Odpowiedź udzielona przez komisarza Markosa Kyprianou w imieniu Komisji
(13 lipca 2006)
Kampania prowadzona przez Instytut Ginekologii i Położnictwa Marques w Barcelonie wiąże się z kwestią dobrowolnego i nieodpłatnego oddawania komórek jajowych, które jest uregulowane zarówno przez Kartę Praw Podstawowych Unii Europejskiej, jak i dyrektywę 2004/23/WE Dyrektywa 2004/23/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie ustalenia norm jakości i bezpiecznego oddawania, pobierania, testowania, przetwarzania, konserwowania, przechowywania i dystrybucji tkanek i komórek ludzkich, Dz.U. L 102 z 7.4.2004 . dotyczącą jakości i bezpieczeństwa oddawania i pobierania tkanek i komórek.
Artykuł 3 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej odnosi się do prawa do integralności osób, zarówno w odniesieniu do medycyny jak i biologii. W karcie zawarty jest też „zakaz wykorzystywania ciała ludzkiego i jego poszczególnych części jako źródła zysku.” Chociaż karta nie jest prawnie wiążąca, to zawiera podstawowe zasady, które na podstawie orzecznictwa uznano za wiążące ogólne reguły prawa wspólnotowego.
Ponadto w opinii nr 15 wydanej dnia 14 listopada 2000 r., zatytułowanej „Etyczne aspekty badania i wykorzystywania ludzkich komórek macierzystych”, Europejska Grupa do spraw Etyki w Nauce i Nowych Technologiach, jako niezależny, pluralistyczny i wielodyscyplinarny organ doradzający Komisji w kwestiach etycznych w nauce i nowych technologiach, podkreśliła potrzebę niedopuszczenia do tego, by oddawanie oocytów sprzyjało instrumentalizacji kobiet jako źródła oocytów czy trywializacji takiej ich roli.
Artykuł 12 dyrektywy 2004/23/WE, dotyczącej jakości i bezpieczeństwa oddawania i pobierania ludzkich tkanek i komórek, stanowi, iż „państwa członkowskie podejmują starania w celu zagwarantowania dobrowolnego i honorowego oddawania tkanek i komórek. Dawcy mogą otrzymać rekompensatę, która ogranicza się wyłącznie do zwrotu wydatków i zadośćuczynienia za [niedogodności] związan[e] z oddawaniem tkanek lub komórek”. W tym przypadku, to państwa członkowie określają warunki uzyskania rekompensaty. I chociaż dawcy nie powinni otrzymywać żadnego wynagrodzenia, to mogą otrzymać rekompensatę, jeśli ogranicza się ona tylko do zwrotu poniesionych kosztów i wynagrodzenia za niedogodności. Nie jest jasne, czy wymieniona przez Pana kwota €500 - €900 odnosi się tylko do pokrycia kosztów i niedogodności, czy też zawiera dodatkowe wynagrodzenie.
Wspomniany artykuł stanowi, iż państwo członkowskie zobowiązane jest podjąć wszelkie niezbędne środki w celu zagwarantowania,, by wszelka promocja i działalność reklamowa na rzecz oddawania tkanek i komórek ludzkich była zgodna z wytycznymi lub przepisami prawnymi przyjętymi przez poszczególne państwa członkowskie. Wytyczne te lub przepisy prawne mogą zawierać odpowiednie ograniczenia lub zakazy ogłaszania możliwości oddawania tkanek i komórek w zamian za korzyść finansową lub inne porównywalne korzyści.
Państwa członkowskie powinny były dokonać transpozycji dyrektywy 2004/23/WE do dnia 7 kwietnia 2006 r. Komisja zbada transpozycję tej dyrektywy i podejmie wszelkie działania konieczne do zapewnienia jej prawidłowości. Obecnie Komisja dysponuje jednie ograniczonymi informacjami w sprawie rekompensaty przyznawanej na terenie Unii Europejskiej dawcom tkanek i komórek, a w szczególności dawcom komórek jajowych. W marcu 2005 r. Komisja zwróciła się do wszystkich państw członkowskich o dostarczenie informacji dotyczących działań związanych z komórkami rozrodczymi. Dyrekcja Generalna Komisji ds. Ochrony Zdrowia i Konsumentów opublikowała, na podstawie otrzymanych informacji, sprawozdanie dotyczące przepisów regulujących oddawanie komórek rozrodczych w Unii Europejskiej. Jedenaście państw członkowskich podało, iż stosuje pewne formy rekompensat dla dawców komórek rozrodczych: w ośmiu państwach wypłaty rekompensat dla dawców są nielegalne. Tylko nieliczne państwa dostarczyły informacji dotyczących wysokości tych rekompensat http://ec.europa.eu/health/ph_threats/human_substance/tissues_en.htm . Poza opublikowaniem sprawozdania dotyczącego oddawania komórek rozrodczych Komisja przygotowuje także sprawozdanie dla Parlamentu i Rady, dotyczące działań podjętych przez państwa w celu zapewnienia dobrowolnego i nieodpłatnego oddawania tkanek i komórek. Państwa członkowskie otrzymały kwestionariusze, w których są zobowiązane podać szczegółowe dane dotyczące rodzaju rekompensaty przyznawanej dawcom tkanek i komórek. Publikacja tego sprawozdania jest przewidziana jest na koniec 2006 r.
Komisja skontaktowała się z władzami Hiszpanii w sprawie kampanii prowadzonej przez Instytut Marques, w celu uzyskania bliższych informacji na jej temat, jak też na temat środków zastosowanych przez Hiszpanię w celu transpozycji dyrektywy dotyczącej tkanek i komórek. Wymagane są bardziej szczegółowe dane dotyczące warunków wypłat rekompensat przewidzianych w prawie hiszpańskim, a także na temat wytycznych lub przepisów prawnych ograniczających ogłaszanie możliwości oddawania tkanek i komórek w zamian za korzyść finansową lub inne porównywalne korzyści, bądź takiego ogłaszania zakazujących.
