P7_TA-PROV(2011)0509
Program ramowy Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej *
A7-0360/2011
Rezolucja legislacyjna Parlamentu Europejskiego z dnia 17 listopada 2011 r. w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady dotyczącej programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2012–2013) ( COM(2011)0072 – C7-0077/2011 – 2011/0046(NLE))
(Konsultacja)
Parlament Europejski,
–
uwzględniając wniosek Komisji przedłożony Radzie ( COM(2011)0072 ),
–
uwzględniając art. 7 Traktatu Euratom, na mocy którego Rada skonsultowała się z Parlamentem ( C7–0077/2011 ),
–
uwzględniając art. 55 Regulaminu,
–
uwzględniając sprawozdanie Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii oraz opinię Komisji Budżetowej ( A7–0360/2011 ),
1.
zatwierdza po poprawkach wniosek Komisji;
2.
wyraża przekonanie, że określona we wniosku legislacyjnym podstawowa kwota referencyjna nie jest zgodna z pułapem działu 1a bieżących wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2007-2013; zwraca uwagę na wniosek Komisji COM(2011)0226 .
w sprawie przeglądu bieżących WRF w oparciu o punkty 21-23 Porozumienia międzyinstytucjonalnego między Parlamentem Europejskim, Radą i Komisją z dnia 17 maja 2006 r. w sprawie dyscypliny budżetowej i należytego zarządzania finansami Dz.U. C 139 z 14.6.2006, s. 1.
, by uwzględnić dodatkowe, nieprzewidziane środki na ITER w latach 2012-2013; jest gotów podjąć negocjacje z drugim organem władzy budżetowej w oparciu o wszelkie środki przewidziane w porozumieniu międzyinstytucjonalnym, by szybko wypracować wspólne stanowisko w sprawie finansowania programu badawczego Euratom do końca 2011 r.; przypomina swój sprzeciw wobec jakichkolwiek przesunięć z siódmego programu ramowego Wspólnoty Europejskiej w zakresie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji (2007-2013) Dz.U. L 412 z 30.12.2006, s. 1.
, co Komisja zaproponowała w powyższym wniosku;
3.
zwraca się do Komisji o odpowiednią zmianę jej wniosku, zgodnie z art. 293 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz art. 106 a Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej;
4.
zwraca się do Rady o poinformowanie go w przypadku uznania za stosowne odejścia od tekstu przyjętego przez Parlament;
5.
zwraca się do Rady o ponowne skonsultowanie się z Parlamentem w przypadku uznania za stosowne wprowadzenia znaczących zmian do wniosku Komisji;
6.
zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania stanowiska Parlamentu Radzie i Komisji.
Tekst proponowany przez Komisję
Poprawka
Poprawka 1
Wniosek dotyczący decyzji
Punkt 4 a preambuły (nowy)
(4a)
Projekt i wdrożenie programu ramowego (2012–2013) powinny opierać się na zasadach prostoty, stabilności, przejrzystości, pewności prawa, spójności, wysokiej jakości i zaufania zgodnie z zaleceniami Parlamentu Europejskiego określonymi w jego rezolucji z dnia 11 listopada 2010 r. w sprawie uproszczenia wdrożenia ramowych programów badawczych
1
.
1
Teksty przyjęte, P7_TA(2010)0401 .
Poprawka 2
Wniosek dotyczący decyzji
Punkt 5 a preambuły (nowy)
(5a)
Poprawę bezpieczeństwa jądrowego i – w stosownych przypadkach – aspektów ochrony, należy potraktować priorytetowo, biorąc pod uwagę możliwy transgraniczny wpływ wypadków jądrowych.
Poprawka 3
Wniosek dotyczący decyzji
Punkt 6 a preambuły (nowy)
(6a)
Celem europejskiej inicjatywy przemysłowej na rzecz zrównoważonej energii jądrowej (ESNII) jest uruchomienie w latach 2035–2040 reaktorów IV generacji na prędkich neutronach z zamkniętym cyklem paliwowym. Inicjatywa ta opiera się na trzech kierunkach rozwoju technologicznego i obejmuje cztery duże projekty: prototyp ASTRID (chłodzony sodem), model eksperymentalny ALLEGRO (chłodzony gazem), demonstrator ALFRED (chłodzony ołowiem) i, jako infrastrukturę wspierającą tę technologię, instalację do napromieniowania szybkimi neutronami MYRRHA (chłodzoną eutektyką ołowiowo-bizmutową).
Poprawka 4
Wniosek dotyczący decyzji
Punkt 6 b preambuły (nowy)
(6b)
W ramach siódmego programu ramowego Euratom (2007 do 2011) uruchomiono trzy ważne europejskie inicjatywy współpracy w zakresie nauki i technologii jądrowej. Są to: platforma technologiczna na rzecz zrównoważonej energetyki jądrowej (SNETP), platforma technologiczna na rzecz wdrożenia składowania geologicznego (IGDTP) oraz międzydyscyplinarna europejska inicjatywa w zakresie niskich dawek promieniowania (MELODI). Zarówno SNETP, jak i IGDTP są zgodne z celami planu EPSTE.
Poprawka 5
Wniosek dotyczący decyzji
Punkt 6 c preambuły (nowy)
(6c)
W świetle wypadku, do którego doszło w elektrowni jądrowej Fukushima w Japonii na skutek trzęsienia ziemi i tsunami, które miały miejsce w dniu 11 marca 2011 r., konieczne jest przeprowadzenie dodatkowych badań w dziedzinie bezpieczeństwa rozszczepienia jądrowego, tak aby zapewnić obywateli Unii, że bezpieczeństwo obiektów jądrowych znajdujących się na terytorium Unii nadal spełnia najwyższe normy międzynarodowe. Tego typu dodatkowe prace wymagają zwiększenia przydziału środków budżetowych na badania w zakresie rozszczepienia jądrowego.
Poprawka 6
Wniosek dotyczący decyzji
Punkt 9 a preambuły (nowy)
(9a)
Porozumienie w sprawie dodatkowego finansowania projektu ITER wyłącznie poprzez przenoszenie niewykorzystanych w 2011 r. środków wieloletnich ram finansowych, bez przesuwania środków z siódmego programu ramowego UE (2007-2013) do programu ramowego (2012-2013), pozwoliłoby na szybkie przyjęcie programu w 2011 r.
Poprawka 7
Wniosek dotyczący decyzji
Punkt 11 preambuły
(11)
W swoich konkluzjach w sprawie zapotrzebowania w zakresie umiejętności w dziedzinie jądrowej, przyjętych na posiedzeniu w dniach 1–2 grudnia 2008 r., Rada uznała za konieczne utrzymanie we Wspólnocie wysokiego poziomu szkolenia w dziedzinie jądrowej.
(11)
W swoich konkluzjach w sprawie zapotrzebowania w zakresie umiejętności w dziedzinie jądrowej, przyjętych na posiedzeniu w dniach 1–2 grudnia 2008 r., Rada uznała za konieczne utrzymanie we Wspólnocie wysokiego poziomu szkolenia
i odpowiednich warunków pracy
w dziedzinie jądrowej.
Poprawka 8
Wniosek dotyczący decyzji
Punkt 14 a preambuły (nowy)
(14a)
Komisja, Rada Europejska, Rada i państwa członkowskie zamierzają rozpocząć proces wprowadzania zmian do traktatu Euratom, wzmacniając jego postanowienia dotyczące praw Parlamentu Europejskiego do informacji i do współstanowienia przepisów w zakresie kwestii badawczych i związanych z ochroną środowiska w ramach Euratom, między innymi w celu usprawnienia przyszłych procedur budżetowych.
Poprawka 9
Wniosek dotyczący decyzji
Punkt 16 preambuły
(16)
Niniejsza decyzja powinna określić kopertę finansową dla całego okresu obowiązywania programu ramowego (2012–2013) będącą głównym punktem odniesienia dla władzy budżetowej podczas corocznej procedury budżetowej w rozumieniu pkt 37 Porozumienia międzyinstytucjonalnego pomiędzy Parlamentem Europejskim, Radą i Komisją z dnia 17 maja 2006 r. w sprawie dyscypliny budżetowej i należytego zarządzania finansami.
(16)
Niniejsza decyzja powinna określić kopertę finansową dla całego okresu obowiązywania programu ramowego (2012–2013) będącą głównym punktem odniesienia dla władzy budżetowej podczas corocznej procedury budżetowej w rozumieniu pkt 37 porozumienia międzyinstytucjonalnego pomiędzy Parlamentem Europejskim, Radą i Komisją z dnia 17 maja 2006 r. w sprawie dyscypliny budżetowej i należytego zarządzania finansami
(PMI)
.
W celu dostosowania programu ramowego (2012–2013) do wieloletnich ram finansowych na lata 2012 i 2013 konieczna będzie zmiana wieloletnich ram finansowych poprzez podniesienie pułapu w ramach działu 1a. Jeśli nie będzie możliwości przeniesienia na lata 2012–2013 żadnych innych rezerw w wieloletnich ramach finansowych na 2011 r., należy uruchomić instrument elastyczności, o którym mowa w pkt 27 PMI.
Poprawka 10
Wniosek dotyczący decyzji
Punkt 16 a preambuły (nowy)
(16a)
W odniesieniu do wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020 środki finansowe przeznaczone na realizację projektu ITER należy ustalić na cały okres programowania, tak aby wszelkie przypadki przekroczenia kosztów poza przydział ze środków UE wynoszący 600 000 000 EUR na okres budowy ITER, która zgodnie z aktualnym planem ma zostać zakończona w 2020 r., były finansowane poza pułapami wieloletnich ram finansowych (zasada „ring fencing”).
Poprawka 11
Wniosek dotyczący decyzji
Punkt 18 preambuły
(18)
Międzynarodowy i światowy wymiar działań badawczych UE jest ważny, ponieważ może przynieść obopólne korzyści. Program ramowy (2012–2013) powinien być otwarty na udział państw, które zawarły odpowiednie umowy w tej sprawie, a na poziomie projektów – na udział jednostek z państw trzecich oraz międzynarodowych organizacji współpracy naukowej
na zasadzie wzajemnych korzyści
.
(18)
Międzynarodowy i światowy wymiar działań badawczych UE jest ważny, ponieważ może przynieść obopólne korzyści. Program ramowy (2012–2013) powinien
więc z jednej strony
być otwarty na udział państw, które zawarły odpowiednie umowy w tym celu, a na poziomie projektów
i na zasadzie wzajemnych korzyści
– także na udział jednostek z państw trzecich oraz międzynarodowych organizacji współpracy naukowej.
Z drugiej strony oznacza to również, że partnerzy międzynarodowi powinni w pełni przestrzegać swoich zobowiązań finansowych, w szczególności w odniesieniu do projektu ITER.
Poprawka 12
Wniosek dotyczący decyzji
Artykuł 2 – ustęp 1
1.
Program ramowy (2012–2013) dąży do osiągnięcia ogólnych celów wyszczególnionych w art. 1 i art. 2 lit. a) Traktatu, jednocześnie przyczyniając się do stworzenia Unii innowacji i bazując na europejskiej przestrzeni badawczej.
1.
Program ramowy (2012–2013) dąży do osiągnięcia ogólnych celów wyszczególnionych w art. 1 i art. 2 lit. a) Traktatu,
ze szczególnym naciskiem na bezpieczeństwo jądrowe, ochronę materiałów i instalacji jądrowych oraz ochronę przed promieniowaniem,
jednocześnie przyczyniając się do stworzenia Unii innowacji i bazując na europejskiej przestrzeni badawczej.
Poprawka 13
Wniosek dotyczący decyzji
Artykuł 2 – ustęp 2 a (nowy)
2a.
Program ramowy (2012-2013) przyczynia się do realizacji planu EPSTE. Działania w jego ramach powinny uwzględniać strategiczny program badań trzech istniejących europejskich platform technologicznych w dziedzinie energii jądrowej: SNETP, IGDTP i MELODI.
Poprawka 14
Wniosek dotyczący decyzji
Artykuł 3 – ustęp 1 – wprowadzenie
Maksymalna kwota przeznaczona na wdrożenie programu ramowego (2012–2013) wynosi
2 560 270 000
EUR. Kwota ta jest podzielona w następujący sposób (w EUR):
Maksymalna kwota przeznaczona na wdrożenie programu ramowego (2012–2013) wynosi
2 100 270 000
EUR. Kwota ta jest podzielona w następujący sposób (w EUR):
Poprawka 30
Wniosek dotyczący decyzji
Artykuł 3 – ustęp 1 – litera a) – tiret pierwsze
– badania nad energią termojądrową
2 208 809 000
;
– badania nad energią termojądrową
1 748 809 000
;
liczba ta obejmuje środki niezbędne do kontynuacji programu JET w Culham;
Poprawka 16
Wniosek dotyczący decyzji
Artykuł 3 – ustęp 1 – litera a) – tiret drugie
– rozszczepienie jądrowe i ochrona przed promieniowaniem 118 245 000;
– rozszczepienie jądrowe
, zwłaszcza bezpieczeństwo, poprawa gospodarowania odpadami jądrowymi
i ochrona przed promieniowaniem 118 245 000;
Poprawka 17
Wniosek dotyczący decyzji
Artykuł 3 – ustęp 1 – litera b) – tiret pierwsze
– działalność JRC w dziedzinie jądrowej 233 216 000
.
– działalność JRC w dziedzinie jądrowej
związana z bezpieczeństwem jądrowym, ochroną środowiska i likwidacją instalacji jądrowych
233 216 000;
Poprawka 18
Wniosek dotyczący decyzji
Artykuł 4 – ustęp 1 a (nowy)
Należy zwrócić szczególną uwagę na opracowanie porozumień umownych, które zmniejszają ryzyko niepowodzenia w zakresie wdrażania środków oraz realokację ryzyka i kosztów w czasie.
Poprawka 19
Wniosek dotyczący decyzji
Artykuł 6 – ustęp 1 a (nowy)
1a.
Szczególną uwagę zwraca się na inicjatywy towarzyszące najważniejszym badaniom w dziedzinie jądrowej, zwłaszcza w odniesieniu do inwestycji w kapitał ludzki i odpowiednie warunki pracy oraz do działań mających na celu rozwiązanie problemu braku kwalifikacji w najbliższych latach.
Poprawka 20
Wniosek dotyczący decyzji
Artykuł 6 – ustęp 2 a (nowy)
2a.
Państwa członkowskie i Komisja ustanawiają przegląd kwalifikacji zawodowych, działalności szkoleniowej i umiejętności w dziedzinie jądrowej w Unii Europejskiej, dający całościowy obraz obecnej sytuacji oraz umożliwiający znalezienie i wdrożenie odpowiednich rozwiązań.
Poprawka 21
Wniosek dotyczący decyzji
Załącznik I – część I.A – sekcja 3 – punkt 2
W ramach ukierunkowanego programu w zakresie fizyki i technologii będzie wykorzystywany wspólny europejski tokamak (JET) oraz inne związane z projektem ITER urządzenia wykorzystujące pułapki magnetyczne. W ramach programu ocenione zostaną najważniejsze technologie ITER, połączone wybory projektu ITER, a także przygotowane zostanie funkcjonowanie ITER.
W ramach ukierunkowanego programu w zakresie fizyki i technologii będzie wykorzystywany wspólny europejski tokamak (JET) oraz inne związane z projektem ITER urządzenia wykorzystujące pułapki magnetyczne
(w tym ewentualnie poprzez nowe eksperymenty wdrożone i prowadzone równolegle z realizacją projektu ITER)
. W ramach programu ocenione zostaną najważniejsze technologie ITER, połączone wybory projektu ITER, a także przygotowane zostanie funkcjonowanie ITER.
Poprawka 22
Wniosek dotyczący decyzji
Załącznik I – część I.B – sekcja 1 – Cel
Ustanowienie należytej bazy naukowej i technicznej w celu przyspieszenia praktycznych postępów w zakresie bezpieczniejszego zarządzania długożyciowymi odpadami promieniotwórczymi, zwiększenie w szczególności bezpieczeństwa, efektywnego gospodarowania zasobami i opłacalności wykorzystania energii jądrowej oraz zapewnienie solidnego i społecznie akceptowanego systemu ochrony człowieka i środowiska przed skutkami promieniowania jonizującego.
Ustanowienie należytej bazy naukowej i technicznej w celu przyspieszenia praktycznych postępów w zakresie bezpieczniejszego zarządzania długożyciowymi odpadami promieniotwórczymi, zwiększenie w szczególności bezpieczeństwa, efektywnego gospodarowania zasobami i opłacalności wykorzystania energii jądrowej oraz zapewnienie solidnego i społecznie akceptowanego systemu ochrony człowieka i środowiska przed skutkami promieniowania jonizującego.
Należy zwrócić szczególną uwagę na długożyciowe odpady promieniotwórcze przy likwidacji przestarzałych systemów.
Poprawka 23
Wniosek dotyczący decyzji
Załącznik I – część I.B– sekcja 3 – punkt 5
Wsparcie
dla utrzymania i
dalszego
rozwoju
kompetencji naukowych i potencjału ludzkiego w celu zagwarantowania w dłuższym okresie odpowiednio wykwalifikowanych naukowców, inżynierów i pracowników w sektorze jądrowym
.
Trwałe wsparcie
dla utrzymania i rozwoju
wykwalifikowanego personelu niezbędnego do zachowania jądrowej niezależności Unii oraz stałego zapewniania bezpieczeństwa jądrowego i jego poprawy
.
Zasadnicze znaczenie ma utrzymanie fachowej wiedzy w dziedzinie energii jądrowej w Unii, jeśli chodzi o ochronę przed promieniowaniem i demontaż obiektów jądrowych, ponieważ energia ta odegra kluczową rolę w koszyku energetycznym Unii, włącznie z działalnością związaną z likwidacją i gospodarowaniem odpadami długożyciowymi.
Poprawka 24
Wniosek dotyczący decyzji
Załącznik I – część II – sekcja 2 – ustęp 2
Osiągnięcie tego celu wymaga wyraźnie rozwijania wiedzy, umiejętności i kompetencji w celu zapewnienia personelu posiadającego niezbędną, aktualną, niezależną i wiarygodną specjalistyczną wiedzę naukową, pomagającego w realizowaniu polityki Unii w dziedzinie
ochrony reaktorów jądrowych i cyklu paliwowego,
zabezpieczeń w sektorze jądrowym oraz ochrony materiałów i instalacji jądrowych.
Podyktowane potrzebami użytkowników wsparcie dla polityki Unii, podkreślone w zadaniach
JRC
, zostanie
uzupełnione aktywną rolą w ramach europejskiej przestrzeni badawczej, polegającą na podejmowaniu wysokiej jakości działań badawczych w bliskim kontakcie z przedsiębiorstwami i innymi organami oraz na tworzeniu sieci z udziałem instytucji publicznych i prywatnych w państwach członkowskich.
Osiągnięcie tego celu wymaga wyraźnie rozwijania wiedzy, umiejętności i kompetencji w celu zapewnienia personelu posiadającego niezbędną, aktualną, niezależną i wiarygodną specjalistyczną wiedzę naukową, pomagającego w realizowaniu polityki Unii w dziedzinie zabezpieczeń w sektorze jądrowym oraz ochrony materiałów i instalacji jądrowych.
Zadania
JRC
zostaną
uzupełnione aktywną rolą w ramach europejskiej przestrzeni badawczej, polegającą na podejmowaniu wysokiej jakości działań badawczych w bliskim kontakcie z przedsiębiorstwami i innymi organami oraz na tworzeniu sieci z udziałem instytucji publicznych i prywatnych w państwach członkowskich.
Wzmocniona zostanie również rola JRC jako dostawcy informacji dla opinii publicznej.
Poprawka 25
Wniosek dotyczący decyzji
Załącznik I – część II – sekcja 3 – punkt 3
3.
Ochrona materiałów i instalacji jądrowych dodatkowo pomoże w wypełnieniu zobowiązań Wspólnoty, w szczególności tych, które dotyczą opracowania metod kontroli urządzeń cyklu paliwowego, wdrożenia protokołu dodatkowego, w tym pobierania próbek środowiskowych oraz zintegrowanych zabezpieczeń, a także zapobiegania przekierowaniu materiałów jądrowych i promieniotwórczych w związku z nielegalnym handlem takimi materiałami, w tym kryminalistycznych ekspertyz jądrowych.
3.
Ochrona materiałów i instalacji jądrowych dodatkowo pomoże w wypełnieniu zobowiązań Wspólnoty, w szczególności tych, które dotyczą opracowania metod kontroli urządzeń cyklu paliwowego, wdrożenia protokołu dodatkowego, w tym pobierania próbek środowiskowych oraz zintegrowanych zabezpieczeń, a także zapobiegania przekierowaniu materiałów jądrowych i promieniotwórczych w związku z nielegalnym handlem takimi materiałami, w tym kryminalistycznych ekspertyz jądrowych.
Konieczne jest wykorzystywanie optymalnych instrumentów monitorowania całej cywilnej działalności jądrowej, w tym transportu lub składowania wszelkich materiałów radioaktywnych.
Poprawka 28
Wniosek dotyczący decyzji
Załącznik II – wprowadzenie – akapit pierwszy a (nowy)
Zarządzanie finansowaniem badań europejskich powinno w większym stopniu opierać się na zaufaniu i tolerancji ryzyka względem uczestników na wszystkich etapach realizacji projektów przy jednoczesnym zapewnieniu odpowiedzialności za pomocą elastycznych przepisów unijnych mających na celu poprawę zgodności, w miarę możliwości, z różnymi obowiązującymi przepisami krajowymi i uznanymi praktykami rachunkowymi.
Poprawka 29
Wniosek dotyczący decyzji
Załącznik II – wprowadzenie – akapit pierwszy b (nowy)
Koniecznie należy znaleźć równowagę pomiędzy zaufaniem i kontrolą – pomiędzy podejmowaniem ryzyka i związanymi z nim zagrożeniami – w celu zapewnienia należytego zarządzania finansami w zakresie unijnych funduszy badawczych.
Poprawka 26
Wniosek dotyczący decyzji
Załącznik II – punkt 2 – litera a) – punkt 1
Wsparcie dla projektów badawczych prowadzonych przez konsorcja z uczestnikami z różnych państw, mających na celu rozwój nowej wiedzy, nowych technologii, produktów lub wspólnych zasobów przeznaczonych na badania. Rozmiar, zakres i wewnętrzna organizacja projektów mogą być różne w zależności od dziedziny i tematu. Projekty mogą dotyczyć ukierunkowanych działań badawczych na małą lub średnią skalę lub projektów integrujących o dużej skali, które do osiągnięcia określonego celu wymagają mobilizacji znacznych zasobów. Plany prac w ramach projektów będą uwzględniać wsparcie przeznaczone na szkolenia i rozwój kariery naukowców.
Wsparcie dla projektów badawczych prowadzonych przez konsorcja z uczestnikami z różnych państw, mających na celu rozwój nowej wiedzy, nowych technologii, produktów lub wspólnych zasobów przeznaczonych na badania. Rozmiar, zakres i wewnętrzna organizacja projektów mogą być różne w zależności od dziedziny i tematu. Projekty mogą dotyczyć ukierunkowanych działań badawczych na małą lub średnią skalę lub projektów integrujących o dużej skali, które do osiągnięcia określonego celu wymagają mobilizacji znacznych zasobów. Plany prac w ramach projektów będą uwzględniać wsparcie przeznaczone na szkolenia i rozwój kariery naukowców.
Działalność normalizacyjna zostanie włączona do programu prac w ramach projektu.
Poprawka 27
Wniosek dotyczący decyzji
Załącznik II – punkt 2 – litera a) – punkt 3
Wsparcie dla działań zapewniających koordynację badań lub je wspierających (tworzenie sieci kontaktów, wymiany, ponadnarodowy dostęp do infrastruktury badawczej, badania, konferencje, udział w budowie nowej infrastruktury itp.) bądź ułatwiających rozwój zasobów ludzkich (np. tworzenie sieci kontaktów i systemów szkolenia). Działania te mogą być realizowane także w inny sposób niż poprzez zaproszenia do składania wniosków.
Wsparcie dla działań zapewniających koordynację badań lub je wspierających (tworzenie sieci kontaktów, wymiany, ponadnarodowy dostęp do infrastruktury badawczej, badania, konferencje
, uczestnictwo w organach normalizacyjnych
, udział w budowie nowej infrastruktury itp.) bądź ułatwiających rozwój zasobów ludzkich (np. tworzenie sieci kontaktów i systemów szkolenia). Działania te mogą być realizowane także w inny sposób niż poprzez zaproszenia do składania wniosków.
