiej 26 .
2.2. Konstytucja zatwierdza symbole Unii , odpowiednio: (Art. I-8) flagę (krąg dwunastu złotych gwiazd na niebieskim tle), hymn ( Odę do radości z dziewiątej symfonii Beethovena), motto („Jedność w różnorodności”), walutę (euro) oraz Święto Europy (9 maja). Rolą tych symboli jest umożliwienie obywatelom bliższej identyfikacji i wzmocnienie w nich poczucia przynależności do Wspólnoty.
3. Jasna definicja wartości, zasad i celów Unii Europejskiej
Znaczącym faktem jest, iż artykuły rozpoczynające Konstytucję określają charakter Unii oraz wartości i zasady, na których została ona zbudowana, oraz cele, do jakich ma dążyć poprzez swoje działania.
3.1. Już pierwszy artykuł Konstytucji (I-1) przedstawia podwójną prawomocność jako odzwierciedlenie woli obywateli i państw Europy. Konstytucja kładzie nacisk na jednostkę, na kobiety i mężczyzn, którzy posiadają prawa i obowiązki, są obywatelami Unii poprzez fakt bycia obywatelami Państw Członkowskich, i którzy, z tego tytułu są wyposażeni w dodatkowy zakres praw nadanych im na mocy obywatelstwa europejskiego.
Artykuł ten określa fundamentalne zasady procesu integracji europejskiej: Państwa Członkowskie przyznają Unii kompetencje w celu realizacji wspólnych dążeń. Na szczeblu europejskim Unia koordynuje politykę, za pomocą której Państwa Członkowskie dążą do realizacji tych celów, i to instytucje Unii realizują kompetencje przyznane Unii. Zarazem Unia podejmuje zobowiązanie respektowania tożsamości narodowej Państw Członkowskich będących częściami składowymi jej wewnętrznej struktury politycznej. W ten sposób zobowiązuje się ona szanować decyzje, jakie każde z Państw Członkowskich może podjąć w związku z geograficzną dystrybucją władzy – od ustanowienia swoich granic po regionalną lub lokalną autonomię po utrzymanie porządku publicznego i zapewnienie bezpieczeństwa narodowego. Wreszcie Konstytucja ustanawia zasadę lojalnej współpracy pomiędzy Unią i jej Państwami Członkowskimi w celu realizacji wspólnych zamierzeń.
Ważne jest, by konstytucyjne podstawy Unii Europejskiej były silnie zakotwiczone w wartościach leżących u jej podstaw i nadających kierunek wszelkim działaniom podejmowanym przez instytucje unijne.
Zgodnie z Art. 2 Konstytucji, wartościami, na których opiera się cały proces integracji europejskiej są: poszanowanie godności człowieka, wolność, demokracja, równość, praworządność i poszanowanie Praw Człowieka, włączając w to prawa osób należących do mniejszości. Ponadto stanowią one punkt odniesienia dla przyszłych akcesji i mogą służyć jako podstawa nałożenia sankcji na Państwa Członkowskie, które poważnie i stale naruszałyby te wartości.
Ten sam artykuł określa także zasady kierujące działaniami Unii: pluralizm, brak dyskryminacji, tolerancję, sprawiedliwość, solidarność i równość płci.
Wreszcie, Unia realizuje cele polityczne uzasadniające jej istnienie, tj: promocja pokoju, wartości Unii oraz dobrobytu jej narodów. Zawarte są one w Art. 3 Konstytucji w celach politycznych, gospodarczych i społecznych, zarówno na poziomie wewnętrznym Unii, jak i w sferze stosunków zewnętrznych.
Podobnie, na poziomie wewnętrznym, Unia oferuje swoim obywatelom obszar wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości oraz rynek wewnętrzny oparty na zasadach wolnej i uczciwej konkurencji. Wspiera ona trwały rozwój Europy, oparty na zrównoważonym wzroście gospodarczym i stabilności cen: stworzenie wysoce konkurencyjnej społecznej gospodarki rynkowej zmierzającej do pełnego zatrudnienia i postępu społecznego, oraz zapewnienie wysokiego poziom ochrony środowiska i poprawy jego jakości. Popiera ona postęp naukowy i technologiczny. Wreszcie zwalcza wykluczenie społeczne i wszelkie formy dyskryminacji oraz wspiera sprawiedliwość i ochronę społeczną, równość kobiet i mężczyzn, solidarność pokoleń i ochronę praw dziecka. Wspiera spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną oraz solidarność Państw Członkowskich. Respektuje bogactwo swej różnorodności kulturowej i językowej oraz zapewnia ochronę i wzmocnienie kulturowego dziedzictwa Europy.
Na poziomie międzynarodowym, Unia wnosi swój wkład na rzecz pokoju i bezpieczeństwa, zrównoważonego rozwoju na świecie, solidarności i wzajemnego poszanowania między narodami, wolnego i uczciwego handlu, zwalczania ubóstwa i ochrony praw człowieka, a zwłaszcza praw dziecka, oraz ścisłego przestrzegania i rozwoju prawa międzynarodowego, zwłaszcza Karty Narodów Zjednoczonych.
Tak więc powyższe cele składają się na podstawowy program polityczny, który był źródłem ustanowienia Unii. Na Unii spoczywa obowiązek realizacji tych celów za pomocą właściwych środków, z wykorzystaniem kompetencji udzielonych jej w Konstytucji.
Te wartości i zasady składają się więc na etyczny fundament Unii, fundament, który uzyskał swój praktyczny wyraz w formie Karty Praw Podstawowych zawartej w Części II Konstytucji. Cele przypisane Unii uzasadniają jej istnienie i stanowią przyczynę, dla której Państwa Członkowskie podjęły decyzję o jej utworzeniu. Zarówno jedne, jak i drugie rządzą działaniami Unii we wszelkich obszarach. Mimo iż wartości, zasady i cele zdefiniowane w tych artykułach nie są całkowicie nowe, niektóre z nich nigdy przedtem nie zostały jasno sformułowane, ani skodyfikowane i usystematyzowane. Jest to rolą Konstytucji i stanowi istotny krok w kierunku zapewnienia obywatelom jasnego, wysoce symbolicznego wglądu w to, co dokładnie oznacza Unia.
3.3. W związku z powyższym należy podkreślić, że Konferencja Międzyrządowa wykorzystała w zasadzie tekst uzgodniony przez Konwent, dokonując jedynie drobnych zmian, które Parlament może zaakceptować: rozszerzenia listy wartości o prawa osób należących do mniejszości, podkreślenie zasady równości między kobietą a mężczyzną, włączenia „stabilności cen” do celów Unii, obok „wysoce konkurencyjnej społecznej gospodarki rynkowej, zmierzającej do pełnego zatrudnienia i postępu społecznego”.
4. Obywatele w centrum procesu integracji europejskiej: włączenie Karty Praw Podstawowych do Konstytucji
4.1. Włączenie Karty Praw Podstawowych do Części II Konstytucji oznacza pełne uznanie faktu, iż obywatele znajdują się w centrum procesu integracji europejskiej. W wyniku tego posunięcia, Karta zyskała wiążącą moc prawną zarówno dla instytucji europejskich, działających w ramach odpowiednich kompetencji, jak i dla Państw Członkowskich, jednak jedynie wówczas, gdy działają one jako podmioty wdrażające prawo wspólnotowe. W ten sposób oferuje ona obywatelom dodatkowe zabezpieczenie wobec Unii.
W żaden sposób nie oznacza to zakwestionowania ochrony praw podstawowych gwarantowanych obywatelom wobec ich państw przez konstytucje poszczególnych krajów, ani tajnego udzielania Unii pewnych kompetencji, pomimo twierdzeń niektórych krytyków głoszących, że Unia mogła w ten sposób narzucić Państwom Członkowskim wytyczne polityki gospodarczej i społecznej. Konstytucja wyraźnie potwierdza, że Karta nie rozszerza zakresu stosowania prawa unijnego, nie ustanawia dla Unii żadnych nowych uprawnień bądź zadań, ani też nie modyfikuje uprawnień i zadań powierzonych Unii w Konstytucji (Art. II-111).
Jednakże obawy pewnych Państw Członkowskich dotyczące implikacji gospodarczych i społecznych praw przyznanych na mocy Karty, skłoniły Konferencję Międzyrządową do prób wprowadzenia dodatkowych elementów 27 , oprócz tych, które uprzednio sformułował Konwent, tak aby zapobiec jakiemukolwiek niepożądanemu rozszerzeniu uprawnień Unii. Nie jest jasne, na ile krok taki, który wydaje się nie zwracać uwagi na utrwalone różnice doktryny europejskiego prawa konstytucyjnego, jest konieczny; jednakże - biorąc pod uwagę, iż nie kwestionuje to prawnej skuteczności Karty – można go zaakceptować.
4.2. Określone w Karcie prawa odpowiadają, ogólnie rzecz biorąc, zespołowi praw podstawowych, które zostały już uznane przez Unię i które wynikały z tradycji konstytucyjnych Państw Członkowskich lub Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Istotne jest, aby szczegółowo określić te prawa, w sposób łatwo zrozumiały dla obywateli, oraz aby jasno stwierdzić, że od Unii wymaga się ich przestrzegania. Może to jedynie dopomóc w zwiększeniu zaufania obywateli do ich Unii.
4.3. Informacja o włączeniu Karty do Konstytucji pojawia się od razu na początku Konstytucji, w odrębnym rozdziale (tytuł II części I) poświęconym podstawowym prawom i obywatelstwu Unii. Dalszym krokiem w kierunku ochrony praw podstawowych na poziomie Unii jest postanowienie, iż Unia będzie dążyć do przystąpienia do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (której stronami są wszystkie Państwa Członkowskie), zgodnie ze zgłoszoną dawno temu propozycją Parlamentu. Będzie to wymagać zawarcia porozumienia z Radą Europy. Podjęcie decyzji o zawarciu takiej umowy będzie wymagało kwalifikowanej większości głosów, po uzyskaniu aprobaty Parlamentu.
4.4. Można cytować dalsze aspekty Konstytucji, wzmacniające przysługujące obywatelom prawa uczestnictwa w europejskim procesie politycznym (takie jak prawo zgłaszania narodowych inicjatyw ustawodawczych, lub inicjatywy obywatelskiej : Art. I-47, ustęp 4), lub wzmacniające prawną ochronę ich praw poprzez ułatwienia przy odwoływaniu się do Trybunału Sprawiedliwości.
Parlament może jedynie powitać z zadowoleniem te istotne kroki, mające przekształcić Unię Europejską w prawdziwą unię państw i obywateli.
5. Jasna i czytelna definicja kompetencji Unii :
5.1. Jednym z najważniejszych pytań, na jakie musiał odpowiedzieć tekst nowej konstytucji, było pytanie „kto co robi?” w Europie. Wyjaśnienie tej kwestii jest konieczne, aby obywatele mogli zrozumieć podział politycznej odpowiedzialności na szczeblu europejskim. Ponadto będzie to służyć jako dodatkowe zabezpieczenie dla tych wszystkich, którzy obawiają się nadmiernej interwencji ze strony Unii.
5.2. Mając na względzie wyjaśnienie tej kwestii, Konstytucja definiuje kompetencje Unii, dokonując ich podziału na trzy kategorie, z których każda posiada inny status prawny i każda implikuje inny stopień interwencji Unii: kompetencje należące wyłącznie do Unii, kompetencje, które dzieli ona z Państwami Członkowskimi, wreszcie działania wspierające lub uzupełniające działanie Państw Członkowskich. Z racji ich specyficznego charakteru, Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa oraz koordynacja polityki gospodarczej i polityki zatrudnienia wymagają specyficznych postanowień, które nie mieszczą się w żadnej z trzech powyższych kategorii (patrz: Załącznik 1).
Taka definicja kompetencji Unii jest spójna z podstawową zasadą rządzącą podziałem kompetencji, tzn. zgodna z zasadą, że Unia posiada jedynie te kompetencje, które zostały jej udzielone przez Państwa Członkowskie w Konstytucji, mając na względzie realizację określonych w niej celów. Zasada ta sama w sobie wystarcza, aby zapobiec powstaniu jakiegokolwiek scentralizowanego "superpaństwa", gdyż wynika z niej, iż wszystkie kompetencje pozostają w gestii Państw Członkowskich, za wyjątkiem tych przypadków, gdy zostały one przekazane Unii.
5.3. Konstytucja nie zwiększa kompetencji Unii: niewielka liczba „nowych” określonych w niej kompetencji, odpowiada zasadniczo obszarom, w których Unia podjęła już działania, zgodnie z art. 308 Traktatu WE, które zostały wyraźniej zdefiniowane w Konstytucji. Zmiany dokonane w Części III zasadniczo odzwierciedlają konieczność dostosowania jej postanowień do nowych procedur decyzyjnych i nowych instrumentów prawnych ustanowionych w Części I.
5.4. Ponadto Konstytucja wzmacnia stawiany Unii wymóg przestrzegania zasady subsydiarności i proporcjonalności przy realizacji jej kompetencji; nadzór nad ich wypełnieniem jest już obecnie zadaniem rządów Państw Członkowskich, Rady oraz Parlamentu. Chociaż definicja tych zasad ustalonych przez Konstytucję odpowiada definicji przyjętej już w obowiazujacych traktatach, Protokół w sprawie zasady subsydiarności i proporcjonalności zapewnia nowe mechanizmy gwarantujące zgodność z tymi zasadami, zwłaszcza poprzez znaczące wzmocnienie roli parlamentów krajowych.
5.5. Przede wszystkim te ostatnie zyskują prawo uzyskania w odpowiednim terminie informacji o wszystkich propozycjach legislacyjnych Komisji, które muszą być należycie uzasadnione pod względem zgodności z zasadą subsydiarności i proporcjonalności. Niniejsze postanowienie umożliwi parlamentom krajowym skuteczniejszą egzekucję praw na szczeblu narodowym, oraz wesprze ich możliwości wywierania wpływu na działania ich rządów w Radzie. Ponadto, zwłaszcza w odniesieniu do zasady subsydiarności, parlamenty krajowe mogą, w okresie sześciu tygodni od momentu zgłoszenia propozycji, przesłać bezpośrednio do instytucji unijnych swoje opinie zawierające przyczyny, dla których uważają one, iż propozycja nie jest zgodna z zasadą subsydiarności, które instytucje muszą uwzględnić. Mechanizm „wczesnego ostrzegania” wymaga nawet, aby Komisja ponownie rozpatrzyła swój projekt w przypadku, gdy jedna trzecia parlamentów krajowych uważa daną propozycję za niezgodną z zasadą pomocniczości.
Niniejszy protokół daje także Państwom Członkowskim możliwość wszczęcia postępowania przeciw aktowi legislacyjnemu przed Trybunałem Sprawiedliwości, w imieniu parlamentów krajowych lub – jeśli zgodne z krajowym systemem prawnym - jednej z jego izb, wskazując na naruszenie zasady subsydiarności. postępowania przeciw aktowi legislacyjnemu, uzasadniając ten krok faktem naruszenia przez ten akt zasady pomocniczości. Komitet Regionów także zyskuje prawo wszczęcia postępowania przeciwko aktom legislacyjnym, które na mocy Konstytucji winny podlegać konsultacji przed ich przyjęciem.
Wymienione mechanizmy stanowią dalsze zabezpieczenia przed potencjalnie nieprzemyślanym wykorzystaniem kompetencji Unii i otwierają drogę ściślejszej demokratycznej kontroli prawa wspólnotowego.
5.6. W celu uzyskania pełnego obrazu poszczególnych metod wykorzystwanych w celu realizacji tych uprawnień, należy odwołać się do specyficznych postanowień zawartych w Części III Konstytucji. Jednakże odczytanie Części I również pozwoli obywatelom europejskim na zrozumienie podziału kompetencji w Unii. Oznacza to znaczącą poprawę w kwestii przejrzystości.
5.7. Wśród jej pozytywnych elementów można także zwrócić uwagę na gwarantowany przez Konstytucję niezbędny poziom elastyczności poprzez klauzulę podobną do obecnego art. 308 TWE, która upoważnia Radę, w przypadku takiej potrzeby, do podjęcia kroków w obszarach, w których Unia nie posiada wyraźnie określonych kompetencji. Wspomniana klauzula elastyczności zapewnia Państwom Członkowskim pełne zabezpieczenia: jednogłośne podejmowanie decyzji i jedynie dla realizacji celów określonych w Konstytucji; procedura jej wdrażania staje się bardziej demokratyczna w tym sensie, iż podlega ona zatwierdzeniu przez Parlament Europejski, a parlamenty krajowe należy poinformować w odpowiednim terminie przed podjęciem decyzji.
6. Zreorganizowane ramy instytucjonalne dla wzmocnieniu, większej demokratyzacji i przejrzystości Unii
Jedną z kluczowych kwestii, której rozwiązania wymagano od Konstytucji, była zmiana instytucji, tak aby umożliwić im działanie w nowej sytuacji wynikającej z rozszerzenia, zwłaszcza, iż organizacja instytucjonalna Unii zasadniczo od niemal 50 lat opiera się na tych samych strukturach, pomimo iż zakres zadań Unii zwiększył się znacząco, a liczba Państw Członkowskich wzrosła z sześciu do 25. Pomimo prac prowadzonych w trakcie serii Konferencji Międzyrządowych, kluczowe kwestie instutucjonalne pozostały nierozwiązane a rozwiązania uzgodnione w Nicei nie były satysfakcjonujace nawet dla niektórych uczestników negocjacji. Ze swej strony Parlament wielokrotnie zwracał uwagę społeczeństw i przywódców Państw Członkowskich na potrzebę radykalnej reformy instutucjonalnej w celu wyposażenia Unii w skuteczne, demokratyczne i przejrzyste instytucje, a zarazem ustalenie równowagi instytucjonalnej i metody wspólnotowej: Komisji składającej propozycje legislacyjne, Parlamentu i Rady podejmujących decyzje, oraz Trybunału Sprawiedliwości gwarantującego stosowanie przyjętych tekstów.
6.1. Parlament Europejski
1. Konstytucja znacząco wzmacnia rolę Parlamentu Europejskiego, jedynej europejskiej instytucji która bezpośrednio reprezentuje obywateli:
- w pełni zostaje uznana rola Parlamentu jako współlegislatora, dzięki szerokiemu stosowaniu istniejącej procedury współdecydowania, której zostaje nadana ranga zwykłej procedury legislacyjnej, ale także dzięki zwiększeniu uczestnictwa Parlamentu w specjalnych procedurach legislacyjnych. W przyszłości społeczeństwo będzie miało pełną świadomość, że prawo europejskie jest zatwierdzane izbę, która reprezentuje zarówno ich jak i Państwa Członkowskie. Podobnie akceptacja Parlamentu będzie także wymagana jako zasada ogólna przy umowach międzynarodowych;
- uzyskuje on równoległe prawo inicjatywy w kwestii zmiany Konstytucji i uczestniczy w procedurze zwoływania Konwentu (do podjęcia przez Radę decyzji o jego niezwoływaniu wymagana jest zgoda Parlamentu);
- jego uprawnienia budżetowe, które dzieli z Radą na równych zasadach, obejmują teraz wszelkie wydatki Unii;
- wzmocnione zostają jego uprawnienia z zakresu kontroli politycznej, zwłaszcza poprzez wybór Przewodniczącego Komisji;
- różnorodne decyzje o dużym znaczeniu dla Unii, które dotąd pozostawały w wyłącznej gestii Rady, teraz także podlegają zatwierdzeniu przez Parlament: decyzja rozpoczęcia wzmocnionej współpracy, wykorzystanie klauzuli elastyczności pozwalającej Unii na podejmowanie kroków nieprzewidzianych w Konstytucji w celu realizacji celów w niej ujetych, decyzje dotyczące wykorzystania ogólnych „klauzul pomostowych” (‘passerelles’) wykorzystujących kwalifikowaną większość głosów w miejsce jednomyślnego głosowania lub zastępujących specjalną procedurę ustawodawczą zwyczajną procedurą ustawodawczą, pewne decyzje pozwalające na rozszerzenie zakresu stosowania prawa zgodnie z Konstytucją, na przykład w kwestiach dotyczących europejskiego Prokuratora Generalnego czy Współpracy Sądowniczej w Sprawach Karnych;
- nawet na polu Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, gdzie Parlament Europejski nie ma uprawnień decyzyjnych, zyskuje on prawo do uzyskania informacji i uczestnictwa w konsultacjach.
2. Podsumowując, należy stwierdzić, iż pomimo pewnych obszarów, gdzie istniały większe możliwości, Parlament Europejski uzyskuje prawo współdecydowania praktycznie we wszystkich obszarach polityki Unii. W zasadzie jest to kwestia wcielenia w życie podstawowej idei prawomocności Unii Europejskiej - jako unii Państw oraz obywateli. Tak więc Konstytucja niewątpliwie stanowi znaczące wzmocnienie demokratycznego wymiaru Unii Europejskiej.
3. Liczba członków Parlamentu Europejskiego nie przekracza 750. Konstytucja nie określa sposobu podziału tych miejsc między Państwa Członkowskie, jednak z inicjatywy Parlamentu Europejskiego i za jego zgodą, udziela Radzie Europy instrukcji, aby przed wyborami parlamentarnymi w roku 2009 zdecydowała, jaki powinien być jego skład, przy zastoswaniu zasady „reprezentacji degresywnie proporcjonalnej ”, przy czym na każde Państwo Członkowskie przypada co najmniej sześć, ale nie więcej niż 96 miejsc (Konwent zaproponował minimum cztery miejsca i brak ograniczenia ich liczby). Rozwiązanie to umożliwi bardziej elastyczne ragowanie na przyszły rozwój Unii Europejskiej, chroniąc zarazem interesy każdegoz Państw Członkowskich.
6.2. Rada Europejska
Radę Europejską uznaje się za autonomiczną instytucję, której rolą jest nadawanie kierunku politycznego: Konstytucja określa wyraźnie, że nie pełni ona żadnych funkcji legislacyjnych 28 . Istotną innowacją, jaką wprowadza Konstytucja, jest rezygnacja z rotacyjnego przewodnictwa i zastąpienie go Przewodniczącym wybieranym przez członków Rady Europejskiej na dwuipółletnią kadencję, z możliwścią jednorazowego ponownego wyboru. Obowiązkiem Przewodniczącego będzie przygotowanie i kierowanie pracami Rady i reprezentowanie Unii na zewnątrz w celu podniesienia jej statusu i poprawienia ciągłości i spójności reprezentacji Unii, tak wewnętrznie, jak i zewnętrznie. Uwzględniono postanowienia zapobiegające pełnieniu przez niego władzy wykonawczej i wykluczające konflikt z Przewodniczącym Komisji lub Ministrem Spraw Zagranicznych. Dopiero praktyka pokaże, czy postanowienia te są wystarczające.
6.3. Rada
1. Kluczową sprawą była kwestia procedury głosowania w Radzie w sytuacji, gdy podejmuje ona decyzje kwalifikowaną większością głosów. Niepowodzenie szczytu w Brukseli w grudniu 2003 r. częściowo wynikało z różnicy zdań Państw Członkowskich na ten temat. Z punktu widzenia jednego ze sprawozdawców, wprowadzenie kryterium liczby ludności jako kryterium przydzielania miejsc zarazem w Parlamencie Europejskim i głosów w Radzie nie stanowiło gwarancji zrównoważonego systemu, i wyraził on swoje poparcie na rzecz systemu ważenia głosów w Radzie. Parlament Europejski, w związku ze sprawozdaniem Dimitrakopoulosa-Leinena, znaczącą wiekszością opowiedział się jednak za systemem podwójnej większości. Dlatego też, od rozpoczęcia Konferencji Międzyrządowej, Parlament podkreśla, iż dane rozwiązanie może być przezeń zaakceptowane jedynie wówczas, gdy utrzymuje zasadę podwójnej większości (Państw Członkowskich i populacji), w celu zwrócenia uwagi na podwójne uprawomocnienie Unii Europejskiej - jako unii Państw Członkowskich oraz obywateli, a także, iż nowa procedura musi umożliwić łatwiejsze podejmowanie decyzji niż system przewidziany w Traktacie z Nicei.
2. To właśnie zaproponowany przez Konwent system podwójnej większości został ostatecznie przyjęty w miejsce ważenia głosów. Można śmiało uznać, iż pomimo ustanowienia progów na poziomie wyższym niż proponowany przez Konwent (obecnie Konstytucja wymaga głosów 55% Państw Członkowskich, a nie 50%, oraz 65% populacji, a nie 60%), nowy system ułatwi podejmowanie decyzji. Poprzednio przy wielu kombinacjach, system ważenia głosów w celu podjęcia decyzji wymagał rzeczywiście osiągnięcia znacznie wyższych progów populacji. W wielu przypadkach fakt, iż co najmniej cztery Państwa Członkowskie będą potrzebne w celu stworzenia mniejszości blokującej, będzie wpływał na znaczne zmniejszenie wymaganego progu 65% 29 .
3. Postęp dokonany w zakresie przejrzystości i jasności systemu pozostawia natomiast wiele do życzenia. Zapewne logika podwójnej większości jest łatwiejsza do zrozumienia niż jakiekolwiek ważenie głosów, jednak istnieje ryzyko, że obywatele Unii mogą uznać przyjete progi za dość arbitralne, a przede wszystkim dodanie różnych uzupełniających się kryteriów znacznie zmniejsza korzyści wynikające z uproszczenia i zwiększenia zrozumiałości systemu 30 .
4. Można żałować odstąpienia od kompromisu osiagniętego przez Konwent, należy jednak pamiętać, że ostatecznie przyjęte rozwiązanie zostało wybrane po trudnej batalii pomiędzy Państwami Członkowskimi, której cel nie zawsze był całkiem jasny. Wyliczanie punktów procentowych na korzyść lub niekorzyść danego Państwa Członkowskiego w systemie głosowania usunęło w cień fakt, iż debata ta dotyczyła rzeczywistosci politycznej, oraz iż zawierane koalicje podlegają zmianom i zależą od różnych czynników. Wielokrotnie podział między „duże” Państwa Członkowskie z jednej strony i „małe” z drugiej miał wpływ na podejmowanie decyzji. Poszczególne państwa próbowały równocześnie osiągnąć sprzeczne cele, na przykład zachowania własnej możliwości blokowania decyzji, przy jednoczesnej próbie jej odebrania innym państwom. Całość debaty prowadzono bez zwrócenia uwagi na fakt, iż w ostatecznym rozrachunku dynamika negocjacji wspólnotowych dowodziła zawsze, iż bardzo rzadko dochodzi do głosowania. Uznając polityczną rzeczywistość Parlament akceptuje uzgodnienia zawarte pomiędzy przywódcami Państw i rządów, jednocześnie nie ukrywa swego zawodu.
5. Niezależnie od przyjętej metody podejmowania decyzji, musi ona być możliwa do realizacji. Stąd waga kwestii dotyczącej obszaru zastosowania większości kwalifikowanej. Konstytucja dokonuje w tym względzie znaczącego postępu: dodaje około 45 nowych przypadków w różnych obszarach, w których większość kwalifikowana znajdzie zastosowanie (patrz załącznik 2). Z drugiej strony, jednomyślność jest nadal wymagana w 70 przypadkach. Podczas gdy ogólny kierunek zmian należy uznać za bardzo pozytywny, należy ubolewać, iż nie skorzystano z możliwości, aby w pewnych przypadkach uczynić więcej. Były przypadki, gdy Konferencja międzyrządowa uczyniła nawet krok wstecz w stosunku do propozycji, co do których osiągnięto konsensus po dojrzałej refleksji w trakcie Konwentu (najbardziej rażąca jest kwestia wieloletnich ramowych planów finansowych).
6. Kolejnym znaczącym ulepszeniem dokonanym przez Konstytucję w zakresie przejrzystości, jest wymóg, aby posiedzenia różnych konfiguracji Rady dzieliły się na dwie części, zależnie od tego czy Rada działa jako ciało ustawodawcze, czy wykonuje inne funkcje. W sytuacji gdy Rada podejmuje działania lub głosuje w kwestiach ustawodawczych, jej posiedzenia są jawne. Można jedynie ubolewać, iż Państwa Członkowskie nie przyjęły propozycji Konwentu, silnie popieranej przez Parlament, stworzeniu prawdziwie odrębnej Rady Legislacyjnej. Istotny aspekt tej propozycji, polegający na tym, iż jej posiedzenia winny być jawne, oraz iż legislacyjne prace Rady winny być przejrzyste, został jednak zachowany.
7. Nowością w zakresie konfiguracji i funkcjonowania Rady jest stworzenie autonomicznej Rady Spraw Zagranicznych, której będzie przewodniczyć Minister Spraw Zagranicznych. Rada ta wraz z Radą do Spraw Ogólnych są konfiguracjami Rady, których istnienie wynika z Konstytucji. Rada może podjąć metodą większości kwalifikowanej decyzję na temat stworzenia innych konfiguracji. Wysiłki dążące do modyfikacji obecnego systemu rotacyjnych Prezydencji Rady, w celu poprawy statusu i zwiększenia spójności oraz lepszej kontynuacji pracy Rady, zakończyły się ograniczonym sukcesem. Państwa Członkowskie odeszły od propozycji Konwentu, ostatecznie przyjmując zasadę równej rotacji w ramach systemu prezydencji grupowych, ustaloną decyzją Rady, działającej na zasadzie większości kwalifikowanej. Z wyprzedzeniem trudno określić, jakie dokładnie będą realne korzyści takiego rozwiązania.
6.4. Komisja
1. Skład Komisji stanowił kolejną kwestię instytucjonalną, która znalazła się w centrum debaty podczas Konwentu i podczas Konferencji Międzyrządowej. Rozwiązanie, za którym się ostatecznie opowiedziano, odkładając jego wdrożenie, odeszło od propozycji Konwentu. Odpowiada ono jednak rzeczywistości politycznej i można je uważać za pozytywne. Uznaje aspiracje nowych Państw Członkowskich do uzyskania przez nie reprezentacji w Komisji w ciągu pierwszych lat po ich akcesji, chociaż w przyszłości, w rozsądnym terminie (2014 r.), zakłada istotne zmniejszeni liczby Komisarzy (do 2/3 liczby Państw Członkowskich, co – nawet w przypadku Unii Europejskiej złożonej z 27 członków – oznacza iż liczba Komisarzy będzie niższa niż obecnie). Rozwiązanie oparte na systemie rotacyjnym zachowuje równość Państw Członkowskich i tworzy możliwość utrzymania liczebności Komisji w rozsądnych granicach. Każde z Państw Członkowskich będzie pozbawione własnego Komisarza raz na trzy kolejne kadencje.
2. Konstytucja dokonuje znaczącego postępu w kwestii powoływania Przewodniczącego Komisji, który w przyszłości będzie wybierany kwalifikowaną większością głosów przez Parlament Europejski na podstawie propozycji Rady. Stanowi to kolejny krok w procesie nadawania Komisji legitymacji politycznej, zwłaszcza iż Rada powinna uwzględniać wyniki wyborów do Parlamentu Europejskiego. Następnie cała Komisja, jej Przewodniczący, powoływany według specjalnej procedury Minister Spraw Zagranicznych (patrz poniżej), oraz Komisarze, wybrani przez Radę w uzgodnieniu z wybranym Przewodniczącym, będą musieli uzyskać w głosowaniu akceptację en bloc Parlamentu Europejskiego 31 .
3. Należy także podkreślić wzmocnienie roli Przewodniczącego Komisji, zwłaszcza w strukturze wewnętrznej organizacji Komisji, i jego uprawnień do wystąpienia o rezygnację Komisarza, w celu poprawy skuteczności działania Komisji.
6.5. Minister Spraw Zagranicznych
1. Jedną z głównych instytucjonalnych nowości Konstytucji stanowi utworzenie stanowiska Ministra Spraw Zagranicznych Unii (łączącego w formie jednego stanowiska istniejące uprzednio stanowiska Wysokiego Przedstawiciela ds. Wspólnej Polityki Zagranicznej i Polityki Bezpieczeństwa oraz Komisarza ds. Stosunków Zewnętrznych), które spełni cel polegający na zapewnieniu, iż wszystkie działania zewnętrzne Unii Europejskiej będą spójne i będą prowadzone na odpowiednio wysokim szczeblu. Z instytucjonalnego punktu widzenia Minister będzie pełnił dwojaką rolę: odpowiadając za prowadzenie Wspólnej Polityki Zagranicznej i Polityki Bezpieczeństwa Unii Europejskiej, i w tym celu przewodnicząc Radzie Spraw Zagranicznych, składając propozycje i wprowadzając w życie decyzje Rady, będzie zarazem wiceprzewodniczącym Komisji, podejmującym spoczywające na tej instytucji zadania w obszarze stosunków zewnętrznych i koordynującym wszelkie aspekty działań zewnętrznych Unii Europejskiej. Wspomagać go będzie Europejska Służba Działań Zewnętrznych złożona z urzędników pochodzących z Komisji, Sekretariatu Generalnego Rady Ministrów oraz krajowych służb dyplomatycznych, która zostanie powołana decyzją Rady po konsultacji z Parlamentem Europejskim i uzyskaniu aprobaty Komisji.
2. Tak więc Minister będzie członkiem Komisji o specjalnym statusie, który odzwierciedla procedura jego powoływania i ewentualnego zakończenia jego kadencji. Będzie on powoływany przez Radę większością kwalifikowaną, za zgodą przewodniczącego Komisji; może być odwołany przez Radę przy zachowaniu tej samej procedury i składa rezygnację na wniosek przewodniczącego Komisji. Z uwagi na fakt, iż jest on członkiem Komisji, jego powołanie musi być również zatwierdzone przez Parlament Europejski w momencie głosowania nad zatwierdzeniem całości Komisji, a jeśli Komisja złoży rezygnację jako całość, w następstwie wniosku Parlamentu Europejskiego o wotum nieufności, Minister musi również złożyć rezygnację.
3. Niniejsze przepisy zasadniczo odpowiadają temu, czego od dawna domagał się Parlament Europejski: Minister będzie faktycznie miał możliwość wprowadzenia większej spójności i efektywności działań Unii na arenie międzynarodowej, będzie prowadzić rzeczywistą wspólną politykę zagraniczną i reprezentować pozycję Unii na arenie międzynarodowej nadając jej wyraźny charakter. Potrójna polityczna odpowiedzialność Ministra – przed Parlamentem Europejskim, Radą i przewodniczącym Komisji, jest rzeczą pozytywną. Jednak nadal pozostaje możliwość potencjalnych konfliktów między Ministrem a przewodniczącym Komisji lub przewodniczącym Rady, zaś hybrydowy status Ministra może stanowić zaczątek konfliktów między lojalnością wobec Rady a lojalnością wobec Komisji.
6.6. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej
Konstytucja wzmacnia również rolę wymiaru sprawiedliwości Unii, nazywanego „ Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej” , składającego się z „Trybunału Sprawiedliwości”, „Trybunału Ogólnego” oraz możliwych „trybunałów wyspecjalizowanych”, które mogą zostać powołane na mocy prawa europejskiego 32 . Pomimo, iż nie zachodzą większe zmiany w składzie i organizacji Trybunału Sprawiedliwości i Trybunału Pierwszej Instancji, zostaje wprowadzony etap wstępny procedury powoływania sędziów oraz rzeczników generalnych: przed ich powołaniem przez Państwa Członkowskie, kandydaci nominowani przez rządy zostaną przesłuchani przez komisję powołaną do oceny ich kompetencji.
W przyszłości działania Rady oraz poszczególnych agencji zostaną poddane kontroli sądowniczej w celu zagwarantowania ich legalności. Ułatwione zostaną warunki dopuszczalności skarg na akty regulacyjne składanych przez osoby fizyczne i prawne. Nie będzie ograniczeń dotyczących wnoszenia spraw przeciwko aktom przyjmowanym w obszarze współpracy sądowniczej w kwestiach karnych i współpracy policyjnej, za wyjątkiem zasadności i proporcjonalności kontroli działań policji oraz wykonywania przez Państwa ich obowiązków w zakresie utrzymywania porządku publicznego i bezpieczeństwa wewnętrznego. Wreszcie, pomimo iż akty prawne przyjęte w obszarze wspólnej polityki zagranicznej i polityki bezpieczeństwa nie mogą same w sobie podlegać postępowaniu sądowemu, Trybunał posiada jednak kompetencje pozwalające na rozpatrywanie kwestii legalności decyzji europejskich nakładających restrykcje na osoby fizyczne i prawne.
6.7. Inne instytucje i organy doradcze
1. Przepisy dotyczące Europejskiego Banku Centralnego (podniesionego do rangi instytucji unijnej) i Trybunału Obrachunkowego pozostają w zasadzie niezmienione. Można jednak zauważyć, iż członkowie Zarządu Banku będą w przyszłości powoływani przez Radę większością kwalifikowaną, a nie – jak dotąd – jednomyślnie.
2. W przypadku Komitetu Regionów oraz Komitetu Gospodarczo-Społecznego , nie ma prawie żadnych zmian. Jednakże Komitet Regionów zyskuje prawo do wszczęcia postępowania w przypadku naruszenia zasady pomocniczości przez akt ustawodawczy, którego przyjęcie wymaga w Konstytucji konsultacji z nim.
* * *
W związku z tym można stwierdzić, iż – pomimo pewnych aspektów, w przypadku których nie można przewidzieć, na ile efektywne będą zaproponowane zmiany, Konstytucja wzmocniła przejrzystość i kompetencje instytucji, zachowując zarazem „metodę wspólnotową” i równowagę instytucjonalną, co powinno pozwolić Unii na stawienie czoła rozszerzeniu i umocnienie jej pozycji na arenie międzynarodowej.
7. Akty i procedury: bardziej spójny, precyzyjny i zrozumiały system
7.1. Konstytucja przynosi znaczący postęp upraszczając i racjonalizując procedury decyzyjne i instrumenty działania. Korzyści z usprawnienia procedur, ich demokratycznej legitymizacji oraz przejrzystości są oczywiste. Nawet zmiany w terminologii są ważne, pozwalają obywatelom na zrozumienie, kto w Unii podejmuje decyzje, o jakich sprawach i w jaki sposób.
7.2. Typologia instrumentów prawnych zostaje uproszczona i wyjaśniona: przewidziano sześć typów instrumentów prawnych: ustawy, ustawy ramowe, rozporządzenia, decyzje, rekomendacje i opinie. Terminy te są proste i jasne, a określenie „europejskie” dodane do każdego z nich jasno oddaje ich znaczenie, jako że odpowiadają one terminologii używanej w większości Państw Członkowskich (ustawa to zbiór zasad wypływający z Parlamentu, rozporządzenie to zbór zasad przyjętych przez władze wykonawczą), kładąc kres zamieszaniu i nieprecyzyjnej terminologii, które do tej pory przeważały.
7.3. Konstytucja ustanawia także jasną hierarchię instrumentów . Nadrzędność aktów ustawodawczych nad wykonawczymi zostaje jasno określona. Komisja jest wyraźnie uznana za europejską władzę wykonawczą, której obowiązkiem jest podejmowanie kroków niezbędnych do wdrażania aktów ustawodawczych na szczeblu europejskim, podczas gdy Rada jedynie wyjątkowo wykonuje obowiązki władzy wykonawczej, w przypadkach gdy Konstytucja wyraźnie tak stanowi, albo gdy akty ustawodawcze tak postanawiają, podając właściwe powody.
7.4. Stworzenie kategorii rozporządzeń delegowanych , które oznaczają przekazywanie Komisji uprawnień przez władzę ustawodawczą (Parlament Europejski i Radę), pozwala na uzyskanie większej efektywności działań Unii, gdyż nie będzie wówczas zachodzić potrzeba, by ciało ustawodawcze zajmowało się szczegółami technicznymi, które mogą być szybciej i bardziej właściwie załatwione przez władzę wykonawczą. Delegacji uprawnień towarzyszą odpowiednie gwarancje kontroli przez władzę ustawodawczą (za pomocą procedury „ponownego rozpatrywania”), zapewniona jest też całkowita równość Parlamentu Europejskiego i Rady 33 .
7.5. Nowe procedury ustawodawcze : Konstytucja wyraźnie kładzie nacisk na zwyczajną procedurę ustawodawczą (która odpowiada istniejącej obecnie procedurze współdecydowania); jest to procedura ustawodawcza par excellence , a inne rodzaje procedury stanowią wobec niej wyjątki, które muszą być wyraźnie uwzględnione w Konstytucji. Główne cechy zwyczajnej procedury ustawodawczej są następujące: Komisja ma prawo podejmowania inicjatywy (za wyjątkiem pewnych tematów w obszarze wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, gdzie Komisja dzieli to prawo z co najmniej ¼ Państw Członkowskich), Parlament Europejski i Rada podejmują wspólne decyzje - współdecydowanie (pewne drobne zmiany , jaki wprowadzono, miały na celu właśnie podkreślenie równego statusu obu tych instytucji), a Rada przyjmuje swoje decyzje kwalifikowaną większością głosów.
7.6. Znacznie rozszerzono zakres zwyczajnej procedury ustawodawczej: mniej więcej o pięćdziesiąt podstaw prawnych (co razem daje 86), z których niektóre maja ogromne znaczenie, na przykład te odnoszące się do obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, polityki w zakresie rolnictwa i rybołówstwa, obszaru badań europejskich i określania uprawnień do wdrażania przyjętych regulacji (dotąd objęte decyzją ramową w sprawie „komitologii” - procedury podejmowana kroków mających na celu wdrażanie przyjętych regulacji ) lub obecnego Rozporządzenia Finansowego (patrz: Załącznik 3). Na wszystkich tych polach Rada nie może już dłużej decydować samodzielnie, a jedynie w uzgodnieniu z Parlamentem.
7.7. Nadal jednak zachodzi wiele przypadków, w których zastosowanie mają specjalne procedury ustawodawcze , tak że jedna instytucja przyjmuje dany akt przy udziale innej instytucji – od wyrażenia zgody do zwykłej konsultacji – a w pewnych przypadkach trudno postrzegać wybór tego rodzaju procedury jako cokolwiek innego niż wynik ustępstw poczynionych w trakcie negocjacji podczas Konferencji Międzyrządowej. Istnieją trzy przypadki, w których Parlament Europejski może wprowadzać prawa przy uzyskaniu zgody Rady 34 . Istnieje natomiast 28 przypadków, w których dopuszcza się stanowienie praw przez Radę 35 . Ustawa zawierająca roczny budżet podlega specjalnej wspólnej procedurze decyzyjnej Parlamentu Europejskiego i Rady (patrz pkt. 8 poniżej).
7.8. Pomimo wyżej wymienionych przypadków, Konstytucja niezaprzeczalnie stanowi wyraźny krok naprzód w zakresie efektywności i demokratycznej legitymizacji prawodawstwa europejskiego. Towarzyszy mu podobny postęp dotyczący przyjmowania umów międzynarodowych zawartych przez Unię, dzięki rozszerzeniu zastosowania procedury głosowania większością kwalifikowaną w Radzie oraz wymogowi uzyskania aprobaty przez Parlament Europejski (na przykład w kwestii umów wprowadzających wspólną politykę handlową).
8. Finanse Unii
8.1. Jedną z kwestii, które wzbudziły najgorętsze dyskusje, tak podczas Konwentu, jak podczas Konferencji Międzyrządowej, była reforma systemu finansów Unii, a zwłaszcza procedura budżetowa. Chodziło o zinstytucjonalizowania systemu, który w przyszłości pozwoli na odpowiednie finansowanie Unii, w sposób przejrzysty, demokratyczny, a szczególnie w przypadku Parlamentu Europejskiego – na konsolidację jego uprawnień jako ramienia władzy budżetowej, poprzez udzielenie mu decydującego głosu w kwestii całości budżetu Unii Europejskiej, włączając wydatki do tej pory klasyfikowane jako „obowiązkowe”, takie jak wydatki na wspólną politykę rolną i wspólna politykę rybołówstwa. Efekt końcowy, mimo iż ogólnie pozytywny, do pewnego stopnia został zmieniony przez Konferencję Międzyrządową, która nie do końca zaakceptowała propozycje Konwentu.
8.2. Konwent zaproponował prosty i zrównoważony trzystopniowy model:
- Rada nadal decydowałaby jednomyślnie (przy dalszej aprobacie Państw Członkowskich zgodnie z ich zasadami konstytucyjnymi) w kwestii głównych zasad i limitu środków własnych 36 ;
- Parlament Europejski i Rada decydowałyby wspólnie w sprawie Perspektywy Finansowej, która zostałaby ukonstytuowana pod nazwą „wieloletniego ramowego planu finansowego” (decyzja Rady byłaby podejmowana kwalifikowana większością od pierwszego „ramowego planu finansowego” po wejściu w życie Konstytucji);
- obie instytucje decydowałyby wspólnie w kwestii budżetu rocznego: po pierwszym czytaniu w każdej instytucji, które mogłoby doprowadzić do zwołania komitetu pojednawczego, Parlament miałby ostanie słowo w przypadku braku zgody, pod warunkiem, iż bardzo znaczna większość głosowałaby za - w przeciwnym przypadku przewagę uzyskałoby stanowisko Rady.
8.3. Oznacza to, iż Państwa Członkowskie nadal miałyby w swoich rękach klucz pozwalający określić kwotę i charakter przychodów Unii, że obie gałęzie władzy budżetowej musiałyby mieć wspólny program wydatków, oraz iż – w przypadku braku zgody co do rocznego budżetu – Parlament Europejski mógłby mieć ostatnie słowo w kwestii całkowitych wydatków (po rezygnacji z rozróżnienie między wydatkami obowiązkowymi i nieobowiązkowymi), aczkolwiek w ramach ograniczeń limitów narzuconych przez ramowe plany finansowe. W praktyce oznaczałoby to dla obu instytucji silną zachętę do uzgodnienia stanowisk.
8.4. Znaczna liczba Państw Członkowskich nie była zadowolona z tego zrównoważonego systemu, i przez cały czas trwania Konferencji Międzyrządowej przedstawiano propozycje, które w niektórych przypadkach stanowiły poważny atak na obecnie istniejące uprawnienia Parlamentu Europejskiego w tej kwestii, i wiązały się z ryzykiem zniszczenia idei finansowej demokracji w Unii. Kompromis okazał się możliwy w znacznym stopniu dzięki wysiłkom przedstawicieli Parlamentu Europejskiego oraz Prezydencji włoskiej i irlandzkiej, zachowując najważniejsze uprawnienia Parlamentu na tym polu:
- zaakceptowano propozycje Konwentu w odniesieniu do środków własnych;
- ramowy plan finansowy musi być zawsze przyjęty przez dwie instytucje, jednak Rada będzie decydować jednomyślnie, aż do momentu, gdy, również na mocy jednomyślnej decyzji, Rada zdecyduje, iż może podjąć decyzje większością kwalifikowaną;
- roczny budżet zostaje także przyjęty wspólnie przez Parlament Europejski i Radę, jednak w przypadku braku zgody, procedura musi się rozpocząć od nowa poprzez przedstawienie przez Komisję nowego projektu budżetu.
8.5. Rozwiązanie to zachowuje, jak już stwierdzono, najważniejsze aspekty uprawnień budżetowych Parlamentu Europejskiego: Parlament uzyskuje głos decydujący w kwestii całości budżetu, w świetle zniesienia podziału na wydatki obowiązkowe i nieobowiązkowe. Jednak zachowanie wymogu jednomyślności dla przyjęcia wieloletniego ramowego planu finansowego poważnie skomplikuje przyszłe negocjacje na ten temat i będzie osłabiać motywacje do ugody między obiema instytucjami w kwestii budżetu, co było argumentem leżącym u podstaw propozycji Konwentu.
9. Postęp w kwestii polityk sektorowych
Część III Konstytucji, dotycząca "Polityki i funkcjonowania Unii", zawiera 322 artykuły i jest najobszerniejsza. Składa się ona niemal wyłącznie z postanowień, które już funkcjonują w aktualnie obowiązujących traktatach, w odniesieniu do definicji i realizacji polityk sektorowych, zwłaszcza podstaw prawnych dla działań Unii w każdym z obszarów. Można uznać, iż wiele z tych postanowień można było uprościć lub dostosować w świetle zmian, jakie nastąpiły od czasu, kiedy zostały one opracowane. Jednak mandat udzielony Konwentowi przez Radę Europy nie udzielił mu uprawnień do dogłębnej rewizji tych postanowień.
Tak więc zmiany dokonane w Części III są przede wszystkim konsekwencją wyborów dokonanych w Części I Traktatu Konstytucyjnego, dotyczącej rezygnacji z „filarów”, kompetencji Unii, instytucji, procedur decyzyjnych i instrumentów prawnych. Z tego względu, za wyjątkiem idei wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości (w zasadzie uprzedni trzeci filar) i stosunków zewnętrznych, a zwłaszcza wspólnej polityki zagranicznej i polityki bezpieczeństwa, gdzie zmiany są najwyraźniejsze, w przypadkach innych rodzajów polityki sektorowej zmiany dotyczą głównie stosowanych procedur i alokacji podstaw prawnych pomiędzy akty ustawodawcze i nieustawodawcze. Może to samo w sobie stanowić gwarancję większej efektywności, demokratycznej legitymizacji i przejrzystości działań Unii, w świetle pozytywnego charakteru analizowanych powyżej zmian. Przy okazji można zauważyć, iż wprowadzono rozdział początkowy, który wylicza klauzule horyzontalne, czyli te, które dotyczą wszystkich typów polityki sektorowej. Dokonamy przeglądu głównych aspektów tych zmian, z zamiarem oceny, czy pozwalają one Unii na bardziej efektywne i demokratyczne działanie we wszystkich obszarach, których dotyczą.
9.1. Obszar Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości
1. W sferze polityki wewnętrznej, zasady odnoszące się do obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości są tymi, gdzie wprowadzono największe zmiany, zwłaszcza wobec faktu braku kontynuacji struktury opartej na filarach i wobec wprowadzenia metody „wspólnotowej” w odniesieniu do współpracy sądowniczej w sprawach kryminalnych oraz współpracy policyjnej (które do tej pory wchodziły w skład trzeciego filara), poprzez rozszerzenie zwyczajnej procedury ustawodawczej i głosowania kwalifikowaną większością głosów 37 . Niemniej inne uzgodnienia instytucjonalne nadal mają zastosowanie w specyficznych przypadkach: strategiczne wytyczne dla planowania ustawodawczego i operacyjnego określone są przez Radę (a więc oparte na konsensusie), bez jakiegokolwiek zaangażowania Parlamentu; inicjatywa ustawodawcza w odniesieniu do współpracy sadowniczej w sprawach karnych oraz współpracy policyjnej dzielona jest między Komisję i ¼ Państw Członkowskich (a nie – jak obecnie – jedno państwo). Parlamenty krajowe zyskują na ważności, zwłaszcza w kwestii kontroli zgodności z zasadą subsydiarności (1/4, a nie 1/3 parlamentów krajowych może wszcząć procedurę wczesnego ostrzegania).
2. Cele polityki w tym obszarze zostają wyjaśnione i sprecyzowane. Działania Unii zostają wyraźnie poddane wymogowi zgodności z prawami podstawowymi. Dostęp do sprawiedliwości jest zapisany jako cel ogólny. Wzajemne uznawanie różnych systemów i zbliżanie praw stają się dwoma równoległymi sposobami realizacji polityki.
Wspólne polityki Unii tzn.: polityka kontroli granicznych, azylu i imigracji są poddane zasadom solidarności i równego dzielenia się odpowiedzialnością przez Państwa Członkowskie.
Konstytucja oznacza także znaczny krok naprzód w odniesieniu do współpracy sądowniczej tak w sprawach cywilnych jak i karnych, oraz współpracy policyjnej, przede wszystkim poprzez zastosowanie zwyczajnej procedury ustawodawczej.
3. Współpraca w zakresie sądownictwa w sprawach cywilnych zostaje rozszerzona na wszystkie sprawy mające ponadgraniczne implikacje i opiera się na zasadzie wzajemnego uznawania wyroków i decyzji w przypadkach pozasądowych, przy zastosowaniu zwyczajnej procedury ustawodawczej w odniesieniu do wszelkich kroków związanych ze zbliżaniem prawa, z wyłączeniem środków dotyczących praw rodzinnego, w odniesieniu do którego ma zastosowanie zasada jednomyślności (Prawo stanowione przez Radę, jedynie przy konsultacji z Parlamentem). Jednakże Rada sama może zadecydować jednomyślnie o rozszerzeniu zwyczajnej procedury ustawodawczej tak, aby dotyczyła pewnych przypadków prawa rodzinnego o ponadgranicznych implikacjach.
4. Główną innowacją w kwestii współpracy w zakresie sądownictwa w sprawach karnych jest fakt, iż zwyczajna procedura ustawodawcza (większość kwalifikowana) wykorzystywana zostaje do zbliżenia praw zarówno w kwestiach proceduralnych (minimalne zasady umożliwiające wzajemne uzgadnianie wyroków oraz decyzji sądów) jak też w kwestii prawa karnego materialnego (minimum zasad w kwestii definicji pewnych poważnych przestępstw o wymiarze ponadgranicznym wymienione w Konstytucji), oraz sankcji. Konstytucja stanowi nawet, iż Rada może, działając jednomyślnie, ustalać inne aspekty procedury karnej i inne obszary przestępczości, do których można zastosować zwyczajną procedurę ustawodawczą.
Niektóre Państwa Członkowskie silnie się temu sprzeciwiały, pomimo gwarancji, że ustawodawstwo europejskie w tym obszarze będzie należycie respektować podstawowe aspekty systemów prawnych Państw Członkowskich. Z tego względu, aby zagwarantować porozumienie, Konferencja Międzyrządowa wprowadziła postanowienie dotyczące mechanizmu „hamulca bezpieczeństwa”, które zapewnia Państwom Członkowskim, które mają problemy, wszelkie wymagane przez nie gwarancje, bez całkowitego zamykania drogi późniejszym zmianom. Na mocy tego uzgodnienia, w przypadku, gdy Państwo Członkowskie uzna, iż propozycja ustawodawcza naraża na szwank „fundamentalne aspekty” jego systemu prawnego, może poprosić o skierowanie sprawy do Rady. Rada ma cztery miesiące, w trakcie których sprawa musi albo wrócić do Rady, tak aby procedura była kontynuowana, albo może zażądać od Komisji lub grupy Państw Członkowskich, które zgłosiły oryginalny tekst, złożenia nowej propozycji. Jeśli Rada nie podejmie decyzji w ciągu czteromiesięcznego okresu albo, w przypadku, gdy nowa procedura ustawodawcza otwarta na jej żądanie nie zostanie zakończona w ciągu 12 miesięcy, należy automatycznie ustalić w tej sprawie tryb wzmocnionej współpracy, jeśli za tym opowiada się 1/3 Państw Członkowskich.
5. Parlament może również z zadowoleniem przyjąć fakt, iż Konferencja Międzyrządowa przyjęła propozycję Konwentu dotyczącą ustanowienia urzędu Europejskiego Prokuratora Generalnego , odpowiedzialnego za zwalczanie przestępstw naruszających finansowe interesy Unii i mogącego prowadzić postępowanie prokuratorskie wobec sprawców tych czynów, pomimo silnego sprzeciwu ze strony kilku delegacji. Jednakże Konstytucja wymaga, aby ustawa europejska ustanawiająca ten urząd była przyjęta jednogłośnie, po uzyskaniu zgody Parlamentu. „Klauzula pomostowa” ('passerelle') umożliwia jednak rozszerzenie odpowiedzialności tego urzędu na zwalczanie poważnych przestępstw o wymiarze ponadgranicznym, w formie decyzji europejskiej przyjętej jednomyślnie przez Radę po wyrażeniu zgody przez Parlament.
6. Wreszcie, zwyczajna procedura ustawodawcza została także wprowadzona w kwestiach współpracy policyjnej , mimo iż jednomyślność nadal jest zasadą w sprawach współpracy operacyjnej i interwencji przez kompetentne władze jednego Państwa Członkowskiego na terytorium innego Państwa.
9.2 Inne obszary polityki wewnętrznej
1. Poza wprowadzeniem kilku nowych podstaw prawnych w odniesieniu do „nowych” – lub raczej jaśniej zdefiniowanych – kompetencji w Części I, zmiany dokonane przez Konstytucję w innych obszarach polityk sektorowych wynikają głównie z wprowadzenia współdecydowania (tzn. głosowania większością kwalifikowaną) jako zwyczajnej procedury ustawodawczej oraz podziału na akty ustawodawcze i nieustawodawcze, zgodnie z aktualną definicją.
2. Niektóre z najbardziej uderzających zmian znajdują się w obszarach polityki rolnictwa i rybołówstwa , gdzie zwyczajna procedura ustawodawcza będzie obowiązywać dla przyjmowania aktów ustawodawczych ustanawiających zasady wspólnej organizacji rynków rolnych oraz innych postanowień wymaganych w celu prowadzenia wspólnej polityki rolnej i polityki rybołówstwa (zgodnie z aktualnymi uzgodnieniami, Parlament prowadzi jedynie konsultacje). Oznacza to, iż kształtowanie głównych kierunków tych polityk stanie się kwestią, w której także będzie decydował Parlament, a nie jak dotąd jedynie ministrowie ds. rolnictwa. Jednak o ustalaniu cen, podatków, pomocy i ograniczeń kwotowych oraz alokacji limitów połowowych będą decydować akty nieustawodawcze (rozporządzenia lub decyzje europejskie) przyjęte przez Radę.
3. Nowy kierunek, polityka dotycząca przestrzeni kosmicznej , został dodany do polityki badań i rozwoju technologicznego . Ramowy program badawczy będzie teraz realizowany poprzez ustawę europejską przyjętą większością kwalifikowaną. Na mocy praw przyjętych w trybie zwyczajnej procedury ustawodawczej ustalony zostanie europejski obszar badawczy w ramach którego badacze, wiedza oraz technologie mogą się swobodnie przemieszczać. Europejski program kosmiczny może być przyjęty poprzez przyjęcie ustawy lub ustawy ramowej. Należy zauważyć, iż ustawodawcze kompetencje Parlamentu w tym obszarze zostały poważnie zakwestionowane przez niektóre propozycje zgłoszone podczas Konferencji Międzyrządowej.
4. Cele przedstawione w nowym dziale dotyczącym energii obejmują zapewnienie funkcjonowania rynku energii oraz bezpieczeństwa zaopatrzenia w energię, a także promocję efektywności energetycznej i rozwój odnawialnych form energii. Konferencja Międzyrządowa nałożyła ograniczenia na działania ustawodawcze Unii, które nie mogą mieć wpływu na prawo Państwa Członkowskiego do określania warunków eksploatacji posiadanych przez nie zasobów energetycznych, wyboru pomiędzy różnymi źródłami energii oraz ogólnej struktury zaopatrzenia w energię. Ponadto, pomimo iż zwyczajna procedura ustawodawcza oraz głosowanie większością kwalifikowaną stanowią zasadę w tym obszarze, Konferencja Międzyrządowa nałożyła warunek, iż jakiekolwiek kroki o zasadniczo fiskalnym charakterze muszą być podejmowane w formie ustawy przyjętej przez Radę jednomyślnie po uprzedniej konsultacji z Parlamentem.
5. W obszarze zdrowia publicznego Konferencja Międzyrządowa poszła nieco dalej niż Konwent dodając do kroków wspomagających, jakie ma podejmować Unia w „walce z głównymi plagami zdrowotnymi” „wczesne ostrzeganie o poważnych ponadgranicznych zagrożeniach dla zdrowia i zwalczanie tych zagrożeń”. Unia musi także, między innymi, określić sposoby ustanawiania wysokich norm jakości i bezpieczeństwa dla produktów medycznych oraz sposoby ochrony zdrowia publicznego w odniesieniu do tytoniu i nadużywania alkoholu. Należy podkreślić, że Konstytucja stanowi, iż działanie Unii w tym obszarze winno respektować odpowiedzialność Państw Członkowskich w zakresie definiowania ich własnej polityki zdrowotnej, w tym zarządzanie służbą zdrowia i opieką medyczną oraz alokację zasobów im przydzielonych.
6. Należy z ubolewaniem stwierdzić, że uzgodniony w końcu tekst nie zawiera znaczących zmian w obszarze polityki społecznej , zwłaszcza w kwestii rozszerzenia głosowania większością kwalifikowaną (brak zmian w stosunku do obecnej sytuacji). Jednak mówienie, iż Konstytucja stanowi krok wstecz w tej dziedzinie, byłoby nie na miejscu. Przeciwnie, postęp nastąpił dzięki:
- włączeniu „pełnego zatrudnienia” i „postępu społecznego” do celów Unii w początkowych artykułach Konstytucji;
- wprowadzeniu na początku Części III ogólnej „klauzuli społecznej”, zgodnie z którą podczas definiowania i realizacji wszystkich obszarów swojej polityki, Unia musi brać pod uwagę „wymogi związane z popieraniem wysokiego poziomu zatrudnienia, gwarancję wystarczającego zabezpieczenia socjalnego, walkę przeciw wykluczeniu społecznemu oraz wysoki poziom edukacji, szkoleń i ochrony zdrowia człowieka”;
- ustanowieniu podstawy prawnej pozwalającej na uznawanie i zapewnianie usług przynoszących korzyści ekonomiczne ogółowi;
- wyraźnemu uznaniu w Części I roli „partnerów społecznych”, zwłaszcza Trójstronnego Szczytu Społecznego na rzecz Wzrostu i Zatrudnienia, co ma się przyczyniać do dialogu społecznego.
Ponadto, nie należy zapominać, iż włączenie Karty Praw Podstawowych do Konstytucji oznacza, że prawa społeczne wpisane w Karcie będą w pełni uznawane przez prawo wspólnotowe.
7. Wreszcie, zwyczajna procedura ustawodawcza będzie miała zastosowanie w kwestiach zabezpieczenia społecznego dotyczących uprawnień do świadczeń dla zatrudnionych i samozatrudnionych robotników sezonowych. Zostanie to połączone z kolejnym mechanizmem „hamulca bezpieczeństwa”, do zastosowania w przypadkach, gdy Państwo Członkowskie uzna, iż działania takie „miałyby wpływ na podstawowe aspekty jego systemu zabezpieczeń społecznych, obejmując jego zakres, koszt lub strukturę finansową, lub miałyby wpływ na finansową równowagę tego systemu". Będzie mogło ono, w takim przypadku, zażądać skierowania sprawy do Rady (zawieszając w ten sposób automatycznie procedurę ustawodawczą), która musi w takim przypadku w terminie czterech miesięcy albo skierować sprawę z powrotem do Rady, tak aby procedura była kontynuowana, albo może zażądać od Komisji złożenia nowej propozycji. (Konstytucja nie mówi jednak, co by się stało, gdyby Rada nie zdołała podjąć działania.)
8. Konstytucja nie wprowadza żadnych zmian w kwestiach podatków , gdzie jednomyślność pozostaje ogólną zasadą. Konferencja Międzyrządowa nie zdołała osiągnąć porozumienia nawet w odniesieniu do dość ograniczonej liczby przypadków, w których Konwent zaproponował, aby w kwestii kroków podejmowanych w dziedzinie współpracy administracyjnej, działań z zakresu zwalczania oszustw podatkowych i unikania płacenia podatków stosować zwyczajną procedurę ustawodawczą, tzn. większość kwalifikowaną, (pod warunkiem, iż Rada jednomyślnie ustali uprzednio, iż proponowane kroki odnoszą się do tych kwestii).
9. Innym obszarem, który stanowił przedmiot wielu dyskusji, a w którym zmiany są relatywnie niewielkie jest obszar nadzoru nad gospodarką . Jednakże potwierdzono, iż do kompetencji Unii należy koordynacja polityki gospodarczej i polityki zatrudnienia (mimo, iż Konferencja Międzyrządowa dokonała poprawek w tekście propozycji Konwentu, tak, aby położyć nacisk na fakt, iż Państwa Członkowskie koordynują swoją politykę w ramach uzgodnień ustalonych w Unii). Dodatkowe wsparcie uzyskały postanowienia odnoszące się do tych Państw Członkowskich, których walutą jest euro. Na przykład decyzja Rady na temat przyjęcia euro przez nowe Państwa Członkowskie (zaproponowane przez Komisję) musi być poprzedzona rekomendacją zgłoszoną przez kwalifikowaną większość tych Państw Członkowskich, które już wcześniej przyjęły euro.
Ponadto procedury operacyjne Grupy Euro zostały określone w protokole stanowiącym załącznik do Konstytucji. Konferencja Międzyrządowa przyjęła tekst Deklaracji na temat Paktu na rzecz Stabilności i Wzrostu. Pakt stanowił temat gorących dyskusji między niektórymi delegacjami, w wyniku czego wprowadzono zmiany w tekście propozycji Konwentu, które między innymi zmniejszyły znaczenie roli proponowanej Komisji w ramach procedury nadmiernych deficytów (w ramach której rekomendacje kierowane przez Radę do danego Państwa Członkowskiego przyjmuje się na podstawie rekomendacji Komisji, tak jak to ma miejsce obecnie, a nie propozycji, jak proponował Konwent).
9.3. Wspólna Polityka Zagraniczna i Polityka Bezpieczeństwa
1. Dokonano także poważnych zmian w sferze stosunków zewnętrznych, jednak bardziej w zakresie uzgodnień instytucjonalnych niż w kwestiach procedur decyzyjnych. W konsekwencji utworzenia stanowiska Ministra Spraw Zagranicznych ( patrz punkt 6.5 powyżej ), który z punktu widzenie instytucjonalnego będzie pełnił dwojaką funkcję i będzie odpowiedzialny za prowadzenie wspólnej polityki zagranicznej i polityki bezpieczeństwa oraz koordynację wszelkich aspektów stosunków UE ze światem zewnętrznym, Konstytucja aktualnie gromadzi razem pod oddzielnym tytułem (tytuł V części III) wszystkie obszary działań zewnętrznych Unii Europejskiej.
Jednomyślność dalej pozostanie zasadą Wspólnej Polityki Zagranicznej i Polityki Bezpieczeństwa, która nadal podlega w zasadzie procedurom międzyrządowym i w której Rada Europejska odgrywa rolę dominującą. Głosowanie większością kwalifikowaną będzie stosowane jedynie w przypadku wdrażania decyzji podjętych przez Radę Europejską (lub propozycji wniesionych przez Ministra na jej żądanie) albo Radę. Uwzględniono jednak postanowienie w kwestii „hamulca bezpieczeństwa” w przypadkach, gdy Państwo Członkowskie sprzeciwia się przyjęciu decyzji metodą kwalifikowanej większości z przyczyn istotnych dla polityki tego państwa. Ani propozycje Konwentu (większość kwalifikowana dla propozycji zgłaszanych przez Ministra mających poparcie Komisji), ani propozycje Prezydencji włoskiej (większość kwalifikowana dla wszystkich propozycji Ministra) nie zostały przyjęte, ze względu na opozycję ze strony różnych Państw Członkowskich. Parlament uzyskał ogólne prawo do uzyskiwania informacji oraz w pewnych przypadkach do konsultacji. Jurysdykcja Trybunału Sprawiedliwości w sprawach Wspólnej Polityki Zagranicznej i Polityki Bezpieczeństwa jest ograniczona. Jednakże Konstytucja daje Trybunałowi uprawnienia pozwalające na zbadanie legalności decyzji europejskich skutkujących podejmowaniem restrykcyjnych kroków wobec osób fizycznych.
2. Największe osiągnięcia Konstytucji znajdziemy w specyficznym obszarze wspólnej polityki bezpieczeństwa, w którym Konferencja Międzyrządowa dokonała poważnych zmian idących wręcz dalej niż te zaproponowane przez Konwent.
W rezultacie wspólna obrona, lub co najmniej sformułowanie wspólnej polityki obronnej, której zasady zostały już zaakceptowane w Traktacie z Maastricht - stała się bardziej realna. 38 Owa wspólna polityka obronna daje Unii możliwości operacyjne oparte na aktywach cywilnych i militarnych. Główne zmiany w związku z tym to:
- rewizja pojęcia misji w Deklaracji z Petersbergu 39 ;
- Ustanowienie Europejskiej Agencji Uzbrojenia, Badań i Możliwości Obronnych 40 ;
- możliwość ustanowienia, na drodze decyzji Rady przyjętej przez większość kwalifikowaną, stałej ustrukturyzowanej współpracy na polu obronności między Państwami Członkowskimi, które posiadają możliwości zbrojne i polityczną wole zaangażowania się w nią (warunki dla wdrożenia takiej ustrukturyzowanej współpracy zostały określone w protokole stanowiącym załącznik do Konstytucji);
- wzajemne zobowiązanie Państw Członkowskich wobec siebie dotyczące udzielenia pomocy i wsparcia, zgodnie z którym Państwa Członkowskie muszą użyć wszelkich środków w celu udzielenia wsparcia Państwu Członkowskiemu będącego ofiarą agresji zbrojnej na jego terytorium, zgodnie z Kartą Narodów Zjednoczonych oraz zgodnie ze zobowiązaniami wobec NATO tych Państw Członkowskich, które należą do tej organizacji. Konstytucja stanowi, iż to zobowiązanie nie narusza specyficznego charakteru polityki obronnej i polityki bezpieczeństwa pewnych Państw Członkowskich, co stanowi istotną gwarancję dla tych Państw, które tradycyjnie pozostawały „neutralne”;
- mając na względzie ochronę wartości Unii, Rada będzie mogła powierzyć realizację zadania grupie Państw Członkowskich;
- ustanowienie funduszu początkowego złożonego z wpłat wnoszonych przez Państwa Członkowskie, w celu pokrycia wydatków militarnych nie obciążających budżetu Unii,
- ustalenie procedury mającej na celu szybki dostęp do funduszy w budżecie Unii.
3. Konstytucja zawiera także klauzulę o solidarności, zgodnie z którą Państwa Członkowskie muszą zapewnić wsparcie jakiemukolwiek Państwu Członkowskiemu będącemu ofiarą ataku terrorystycznego lub katastrofy naturalnej, jeżeli państwo to tego zażąda. Uzgodnienia w celu realizacji tej klauzuli zostaną przyjęte decyzją Rady, na podstawie propozycji złożonej wspólnie przez Komisję i Ministra. Rada zdecyduje jednomyślnie czy decyzja ta niesie ze sobą implikacje obronne. Parlament zostanie poinformowany o sprawie.
4. Niniejsze ulepszenia są więc istotne i nie podważają specyficznego charakteru polityki bezpieczeństwa i obronności pewnych Państw Członkowskich ani zobowiązań tych Państw Członkowskich, które należą do NATO. Ponadto nie jest prawdopodobne, iż przekształca one Unię w agresywny blok militarny, czego niektórzy się obawiają. Można by z pewnością pójść jeszcze dalej, zwłaszcza w zakresie, w jakim dotyczy to głosowania większością kwalifikowaną. Niemniej jednak, w świetle faktu, iż jest to obszar polityki o zdecydowanie międzyrządowym charakterze, oraz biorąc pod uwagę klimat polityczny, w jakim przebiegała Konferencja Międzyrządowa, końcowy rezultat można uznać za relatywnie pozytywny.
9.4. Inne obszary stosunków zewnętrznych
1. Pozytywne zmiany nastąpiły w obszarze wspólnej polityki handlowej . Jej zakres rozszerzono w odniesieniu do wymiany handlowej obejmującej usługi i własność intelektualną. Wzmocniona została rola Parlamentu: zwyczajna procedura ustawodawcza będzie stosowana w celu ustalania środków wdrażających wspólną politykę handlową, a Parlament będzie otrzymywać regularne raporty na temat negocjacji w kwestiach umów międzynarodowych, których nie można podpisywać bez jego zgody. Konwent poparł także rozwiązanie znane pod nazwą „wyjątku dla kultury” 41 .
2. Wreszcie, w odniesieniu do pomocy humanitarnej , Parlament może z zadowoleniem przyjąć ustanowienie odpowiedniej podstawy prawnej, podlegającej zwyczajnej procedurze ustawodawczej i zapewniającej przepisy na temat powołania ochotniczego korpusu pomocy humanitarnej.
10. Znaczący stopień elastyczności
Kolejnym pytaniem o podstawowym znaczeniu jest kwestia wystarczającej elastyczności nowych ram konstytucyjnych tak, aby pozwoliły one Unii na dostosowanie się do zmiennych okoliczności i sprostanie nowym wyzwaniom, jakie mogą zaistnieć w przyszłości.
Aby znaleźć odpowiedź na to pytanie musimy przeanalizować dwie sprawy: po pierwsze kwestię rewizji Konstytucji a po drugie – czy system może ewoluować w granicach ograniczeń ram konstytucyjnych bez potrzeby wzywania do rewizji samej Konstytucji.
1, Nowy traktat wprowadza szereg wyraźnych ulepszeń w odniesieniu do procedury rewizji, wśród których na pierwszym miejscu znajduje się udzielenie prawa inicjatywy rewizyjnej Parlamentowi, na tej samej podstawie jak Państwom Członkowskim i Komisji. Stwarza on także podstawy instytucjonalne dla Konwentu, jako ciała odpowiedzialnego za przygotowanie rewizji, tak w uznaniu prawdziwie decydującej roli, jaką Konwent odegrał w opracowaniu Konstytucji, jak również z powodu ograniczeń metody międzyrządowej. Parlament, który jako pierwszy zaproponował, aby wykorzystać metodę Konwentu, może jedynie przyklasnąć tej zmianie, która pomoże uczynić procedurę rewizji bardziej przejrzystą i demokratyczną, a zarazem bardziej efektywną.
Szczególnie pozytywnym krokiem jest fakt, iż Parlament musi udzielić zgody w przypadku, gdy Rada zdecydowałaby o niezwoływaniu Konwentu, motywując to faktem, iż zmiany nie są wystarczająco duże.
2. Niestety, Konferencja Międzyrządowa nie spełniła oczekiwań Parlamentu w zakresie spodziewanego uproszczenia procedury rewizyjnej. Tekst artykułu IV-444 zawiera uproszczoną procedurę rewizji postanowień tytułu III części III na temat wewnętrznej polityki Unii (pod warunkiem, iż zmiana taka nie zwiększa kompetencji przypisanych Unii), jednak ta procedura pozwala Radzie jedynie na ominięcie Konwentu (bez potrzeby uzyskania w tym celu zgody Parlamentu). Ponadto, zasadą pozostaje jednomyślność i ratyfikacja przez wszystkie Państwa Członkowskie.
3. Zmiana Konstytucji będzie więc nadal wymagać jednomyślności i ratyfikacji przez wszystkie Państwa Członkowskie we wszystkich przypadkach. Jednak różne wysuwane propozycje, które cieszyły się szerokim poparciem w Parlamencie i wśród parlamentów krajowych, uczyniłyby ten wymóg nieco bardziej elastycznym w odniesieniu do rewizji postanowień Części III (które są dość szczegółowe a w przypadku wielu z nich można kwestionować ich wartość konstytucyjną), a zarazem pozwoliłyby dochować podstawowej zasady, że jakikolwiek dalsze zwiększenie kompetencji Unii wymagałoby jednomyślnego zatwierdzenia przez Państwa Członkowskie.
4. Na odwrót, Parlament może jedynie przyjąć z zadowoleniem zachowanie „klauzul pomostowych", ('passerelles'), które Konwent zaproponował przy przejściu od głosowania na zasadzie jednomyślności do głosowania większością kwalifikowaną w Radzie, lub od specjalnych procedur ustawodawczych do zwyczajnej procedury ustawodawczej. Fakt, iż decyzja ta może być podjęta tylko jednomyślnie przez Radę Europy za zgodą Parlamentu – a i wtedy jedynie wówczas, gdy żaden z parlamentów krajowych nie zgłosi żadnych zastrzeżeń w okresie sześciu miesięcy – daje odpowiednią gwarancję, że prawa każdego z Państw Członkowskich będą odpowiednio respektowane oraz, iż decyzja będzie przejrzysta i demokratycznie prawomocna.
5. Innym pozytywnym aspektem nowego tekstu Konstytucji są ulepszenia dokonane w związku ze wzmocnioną współpracą, której waga może w przyszłości wzrosnąć, w świetle znaczącego zwiększenia liczby Państw Członkowskich. Ustanawiając warunki wymagane dla ogólnej spójności i instytucjonalnej jedności Unii, Konstytucja rozszerza zarazem zakres wzmocnionej współpracy (która obecnie może obejmować wszelkie obszary nie objęte wyłącznymi kompetencjami Unii, przy wykluczeniu zgodnie z aktualnymi uzgodnieniami polityki obronnej) i ułatwia jej ustanawianie. Wzmocniona współpraca musi łączyć, co najmniej jedną trzecią Państw Członkowskich, a Rada będzie działać na zasadzie kwalifikowanej większości, za wyjątkiem kwestii z zakresu wspólnej polityki zagranicznej i polityki obronnej, gdzie nadal wymagana będzie jednomyślność. Ponadto, wymaganie uzyskania zgody Parlamentu (za wyjątkiem kwestii z zakresu wspólnej polityki zagranicznej i polityki obronnej) wzmocni demokratyczną legitymację decyzji o nawiązaniu takiej współpracy.
6. Wreszcie fakt, iż Konferencja Międzyrządowa zdołała zachować „klauzulę pomostową” ('passerelle') zaproponowaną przez Konwent, pozwalając na przejście do głosowania większością kwalifikowaną lub zwyczajnej procedury ustawodawczej w ramach mechanizmu wzmocnionej współpracy, jest także satysfakcjonującym rozwiązaniem.
7. Dobrowolne wystąpienie z Unii : Konstytucja ustanawia mechanizm 'dobrowolnego wyjścia z Unii' (Art. I-60) po raz pierwszy w traktatach ustanawiających Wspólnoty Europejskie (a potem Unię), które – pomijając pierwszy z traktatów ustanawiający Europejska Wspólnotę Węgla i Stali – były wyraźnie zawierane na czas nieokreślony bez ustanowienia przepisów pozwalających na kolektywne lub indywidualne wystąpienie. Należy oczywiście przyznać, iż w braku szczegółowych postanowień, ruch taki był tak czy inaczej dopuszczalny na zasadach międzynarodowego prawa traktatowego. Jednak fakt, iż obecnie wystąpienie z Unii jest wyraźnie uwzględnione w Konstytucji, po pierwsze ustanawia szczegółowe uzgodnienia dotyczące postępowania w takiej sytuacji, a ponadto wysyła jasny sygnał, iż żadne z Państw Członkowskich nie ma obowiązku pozostawać członkiem projektu europejskiego, jeśli jego naród nie chce, aby było ono nadal w ten projekt zaangażowane. Gdy kwestia ta jest rozpatrywana wspólnie z postanowieniami na temat wzmocnionej i ustrukturyzowanej współpracy, zostaje jasno wykazane, iż zaangażowanie w Unię oraz w popieranie jej polityki jest czymś, za czym należy się opowiedzieć na zasadzie wolnego wyboru, na podstawie rzeczywistego politycznego zaangażowania.
11. Wejście Konstytucji w życie
11.1. Konferencję Międzyrządową zwołano na podstawie Art. 48 Traktatu o Unii Europejskiej, który stanowi, iż niezależnie od zakresu proponowanych poprawek do istniejących traktatów (włączając ich odrzucenie, zgodnie z postanowieniami Art. IV-437 projektu Konstytucji, poprawki te nie wejdą w życie do momentu ich ratyfikacji przez wszystkie Państwa Członkowskie zgodnie z odpowiednimi wymogami konstytucyjnymi obowiązującymi w każdym z tych państw.
11.2. Oznacza to, iż postanowienia Art. IV-447 dotyczyć będą jedynie przyszłych procesów ratyfikacyjnych. Art. IV-447 stanowi, iż jeśli w dwa lata po rozpoczęciu jakiejkolwiek procedury ratyfikującej zmiany traktatu ustanawiającego Konstytucję, jedna piąta Państw Członkowskich musi jeszcze zakończyć tę procedurę lub napotkała problemy związane z przeprowadzeniem ratyfikacji (co oczywiście obejmuje także możliwość odrzucenia tekstu przez jedno lub więcej z tych państw), kwestia ta zostanie skierowana do Rady Europejskiej.
11.3. Mając na względzie ratyfikację oryginalnego Traktatu ustanawiającego Konstytucję, Konferencja Międzyrządowa przyjęła deklarację polityczną (nr 30), której warunki są podobne do omówionych powyżej postanowień Art. IV-447 i która została włączona do ostatecznego tekstu Aktu.
11.4. W przeszłości, w przypadkach, gdy w pewnych Państwach Członkowskich występowały problemy podczas procedury ratyfikowania wcześniejszych traktatów, kwestie oczywiście kierowano do Rady. Jednak poprzez włączenie wspomnianych przepisów zgodnych z propozycjami Konwentu, Konferencja Międzyrządowa pragnęła wysłać polityczny sygnał, że byłoby rzeczą nie do przyjęcia gdyby nieznaczna mniejszość Państw Członkowskich wstrzymywała inne Państwa na ich drodze, zwłaszcza w świetle faktu, iż Konstytucja daje m.in. możliwość dobrowolnego wyjścia z Unii oraz możliwość uczestniczenia we wzmocnionej lub ustrukturyzowanej współpracy nie wymagającej zaangażowania wszystkich Państw. Sytuacja taka powinna dać asumpt do negocjacji zmierzających do znalezienia rozwiązania, które powinno uwzględnić nie tylko sytuację Państwa Członkowskiego, które nie jest w stanie ratyfikować Konstytucji, ale także – i przeze wszystkim – sytuację tych Państw Członkowskich, które Konstytucję akceptują.
III. Ogólna ocena / rekomendacja zatwierdzenia Konstytucji
1. Biorąc powyższe pod uwagę, ogólna opinia Parlamentu na temat rezultatu Konferencji Międzyrządowej zakończonej w czerwcu 2004 roku, musi być wyraźnie decyzją popierającą projekt, z uwagi na to, iż odzwierciedla on poziom ambicji, jaką niewiele osób byłoby w stanie osiągnąć w kontekście geopolitycznym, w jakim prowadzono te działania, od momentu przyjęcia Deklaracji z Laeken na temat Przyszłości Unii Europejskiej w grudniu 2001 r. 42 .
2. Procedura, zgodnie z którą opracowano Traktat Konstytucyjny podczas Konwentu, była bezprecedensowa, jeśli chodzi o poziom uczestnictwa i przejrzystości. Następnie przywódcy państw lub rządów przyjęli tekst, który zostanie przedstawiony do ratyfikacji we wszystkich Państwach Członkowskich. Dokument będący rezultatem tego procesu stanowi wynik kompromisu osiągniętego przez różne strony, a mianowicie rządy i parlamenty poszczególnych krajów, posiadające demokratyczną legitymację na poziomie narodowym, Parlament Europejski i Komisję Europejską, działające w imieniu instytucji Unii Europejskiej, wreszcie obywateli, tak indywidualnie jak poprzez organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Jednak „kompromis” nie oznacza zgody na poziomie najmniejszego wspólnego mianownika. Przeciwnie, pomimo opisanych powyżej niedociągnięć, postanowienia projektu są niezwykle ambitne, co było wyrazem utopijnego podejścia w świetle kontekstu politycznego, w jakim prowadzono prace od momentu, gdy Deklaracja z Laeken uruchomiła ten proces w grudniu 2001 r.
Konsolidacja konstytucyjnych podstaw Unii i jej ram instytucjonalnych oraz racjonalizacja i uproszczenie jej instrumentów dają co najmniej możliwość osiągnięcia stabilizacji, następującej po dwóch dekadach nieustannych reform.
Stabilność i pewność, stanowiące cechę charakterystyczna wszystkich tekstów konstytucyjnych, uzupełnione zostają postanowieniami, które zarówno organizują rozwój procesu decyzyjnego i jak też pozwalają na wykorzystanie mechanizmów wzmocnionej lub ustrukturyzowanej współpracy, zapewniając elastyczność wymaganą do dostosowania sposobu, w jaki działa Unia, tak aby umożliwić jej stawienie czoła wyzwaniom, jakie staną przed nią w nadchodzących latach.
Przede wszystkim jednak, Konstytucja wzmacnia demokrację wewnątrz Unii Europejskiej, wspiera bardziej efektywne podejmowanie decyzji, zapewnia większą jasność w kwestii zadań poszczególnych podmiotów w ramach Unii („kto co robi”) oraz kompetencji przypisanych Unii z jednej strony i Państwom Członkowskim z drugiej. Na konferencji prasowej zamykającej Konwent, Przewodniczący Konwentu Valéry Giscard d'Estaing, powiedział, iż Parlament Europejski wyszedł z Konwentu jako zwycięzca. Sprawozdawcy niniejszego raportu uważają, iż prawdziwymi zwycięzcami jest społeczeństwo Europy, gdyż Konwent ten stanowi największy krok naprzód od czasu Traktatu Rzymskiego z roku 1959, jako że konsoliduje on nasze wartości i zasady w formie stymulującego projektu na rzecz wspólnego życia, oraz dlatego iż zapewnia najlepsze metody wspólnego radzenia sobie z wyzwaniami dnia dzisiejszego.
3. Biorąc powyższe pod uwagę, Parlament winien przyjąć wiodącą rolę w popieraniu i obronie Konstytucji i winien pomagać we wspieraniu i konsolidacji woli politycznej wymaganej do pełnego jej wdrożenia. Początkiem tego winno być aktywne zaangażowanie w debaty odbywające się w związku z procesem ratyfikacyjnym.
Opinia mniejszości Zgodnie z art. 48 ust. 3 Regulaminu Jens-Peter Bonde, Wojciech Wierzejski, James Hugh Allister i Mogens N.J. Camre
Europa zasługuje na lepsze rozwiązania
WIĘCEJ DEMOKRACJI
We wszystkich Państwach Członkowskich UE ustawy uchwalają pochodzący z wyboru przedstawiciele, w związku z czym wszystkie ustawy można demokratycznie zmieniać. Przedstawiciele ci są odpowiedzialni przed wyborcami i można ich wymienić podczas wyborów. Na tym polega istota demokracji przedstawicielskiej.
Wszystkie Państwa Członkowskie UE są demokracjami. Sednem demokracji jest prawo wyborcy do wyboru osób, które nim rządzą.
Proponowana Konstytucja UE zagraża samej idei demokracji. Chociaż nadal będziemy mogli głosować, to w wielu dziedzinach głosowanie większościowe w UE będzie decydować o naszych własnych prawach narodowych.
Komisja UE, której członkowie są mianowani, a nie wybierani, posiada wyłączne prawo do inicjatyw ustawodawczych, w odniesieniu do których ostateczny głos decydujący mają biurokraci i Rada Ministrów, a nie pochodzący z wyboru Parlament.
Dlaczego zatem mielibyśmy głosować za erozją demokracji?
Europa zasługuje na lepsze rozwiązania niż obecny projekt konstytucji europejskiej. Dlatego też odrzucamy konstytucję w jej obecnej postaci.
W zamian proponujemy więcej demokracji w Europie:
Każdy kraj powinien wyznaczać komisarza, nad którym jest uprawniony do sprawowania nadzoru.
Każdy kraj powinien mieć jeden głos w Radzie Ministrów, kontrolowany przez parlament narodowy.
Do uchwalenia ustawy w UE winna być wymagana większość 75%, reprezentująca przynajmniej 50% ludności.
Wszystkie ustawy UE muszą zostać również zatwierdzone przez parlamenty narodowe.
Każdy parlament narodowy powinien mieć prawo weta w kluczowych obszarach.
Parlament Europejski musi posiadać prawo weta we wszystkich sprawach. Jeżeli ustawa zostanie zablokowana, pełne uprawnienia decyzyjne przechodzą na parlamenty narodowe.
Całe prawodawstwo powinno być upublicznione i dostępne w internecie. Wszystkie posiedzenia przygotowujące przepisy prawa i dokumenty powinny być otwarte i dostępne - chyba że większość 75% głosowała za derogacją przewidującą posiedzenie zamknięte lub ograniczenie dostępu do dokumentu, a taka decyzja powinna być kontrolowana przez rzecznika praw obywatelskich i sąd.
MNIEJ CENTRALIZACJI
Konstytucja Europejska wprowadza wiele nowych obszarów, w których prawa stanowi UE w miejsce parlamentów narodowych. Żadna kluczowa dziedzina nie będzie wolna od ingerencji UE.
Wprowadza się głosowanie większościowe w wielu nowych obszarach, w których w związku z tym utracą swoje uprawnienia parlamenty narodowe.
Ponadto szefowie rządów będą mogli pójść nawet dalej i zmieniać obszary, które obecnie wymagają jednomyślności, tak iż w przyszłości takie decyzje wymagać będą jedynie głosowania większościowego, w którym inne kraje mogą zostać przegłosowane.
Szefowie rządów mogą również poszerzać uprawnienia UE na nowe dziedziny bez pytania o zgodę wyborców.
UE musi przybliżyć się do swoich obywateli. Konstytucja Europejska idzie w przeciwnym kierunku – skupia jeszcze więcej władzy w Brukseli.
Dlatego też zalecamy odrzucenie Konstytucji.
Proponujemy więcej wolności w Państwach Członkowskich w miejsce większej centralizacji:
Wszystkie ustawy powinny mieć zapisaną datę wygaśnięcia, po której przestają obowiązywać, jeśli nie zostaną ponownie przyjęte.
Należy dokonać przeglądu istniejących 100 000 stron prawodawstwa UE tak, aby jurysdykcja UE ograniczała się do spraw transgranicznych.
Należy wprowadzić prawdziwą zasadę pomocniczości. Parlamenty narodowe powinny przyjmować coroczny katalog ustaw, a następnie udzielać Komisji prawa do przedkładania projektów ustaw..
Wszystkie decyzje UE powinny ograniczać się do dwóch typów aktów: ustaw i zaleceń. Ustawy powinny dotyczyć tylko spraw transgranicznych, w których Państwa Członkowskie nie mogą skutecznie stanowić prawa; zalecenia powinny odnosić się do kwestii leżących w interesie narodowym.
Europejski Trybunał Sprawiedliwości powinien ograniczać się do rozstrzygania sporów transgranicznych; powinno się uniemożliwić mu stanowienie prawa w zakresie wykraczającym poza traktaty.
NIE DLA NOWEGO MOCARSTWA
Konstytucja Europejska nadaje UE „osobowość prawną”, aby mogła ona reprezentować Państwa Członkowskie w relacjach z resztą świata, i w ten sposób przejmuje funkcję państwa w rozumieniu prawa międzynarodowego.
Każda decyzja UE ma pierwszeństwo wobec demokratycznie uchwalonych praw Państw Członkowskich. Nawet nasze narodowe konstytucje będą ignorowane, jeżeli stoją w sprzeczności z decyzją pochodzącą z Brukseli.
Ta zasada centralizacji państwa federalnego została teraz wypowiedziana w art. 6 nowej konstytucji, a ponadto obowiązkiem Państw Członkowskich jest przedkładanie wszelkich kwestii spornych Europejskiemu Trybunałowi Sprawiedliwości.
UE utworzy własne Ministerstwo Spraw zagranicznych i wspólne siły zbrojne. Prezydent i wspólny minister spraw zagranicznych, razem ze wspólnym premierem – przewodniczącym Komisji, będą reprezentować UE w relacjach z krajami całego świata.
Dwadzieścia pięć Państw Członkowskich upodobni się do stanów w modelu amerykańskim, posiadając przy tym mniejszą swobodę w zakresie samodzielnego stanowienia prawa od stanów amerykańskich. Dlatego też zalecamy odrzucenie Konstytucji.
W zamian proponujemy współpracę pomiędzy wolnymi i niepodległymi narodami. Świat nie potrzebuje nowego mocarstwa.
Współpraca w ramach UE powinna opierać się nie na konstytucji, lecz na porozumieniu pomiędzy niepodległymi państwami – traktacie, z którego można się wycofać z dwuletnim okresem wypowiedzenia.
Europejski Trybunał Sprawiedliwości i władze UE muszą respektować konstytucje Państw Członkowskich zgodnie z tym, jak konstytucje te są interpretowane przez odpowiednie sądy najwyższe lub trybunały konstytucyjne.
Wspólna europejska polityka zagraniczna nie może uniemożliwiać Państwom Członkowskim niezależnych działań na arenie międzynarodowej.
Wojsko nie powinno angażować się w cywilną współpracę w ramach UE.
Należy znieść stanowisko prezydenta UE na rzecz roboczego przewodnictwa sprawowanego rotacyjnie.
NALEŻY ZROBIĆ PORZĄDEK W UE
Nadal mamy budżet, w którym aż 10% pieniędzy wpłacanych do Brukseli jest marnotrawione lub rozkradane.
Nadal mamy UE, w której Trybunał Obrachunkowy i parlamentarna Komisja kontroli budżetowej UE nie są w stanie skutecznie kontrolować wykorzystania funduszy UE. Rzecznik Praw Obywatelskich nie ma dostępu do wszystkich dokumentów. Mamy politykę rybołówstwa UE, która narusza interesy rybaków, oraz politykę rolną, która jest kosztowna dla konsumentów i podatników, a zarazem karze rolników, niszczy środowisko naturalne i zubaża Trzeci Świat.
Pieniądze są marnotrawione w funduszach strukturalnych i spójności oraz źle organizowanych projektach pomocowych.
Również z tych powodów zalecamy odrzucenie konstytucji.
Wolelibyśmy skupić się na wynikach UE w zakresie wykorzystywania uprawnień, jakie obecnie posiada, zanim przekażemy jej jakiekolwiek nowe uprawnienia.
UCZCIWE REFERENDUM
Należy przeprowadzić referenda dotyczące projektu Konstytucji Europejskiej, o ile to możliwe, we wszystkich krajach tego samego dnia, tak aby obywatele Europy mieli decydujący głos w sprawie zasad kierujących naszą współpracą.
Referenda muszą być uczciwe, przy równych środkach przydzielonych obu stronom w każdym kraju.
Jeżeli jakiś kraj odrzuci Konstytucję, należy wyznaczyć nowy i bardziej reprezentatywny konwent. Konwent ten przygotuje propozycje bardziej demokratycznych zasad, które będą nas jednoczyć, miast dzielić, jak to czyni obecna propozycja.
USZANOWANIE WYNIKÓW
Jeżeli wszystkie 25 państw ratyfikuje konstytucję zgodnie ze swoimi demokratycznymi procedurami, uszanujemy decyzję narodów. Jednak mamy obawy, że druga strona ma inne zamiary:
Wielu nowych komisarzy dawało do zrozumienia, że będą realizować elementy konstytucji nawet bez formalnej ratyfikacji.
Posłowie do PE otwarcie domagali się jako warunku ich mianowania, aby tak właśnie czynili.
Rozpoczęły się już prace nad utworzeniem ministerstwa spraw zagranicznych UE i służb dyplomatycznych.
Jeszcze przed uzgodnieniem konstytucji, nie mówiąc już o jej ratyfikacji, trybunał UE dał do zrozumienia, że będzie orzekał na podstawie Karty Praw Podstawowych.
Grupa referendalna wzywa rządy narodowe, aby przyjęły werdykt swoich narodów. Jeżeli jeden lub większa liczba Państw Członkowskich zagłosuje przeciwko, konstytucja zostanie wyrzucona do kosza, i od nowa rozpoczną się prace nad nowym traktatem międzyrządowym, który regulować będzie Europejską Wspólnotę narodowych państw demokratycznych.
Oświadczenia
Tsunami: Parlament Europejski mobilizuje się aby pomóc ofiarom
Oświadczenie Rady i Komisji - Pomoc UE dla ofiar katastrofy Tsunami w Azji
Debata: 12.01.2005
Głosowanie: 13.01.2005
Odblokować potrzebne środki na pomoc humanitarną jak i zagwarantowanie odbudowy dotkniętych przez katastrofę obszarów - oto program pracy Parlamentu Europejskiego na najbliższe dni i miesiące. "Parlament Europejski robi wszystko, co w jego mocy, aby pomóc dotkniętemu regionowi, tak szybko jak tylko jest to możliwe, ponieważ w takich sprawach to szybkość reakcji jest najważniejsza" powiedział Elmar BROK (PPE/DE, DE), przewodniczący komisji spraw zagranicznych Parlamentu Europejskiego, na specjalnej sesji. Spotkanie to miało miejsce 5 stycznia i połączyło komisję spraw zagranicznych, komisję rozwoju regionalnego oraz komisję budżetową wokół wspólnej sprawy - jak najszybszego zorganizowania pomocy dla Azji.
Styczniową sesję plenarną rozpocznie przemówienie i upamiętnienie ofiar katastrofy przez Przewodniczącego Parlamentu Europejskiego, Josepa BORRELL'a (PSE, ES). Tego samego dnia szefowie wyżej wymienionych komisji parlamentarnych spotkają się z komisarzami: ds. rozwoju i pomocy humanitarnej Louis MICHEL'em, ds. stosunków zewnętrznych Unii Europejskiej Benitą FERRERO-WALDNER oraz ds. budżetu Dalią GRYBAUSKAITĖ aby przedyskutować projekt Komisji Europejskiej, który zakłada odblokowanie 100 milionów euro rezerwy budżetowej i przeznaczenie tej sumy na pomoc humanitarną. W środę, 12 stycznia w godzinach porannych Przewodniczący Rady Unii Europejskiej, Jean-Claude JUNCKER , premier Luxemburga, złoży zgromadzeniu parlamentarnemu sprawozdanie z konferencji donatorów, zorganizowanej poprzedniego dnia w Genewie przez Organizację Narodów Zjednoczonych. Szefowie trzech komisji parlamentarnych będą również uczestniczyli w konferencji jak i w debacie Parlamentu Europejskiego. W przygotowaniu jest rezolucja Parlamentu Europejskiego na temat sytuacji w Azji. Głosowanie nad tym tekstem odbędzie się w czwartek, 13 stycznia br.
Rynek wewnętrzny
Lepsze ubezpieczenia samochodów
Manuel MEDINA ORTEGA (PSE, ES)
Odpowiedzialność cywilna wynikająca z ruchu pojazdów samochodowych
Dok.: A6-0073/2004
Procedura: współdecydowania
Debata: 10.01.2005
Głosowanie: 11.01.2005
Ubezpieczenie samochodu od odpowiedzialności cywilnej będzie łatwiejsze, jak i załatwienie formalności związanych z ubezpieczeniem pojazdu poza granicami kraju zamieszkania. Będzie również łatwiej sprzedać lub kupić pojazd w innym Państwie Członkowskim. Takie są założenia piątej dyrektywy w sprawie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych. Tekst ten jest odpowiedzią na zażalenia i skargi wyrażone przez obywateli Unii Europejskiej do Parlamentu Europejskiego. To Parlament jako pierwszy uwzględnił te głosy niezadowolenia i zwrócił się już w 2001 roku do Komisji Europejskiej z prośbą o rewizję i modernizację obowiązującego w tym zakresie prawa. Obecnie obowiązujące przepisy zostały przyjęte w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych i nie są dostosowane do takich czynników jak wzrost wymian na rynku wewnętrznym i zwiększenie samochodowego ruchu międzygranicznego. Trzy pierwsze obowiązujące dyrektywy nakładają na właściciela obowiązek ubezpieczenia pojazdu od odpowiedzialności cywilnej na terytorium Unii Europejskiej. Ponieważ to ubezpieczenie jest ogólnie obowiązujące, kontrole ubezpieczenia pojazdów na granicach stały się zbyteczne. Jest to znacznym ułatwieniem dla wolnego przepływu towarów i osób wewnątrz Unii Europejskiej. Ale tylko osoby poszkodowane na terytorium własnego kraju uzyskać mogły należne odszkodowanie. Czwarta dyrektywa pozwoliła osobom poszkodowanym za granicą na odzyskanie należności. Nowa, piąta dyrektywa, idzie dalej. Pozwoli ona, między innymi, na zawarcie umowy ubezpieczeniowej na krótki okres czasu. Zatem w łatwiejszy sposób pozwoli pokryć nawet krótki pobyt na terytorium innego Państwa Członkowskiego (studia, zatrudnienie, zamieszkanie w letnim domu). Takie sprawy jak załatwienie formalności związanych z ubezpieczeniem nowego lub używanego pojazdu za granicą, wyrobienie tablic rejestracyjnych w kraju docelowym nie powinny stanowić już przeszkody. Osoba ubezpieczona będzie mogła łatwiej zmienić firmę, aby uzyskać lepsze usługi za niższą cenę. Dyrektywa zakłada, że uzyskanie certyfikatu o bezkolizyjnej jeździe, koniecznej, aby zmienić firmę ubezpieczeniową, będzie ułatwione. Zwiększy się również ochrona osób poszkodowanych przez nieznany pojazd. Jednym z ważnych punktów tego tekstu jest ustalenie nowego minimalnego poziomu ubezpieczenia. Został on podniesiony do 1 miliona euro na ofiarę (i według postulatu Parlamentu Europejskiego) 5 milionów na zdarzenie, czyli wypadek i to niezależnie od liczby poszkodowanych osób. Z myślą o ułatwieniu wprowadzenia tych minimalnych kwot, dyrektywa przewiduje ustanowienie okresu przejściowego od daty wejścia w życie dyrektywy. Proponowany okres może nawet rozciągnąć się do 5 lat.
Petycje
Wybór Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich
Wybór Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich
Głosowanie: 11.01.2005
Parlament Europejski, za pomocą tajnego głosowania elektronicznego, wybierze we wtorek, 11 stycznia br., w godzinach popołudniowych Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich. Więcej informacji na ten temat po adresem: http://www.europarl.eu.int/comparl/peti/election2004/candidates/default_en.htm
Prezydencja Rady
Program Prezydencji luksemburskiej
Oświadczenie Rady - Program Prezydencji Luksemburskiej
Debata: 12.01.2005
Kolejnym ważnym wydarzeniem będzie prezentacja programu Rady Unii Europejskiej. To Wielkie Księstwo Luksemburgu przez najbliższe pół roku przewodniczyć będzie Unii Europejskiej. Z tej okazji premier Luksemburga, Jean-Claude JUNCKER przedstawi posłom priorytety działania w najbliższym okresie. Jego przemówienie będzie miało miejsce w środę 12 stycznia o godzinie 9.00.
Rozwój i współpraca
Długi krajów rozwijających się
Rezolucja w sprawie obniżenia długu krajów rozwijających się w następstwie redukcji długu irackiego
Dok.: B6-0030/2005 , B6-0024/2005 , B6-0027/2005 , B6-0031/2005 , B6-0032/2005
Debata: 12.01.2005
Głosowanie: 13.01.2005
Komisja Europejska i Rada wypowiedzą się na temat długów krajów rozwijających się oraz możliwości ich obniżenia lub umorzenia w następstwie redukcji zadłużenia Iraku. Deklaracja przedstawiona będzie w środę, 12 stycznia.
Stosunki zagraniczne
Stosunki Transatlantyckie
Rezolucja w sprawie stosunków transatlantyckich
Dok.: B6-0028/2005 , B6-0021/2005 , B6-0025/2005 , B6-0029/2005
Debata: 12.01.2005
Głosowanie: 13.01.2005
W ramach przygotowań do szczytu Unia Europejska - Stany Zjednoczone, który odbędzie się w Dublinie 25 i 26 czerwca br. Komisja i Rada złożą oświadczenie na temat stosunków transatlantyckich. Oświadczenie zaprezentowane zostanie w środę 12 stycznia. W przygotowaniu jest rezolucja Parlamentu Europejskiego na ten temat.
1 Dz.U. 364 z 18.12.2000, str. 1.
2 Szczyt Rady Europejskiej w Laeken, deklaracja z Laeken w sprawie przyszłości Unii, SN 273/01, 15.12.2001.
3 Rezolucja z 14.02.1984 w sprawie projektu Traktatu ustanawiającego Unię Europejską, Dz.U. C 77, 19.3.1984, str. 5, sprawozdawca: Altiero Spinelli, 1-1200/1983. Rezolucja z 11.7.1990 w sprawie wytycznych Parlamentu Europejskiego do projektu konstytucji Unii Europejskiej, Dz.U. C 231, 17.9.1990, str. 91, sprawozdawca: Emilio Colombo, A3-0165/1990 );Rezolucja z 12.12.1990 w sprawie konstytucyjnych podstaw Unii Europejskiej, Dz.U. C 19, 28.1.1991, str. 65, sprawozdawca: Emilio Colombo, A3-0301/1990 );Rezolucja z 10.2. 1994 w sprawie Konstytucji Unii Europejskiej, Dz.U. C 61, 28.2.1994, str. 155. sprawozdawca: Fernand Herman, A3-0064/1994 );Rezolucja z 25.10. 2000 w sprawie nadania Traktatom formy konstytucji, Dz.U. C 197, 12.7.2001, str. 186, sprawozdawca: Olivier Duhamel, A5-0289/2000 ).
4 Rezolucja z 14.3.1990 w sprawie Konferencji Międzyrządowej w kontekście strategii Parlamentu dla Unii Europejskiej, Dz.U. C 96 z 17.4.1990, str. 114, sprawozdawca: David Martin, A3-0047/1990 );Rezolucja z 11.7. 1990 w sprawie Konferencji Międzyrządowej w kontekście strategii Parlamentu dla Unii Europejskiej, Dz.U. C 231, 17.9.1990, str. 97., sprawozdawca: David Martin, A3-166/1990 );Rezolucja z 22.11.1990 w sprawie Konferencji Międzyrządowej w kontekście strategii Parlamentu dla Unii Europejskiej, Dz.U. C 324, 24.12.1990, str. 219, sprawozdawca: David Martin, A3-270/1990 );Rezolucja z 22 .11.1990 zawierająca opinię Parlamentu w sprawie zwołania Konferencji Międzyrządowych do spraw unii gospodarczo-walutowej i unii politycznej, Dz.U. C 324, 24.12.1990, str. 238, sprawozdawca: David Martin, A3-281/1990 );Rezolucja z 17.5.1995 w sprawie funkcjonowania Traktatu o Unii Europejskiej w związku z Konferencją Międzyrządową w roku 1996 - realizacja i rozwój Unii, Dz.U. C 151 z 19.6.1995, str. 56. sprawozdawcy: Jean-Louis Bourlanges i David Martin, A4-0102/1995 );Rezolucja z 133.1996 zawierająca (i) opinię Parlamentu w sprawie zwołania Konferencji Międzyrządowej oraz (ii) ocenę pracy grupy refleksyjnej i listę priorytetów politycznych Parlamentu Europejskiego w związku z Konferencją Międzyrządową, Dz.U. C 96, 1.4.1996, str. 77, sprawozdawcy: Raymonde Dury i Hanja Maij-Weggen, A4-0068/1996 );Rezolucja z 18.11.1999 w sprawie przygotowania reformy Traktatów i następnej Konferencji Międzyrządowej, Dz.U. C 189, 7.7.2000, str. 222., sprawozdawcy: Giorgos Dimitrakopoulos i Jo Leinen, A5-0058/1999 );Rezolucja z 3.2.2000 w sprawie zwołania Konferencji Międzyrządowej, Dz.U. C 309, 27.10.2000, str. 85, sprawozdawcy: Giorgos Dimitrakopoulos i Jo Leinen, A5-0018/2000 ); Rezolucja z 16.3.2000 w sprawie sporządzenia projektu Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Dz.U. C 377, 29.12.2000, str. 329, sprawozdawcy: Andrew Duff i Johannes Voggenhuber, A5-0064/2000 ); Rezolucja z 13 .4.2000 zawierająca propozycje Parlamentu Europejskiego na Konferencję Międzyrządową, Dz.U. C 40, 7.2.2001, str. 409, sprawozdawcy: Giorgos Dimitrakopoulos i Jo Leinen, A5-0086/2000 ).
5 Rezolucja z 16.1.1986 w sprawie stanowiska Parlamentu Europejskiego w sprawie Aktu Jednolitego zatwierdzonego przez Konferencję Międzyrządową w dniach 16 - 17 grudnia 1985 r., D.U. C 36, 17.2.1986, str. 144, sprawozdawca: Altiero Spinelli, A2-0199/1985 );Rezolucja z 11.12.1986 w sprawie Jednolitego Aktu Europejskiego, Dz.U. C 07, 12.1.1987, str. 105, sprawozdawca: Luis Planas Puchades, A2-0169/1986 );Rezolucja z 7.4.1992 w sprawie wyników Konferencji Międzyrządowych, Dz.U. C 125, 18.5.1992, str. 81, sprawozdawcy: David Martin i Fernand Herman, A3-0123/1992 );Rezolucja z 19.11.1997 w sprawie Traktatu z Amsterdamu, Dz.U. C 371, 8.12.1997, str. 99, sprawozdawcy: Iñigo Méndez de Vigo i Dimitris Tsatsos, A4-0347/1997 );Rezolucja z 31.5.2001 w sprawie Traktatu z Nicei i przyszłości Unii Europejskiej, Dz.U. C 47 E, 21.2.2002, str. 108, sprawozdawcy: Iñigo Méndez de Vigo i António José Seguro, A5-0168/2001 ).
6 Rezolucja z 29.11.2001 w sprawie procesu konstytucyjnego i przyszłości Unii, Dz.U. C 153, 27.6.2002, str. 310, sprawozdawcy: Jo Leinen i Iñigo Méndez de Vigo, A5-0368/2001 );Rezolucja z 24.9. 2003 w sprawie projektu Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy i opinii Parlamentu Europejskiego w sprawie zwołania Konferencji Międzyrządowej, Dz.U. C 77 E, 26.3.2004, str. 255, sprawozdawcy: José María Gil-Robles Gil-Delgado i Dimitris Tsatsos, A5-0299/2003 ).
7 KR 354/2003 fin, dotychczas nieopublikowane w Dzienniku Urzędowym.
8 KES 1416/2004, dotychczas nieopublikowane w Dzienniku Urzędowym.
9 P6_PV(2004)09-14
10 Obowiązujący od 23 lipca 1952 r.
11 Belgia, Niemcy, Francja, Włochy, Luksemburg oraz Holandia.
12 Do pierwszej szóstki dołączyły następujące kraje: Dania, Irlandia i Wielka Brytania w roku 1973, Grecja w 1981 r., Hiszpania i Portugalia w 1986 r., Austria, Finlandia i Szwecja w 1995 r., oraz Czechy, Estonia, Cypr, Łotwa, Litwa, Węgry, Malta, Polska, Słowenia i Słowacja w roku 2004.
13 Obowiązujące od 1 stycznia 1958 r.
14 Traktat Luksemburski z 17 lutego 1986 r., który wszedł w życie 1 lipca 1987 r.
15 Podpisany 7 lutego 1992 r., wszedł w życie 1 listopada 1993 r.
16 Podpisany 2 października 1997 r., wszedł w życie 1 maja 1999 r.
17 Podpisany 26 lutego 2001 r., wszedł w życie 1 lutego 2003 r.
18 Podpisany 29 października 2004 r. w Rzymie, zasadniczo ma obowiązywać od 1 listopada 2006 r. (patrz art. IV-447), pod warunkiem złożenia do tego dnia wszystkich aktów ratyfikacji.
19 Rezolucje przygotowujace Konferencje Miedzyrządowe i oceniające ich rezultaty: - Jednolity Akt Europejski . rezolucja z 14 lutego 1984 r. i projekt traktatu: sprawozdawca Spinelli (Dz.U. C 77, 19.3.1984, s. 33) . rezolucja z 16 stycznia 1986 r: sprawozdawca Planas (Dz.U. C 36, 17.2.1986, s. 144) oraz rezolucja z 17 kwietnia 1986 r. (Dz.U. C 120, 20.5.1986, s. 96) - Traktat z Maastricht . rezolucje na temat sprawozdania – sprawozdawca D. Martin z 14 marca 1990 r. (Dz.U. C 96, 17.4.1990, s. 114), z 11 lipca 1990 r. (Dz.U. C 231, 17.9.1990, s. 97) oraz z 22 listopada 1990 r. (Dz.U. C 324, 24.12.1990, s. 219) . rezolucja z 7 kwietnia 1992 r.: sprawozdawca D. Martin (Dz.U. C 125, 18.5.1992, s. 81) - Traktat z Amsterdamu . rezolucja z 17 maja 1995 r.: sprawozdawcy D. Martin/Bourlanges (Dz.U. C 151, 19.6.1995, s. 56) oraz z 13 marca 1996 r.: sprawozdawcy Dury/Maij-Weggen (Dz.U. C 96, 1.4.1996, s. 77) . rezolucja z 19 listopada 1997 r.: sprawozdawcy Méndez de Vigo/Tsatsos (Dz.U. C 371, 8.12.1997, s. 99) - Traktat z Nicei . rezolucje w sprawie sprawozdania z18 listopada 1999 r. – sprawozdawcy: Dimitrakopoulos/Leinen (Dz.U. C 189, 7.7.2000, s. 222), z 3 lutego 2000 r. (Dz.U. C 309, 27.10.2000, s. 85) oraz z 13 kwietnia 2000 r. (Dz.U. C 40, 7.2.2001, s. 409) . rezolucja z 31 maja 2001 r.: sprawozdawcy: Méndez de Vigo/Seguro (Dz.U. C 47E, 21.2.2002, s. 108).
20 Dz.U. C 80 z dnia 10.03.2001, str. 85 i 86.
21 Należy tutaj wspomnieć ‘Assises’ z Rzymu, w których uczestniczyły parlamenty poszczególnych krajów (Konferencja Parlamentów Wspólnoty Europejskiej, w dniach 27 - 30 listopada 1990 r.), międzyinstytucjonalne konferencje prowadzone równolegle do Konferencji Międzyrządowych na temat Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Unii Politycznej, których punktem kulminacyjnym było opracowanie Traktatu z Maastricht, uczestnictwo przedstawicieli Parlamentu w pracach Grupy Refleksyjnej przed Konferencją Międzyrządową w Amsterdamie, oraz następujące po tym ich uczestnictwo w pracach samej Konferencji Międzyrządowej, wreszcie, ich zaangażowanie w roli obserwatorów w grupie powołanej do przygotowania Konferencji Międzyrządowej w Nicei.
22 Rezolucja z 25 października 2000 r. (raport przedstawiony przez Oliviera Duhamel na temat ukonstytuowania Traktatów), potwierdzona rezolucją z 31 maja 2001 r.(sprawozdanie Méndeza de Vigo/Seguro dotyczące oceny traktatu z Nicei i przyszłości Unii Europejskiej).
23 Pomysł przyjęcia takiej Karty, która dzisiaj stanowi Część II Konstytucji, został po raz pierwszy przedstawiony przez niemiecką Prezydencję Rady, która zapewniła jej zatwierdzenie przez szczyt Rady Europejskiej w Kolonii (3 i 4 czerwca 1999 r.) Sposób opracowania Karty został także ustalony podczas wspomnianego szczytu Rady Europejskiej, a następnie sprecyzowany w trakcie kolejnego szczytu w Tampere w dniach 15 i 16 października 1999 r. Podjęto decyzję powołania „organu” – zwanego później „Konwentem” – grupującego cztery elementy składowe Konwentu na temat Przyszłości Europy, jednak bez uczestnictwa państw kandydujących.
24 Dokument SN 300/1/01 REV 1, załącznik 1, str. 19.
25 Rezolucja z 16 marca 2000 r.: sprawozdawcy Duff/Voggenhuber – sprawozdanie na temat opracowania Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U. C 377, 29.12.2000, s. 329) . Decyzja z 14 listopada 2000 r.: sprawozdawcy Duff/Voggenhuber – sprawozdanie dotyczacy zatwierdzenia projektu Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U. C 223, 8.8.2001, s. 74) . Rezolucja z 23 października 2002 r.: sprawozdawca Duff - sprawozdanie dotyczące znaczenia Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej i jej przyszłego statusu (Dz.U. C 300E, 11.12.2003, s. 432) . Rezolucja z 29 listopada 2001 r.: sprawozdawcy Leinen/Méndez de Vigo - sprawozdanie dotyczące szczytu Rady Unii w Laeken i przyszłości Unii (Dz.U. C 153, 27.6.2002, s. 310(E)) . Rezolucja z 25 października 2001 r.: sprawozdawca Poos - sprawozdanie dotyczące reformy Rady (Dz.U. C 112, 9.5.2002, s. 317(E)) . Rezolucja z 14 marca 2002 r.: sprawozdawca Carnero González - sprawozdanie dotyczące osobowości prawnej Unii Europejskiej (Dz.U. C 47, 27.2.2003, s. 594(E)) . Rezolucja z 7 lutego 2002 r.: sprawozdawca Napolitano - sprawozdanie dotyczące stosunków pomiędzy Parlamentem Europejskim i parlamentami krajowymi w procesie integracji europejskiej (Dz.U. C 284, 21.11.2002, s. 322(E)) . Rezolucja z 16 maja 2002 r.: sprawozdawca Lamassoure - sprawozdanie dotyczące podziału kompetencji pomiędzy Unię Europejską i Państwami Członkowskimi (Dz.U. C 180, 31.7.2003, s. 493(E)) . Rezolucja z 17 grudnia 2002 r.: sprawozdawca Bourlanges - sprawozdanie dotyczące typologii aktów prawnych i hierarchii prawodawstwa w Unii Europejskiej (Dz.U. C 31, 5.2.2004, s. 126) . Rezolucja z 14 stycznia 2003 r.: sprawozdawca Napolitano - sprawozdanie dotyczące roli władz regionalnych i lokalnych w procesie integracji europejskiej (Dz.U. C 38E, 12.2.2004, s. 167) . Rezolucja z 24 września 2003 na temat projektu traktatu ustanawiającego Konstutucję dla Europy i opinii Parlamentu Europejskiego na temat zwołania Konferencji Międzyrządowej) (Dz.U. C 77E, 26.3.2004, s. 255).
26 Konstytucja nie ma jednak wpływu na Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (który będzie więc obowiązywał równolegle z Konstytucją), pomimo iż pewne jego postanowienia zostały zmienione przez Protokół modyfikujacy ten Traktat z zamiarem uczynienia go zgodnym z tekstem Konstytucji. Niemcy, Irlandia i Austria wyraziły jednak, w deklaracji nr 44 załączonej do Aktu końcowego Konferencji Międzyrządowej, pragnienie jak najszybszego zwołania Konferencji Międzyrządowej w celu rewizji Traktatu Euratom. Ponadto, nie można nie zauważyć, że Traktat Konstytucyjny zawiera nadmierną liczbę protokołów, załączników i deklaracji: 36 protokołów (pochodzące w znacznej części z załączników do obecnie obowiązujących Traktatów i tylko zaadaptowane do tekstu Konstytucji), między którymi można przywołać protokół dotyczący dorobku prawnego z Schengen oraz kwestii takich jak rola parlamentu narodowego, zasada subsydiarności i proporcjonalności, postanowienia przejściowe dotyczące instytucji, ustrukturyzowana stała wspólpracy w kwestiach obronności, itp.), dwa załączniki (już istniejące, dotyczące listy produktów rolnych oraz listy krajów i terytoriów zamorskich) oraz 46 deklaracji. Protokoły te, mające taką samą moc prawną, co Traktat Konstytucyjny, muszą być także ratyfikowane przez wszystkie Państwa Członkowskie. Nie dotyczy to natomiast deklaracji, które nie są prawnie wiążące.
27 Ustęp 7 art. II-112, który odwołuje się do wyjaśnień opracowanych pod kierownictwem Prezydium Konwentu, po przygotowaniu przez nie Karty Praw Podstawowych, oraz deklaracja nr 12 dołączona do Aktu końcowego Konferencji Międzyrządowej, która przytacza te wyjaśnienia.
28 Jednakże rola przypisana Radzie Europejskiej jako operatora “hamulca bezpieczeństwa”, w związku z pewnymi decyzjami z zakresu ubezpieczeń społecznych i sadowej współpracy w sprawach karnych, może oznaczać, że nawet jeśli bezpośrednio nie pełni ona funkcji legislacyjnych (nie uczestniczy w przyjmowaniu prawnie wiążących zasad), może jednak uczestniczyć w procedurze legislacyjnej w dosyć rozstrzygający sposób – patrz: punkty 9.1.5 i 9.2.7
29 Fakt, iż Konferencja Międzyrządowa wprowadziła wymóg, że co najmniej cztery Państwa Członkowskie winny głosować przeciwko danej propozycji w celu stworzenia mniejszości blokujacej, oznacza, iż – w pewnych sytuacjach - decyzje można podjąć przy poparciu znacznie niższym niż 62% populacji, co stanowi próg populacji ustalony dla kryterium ludnościowego w Traktacie z Nicei. Przykładowo decyzja, której sprzeciwiałyby się Niemcy, Francja i Włochy, zostałaby mimo wszystko zaakceptowana, pomimo iż poparcie dla niej wynosi jedynie około 55% populacji, ponieważ wspomniane trzy Państwa Członkowskie nie mogą samodzielnie utworzyć mniejszości blokujacej, pomimo iż wspólnie obejmują one niemal 45% populacji Unii Europejskiej (przy obecnym składzie liczącym 25 Państw Członkowskich). Należy pamiętać, iż obecnie różne możliwe kombinacje, przy których istnieje możliwość uzyskania minimalnej liczby głosów ważonych wymaganych dla uzyskania kwalifikowanej większości, skutkuje wieloma sytuacjami, w których wymagany odsetek populacji jest znacznie wyższy. Z drugiej strony, można mieć nadzieję, że podniesienie progu liczby Państw Członkowskich nie będzie miało w praktyce znaczącego negatywnego efektu. Ustalenie go na poziomie 55% Państw Członkowskich, a nie połowy (50%) oznaczałoby, w Unii Europejskiej liczącej dwudziestu pięciu członków, pozytywne głosowanie przez co najmniej czternaście, a nie trzynaście, spośród nich, jeśli nie istniałby dodatkowy, przyjęty na Konferencji Międzyrządowej, wymóg, by większość stanowiło co najmniej piętnaście Państw Członkowskich; co oznacza zmianę liczby krajów niezbędnej do zablokowania przyjęcia decyzji z trzynastu na dwanaście. W praktyce wzrost ryzyka blokowania wynikającego z podwyższenia progów jest niewielki. W rzeczywistości Państwa Członkowskie przy podejmowaniu decyzji nie dzielą się nigdy na dwa przeciwstawne bloki o niemal identycznych proporcjach. Dodajmy, że dodatkowy, już wspomniany, wymóg, że minimum 15 Państw Członkowskich nie będzie miał już znaczenia w momencie, gdy w skład Unii Europejskej wejdzie 27 lub więcej Państw Członkowskich, co prawdopodobnie nastąpi w roku 2009, gdy nowy system zacznie obowiązywać (w Unii liczącej 27 członków, 55% Państw Członkowskich odpowiada 15 krajom).
30 Należy także wspomnieć, iż, oprócz dwóch kryteriów korygujących wspomnianych w tekście (minimalna liczba Państw Członkowskich wymaganych do stworzenia mniejszości blokującej (4) oraz minimalna liczba Państw Członkowskich wymaganych do przyjęcia decyzji (15)), Konferencja Międzyrządowa osiągnęła także porozumienie co do rewizji kompromisu z Ioanniny w okresie przejściowym (deklaracja nr 5 do do Aktu końcowego Konferencji Międzyrządowej): jeśli członkowie Rady reprezentujący co najmniej 3/4 Państw Członkowskich lub populacji wymaganej do zablokowania decyzji wyrażą swój sprzeciw wobec przyjęcia przez Radę aktu większością kwalifikowaną, Rada będzie kontynuować debatę na ten temat, aby osiągniąć szersze porozumienie w rozsądnym terminie. O porozumieniu jest mowa w projekcie decyzji zaakceptowanym przez Radę Europy. Decyzja ta pozostanie w mocy co najmniej do roku 2014, potem Rada może ja odwołać. Należy także wspomnieć, iż Konstytucja stanowi, iż w przypadku gdy nie jest wymagana inicjatywa Komisji, albo decyzja nie zostaje podjęta na podstawie inicjatywy Ministra Spraw Zagranicznych, wymagana większość kwalifikowana ma być ustalona na wyższym poziomie: 72% Państw Członkowskich (a nie 2/3 jak proponował Konwent), reprezentujących 65% populacji ( a nie 60% jak proponował Konwent).
31 Należy zauważyć, iż Konferencja Międzyrządowa nie przyjęła propozycji Konwentu, aby rząd każdego z Państw Członkowskich wysunął listę trzech nazwisk spośród których Przewodniczący wybierze Komisarza proponowanego przez dane Państwo Członkowskie. Należy także ubolewać, iż Konferencja Międzyrządowa nie przyjęła propozycji Komisji, zgodnie z którą inauguracja kadencji Komisji kończyła się głosowaniem Parlamentu Europejskiego, co politycznie posiada wysoką wartość symboliczną, ale dodawało kolejny etap procedury; obecnie kończy się ona powołaniem Komisji przez Radę, podejmującą decyzję na zasadzie większości kwalifikowanej
32 Parlament i Rada przyjmuje je na drodze zwykłej procedury ustawodawczej, bądź na propozycję Komisji po konsultacji z Trybunałem Sprawiedliwości, bądź na wniosek Trybunału Sprawiedliwości po konsultacji z Komisją.
33 Każdy z dwóch członów władzy ustawodawczej może w każdym momencie odwołać decyzje o delegowaniu uprawnień; ponadto rozporządzenia delegowane proponowane przez Komisję mogą wejść w życie jedynie wówczas, gdy żadna z tych dwóch instytucji nie zgłosi zastrzeżeń w terminie ustalonym w ustawie lub ustawie ramowej delegującej prawo do ustanowienia danej regulacji.
34 Ustawa określająca status Członków Parlamentu Europejskiego, ustawa określająca status Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich oraz ustawa określająca procedurę wykonywania prawa prowadzenia dochodzenia (które podobnie wymagają aprobaty Rady) - por.: Załącznik 4.
35 W 22 spośród tych przypadków Rada decyduje jednomyślnie (w pięciu przypadkach za aprobatą Parlamentu Europejskiego, w 17 jedynie po konsultacji); w sześciu przypadkach podejmuje decyzję kwalifikowaną większością głosów (w jednym przypadku za aprobatą Parlamentu Europejskiego, w pięciu jedynie po konsultacji) - por.: Załącznik 4.
36 Konstytucja uwzględnia ustawę przyjętą przez Radę, na temat której Parlament może jedynie wyrazić opinię. W przeciwieństwie do tego Konwent proponował, aby kroki podejmowane w celu wdrożenia systemu środków własnych przyjmowane były w formie ustawy przyjmowanej przez Radę większością kwalifikowaną, za aprobatą Parlamentu.
37 Konstytucja nie ma wpływu na specyficzna sytuację w odniesieniu do Wlk. Brytanii, Irlandii i Danii w związku z obszarem wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, zgodnie z ustaleniami kilku istniejących protokółów, które załączono do nowego tekstu konstytucyjnego.
38 Decyzja aby w odpowiednim czasie ustanowić wspólną obronę będzie podejmowana przez Radę Europejską, działającą jednomyślnie, i będzie wymagać akceptacji wszystkich Państw Członkowskich, zgodnie z ich procedurami konstytucyjnymi.
39 Tak aby dodać operacje związane z rozbrojeniem, doradztwem wojskowym, stabilizacją po zakończeniu konfliktu oraz zwalczaniem terroryzmu, włączając te prowadzone na terytorium państw trzecich, do już istniejących zadań, czyli misji humanitarnych i ratowniczych, zapobiegania konfliktom, oraz zadań pokojowych i zadań sił bojowych w zakresie zarządzania kryzysowego, włączając misje pokojowe.
40 Którego głównym zadaniem jest popieranie racjonalizacji możliwości militarnych Państw Członkowskich, koordynacja badań w dziedzinie technologii zbrojeniowej i bardziej efektywne wydatki wojskowe.
41 Konstytucja stwierdza, iż Rada winna działać jednomyślnie w przypadku negocjowania i zawierania umów w obszarze handlu usługami audiowizualnymi z dziedziny kultury, w przypadku gdy powstaje ryzyko niekorzystnego wpływu na kulturową i językową różnorodność Unii. Konferencja Międzyrządowa rozszerzyła ten „wyjątek” tak, iż obejmuje on handel usługami społecznymi, edukacyjnymi i zdrowotnymi, tam gdzie powodują one ryzyko poważnego zakłócenia krajowej dystrybucji takich usług i niekorzystnego wpływu na obowiązek Państw Członkowskich polegający na ich dostarczaniu. Rada winna także działać jednomyślnie tam, gdzie umowy dotyczące ogólnie pojętych obszarów handlu usługami i komercyjnych aspektów własności intelektualnej zawierają postanowienia, w przypadku których wymagana jest jednomyślność w celu przyjęcia wewnętrznych zasad.
42 Wnioski Prezydencji, szczyt Rady Europejskiej w Laeken, 14 i 15 grudnia 2001 (nr ref. dokumentu Rady: SN 300/1/01 REV 1).
