Swoboda świadczenia usług: pierwszy krok naprzód
Swobodny przepływ usług
2006-02-21 - 15:21
Parlament uczynił pierwszy krok ku otwarciu rynku usług
Po dwóch latach prac, Parlament Europejski przyjął w pierwszym czytaniu sprawozdanie w sprawie dyrektywy otwierającej dostęp do rynku usług. Pierwotny projekt został poddany gruntownym zmianom. Jednak zasadniczy cel dyrektywy został zachowany: zniesienie barier w dostępie do wspólnego rynku dostawcom usług. Dyrektywa nie niesie zmian w zakresie praw pracowniczych zdefiniowanych w regulacjach krajowych.
Dyrektywa dotyczy swobody świadczenia usług przez firmy lub usługodawców pracujących na własny rachunek. Projekt ma na celu ułatwienie świadczenia usług zarówno poprzez rozpoczęcie stałej działalności gospodarczej w innym kraju UE jak i świadczenie czasowe, bez zmiany siedziby przedsiębiorstwa. To właśnie ten drugi przypadek wywołał najwięcej sporów. W pierwotnej wersji projektu, swoboda przepływu usług miała być zagwarantowana poprzez tzw. zasadę kraju pochodzenia (Art.16). Inne zasadnicze dla projektu kwestie to zakres obowiązywania dyrektywy, czyli tego, jakie rodzaje usług będzie ona regulować (Art.2) oraz znoszenie barier administracyjnych utrudniających czasowe delegowanie przez firmę swoich pracowników do innego państwa członkowskiego (Art.24 i 25).
Swoboda świadczenia usług
Przed głosowaniem plenarnym dwie największe grupy polityczne w Parlamencie doszły do kompromisu w sprawie artykułu 16. Projekt Komisji Europejskiej wprowadzał zasadę kraju pochodzenia, która zapewniała, że usługodawcy podlegaliby na terenie państwa, w którym świadczą usługi wyłącznie przepisom krajowym Państwa Członkowskiego, z którego pochodzą (z wyjątkiem regulacji dotyczących prawa pracy). W wersji przyjętej przez Parlament Europejski zasada ta zastąpiona została terminem "swoboda świadczenia usług" . Złagodzono też brzmienie zapisów dotyczących warunków transgranicznego świadczenia usług. W ostatniej chwili politycy porozumieli się też co do wykreślenia z tego artykułu zapisów umożliwiających Państwom Członkowskim ograniczanie swobody świadczenia usług (Art.16.3) ze względu na politykę socjalną kraju, w którym usługa jest świadczona i ochronę konsumenta . W opinii niektórych posłów takie zapisy otwierałyby niemal nieograniczone możliwości odmowy dostępu do rynku. Państwo Członkowskie może jednak nadal ograniczyć prawo świadczenia usługi wedle kryteriów zdefiniowanych w projekcie, ale pod warunkiem, że wymagania, które stawia dostawcom nie naruszają zasady niedyskryminacji (np. zakaz dostępu do rynku ze względu na przynależność państwową), konieczności (np. wprowadzenie bariery musi być rzeczywiście usprawiedliwione racjami polityki społecznej lub bezpieczeństwa publicznego, ochrony zdrowia lub środowiska) i proporcjonalności (uzasadnione są tylko wymagania niewykraczające poza to, co niezbędne do osiągnięcia założonego celu).
Dyrektywa wymienia wymagania, których Państwa Członkowskie nie mogą nakładać na dostawców usług z siedzibą w innym kraju UE. Na przykład nie można wymagać, aby przedsiębiorstwo usługodawcy miało siedzibę lub filię na terytorium kraju, w którym świadczona jest usługa. Nie można również wymagać uzyskiwania zezwolenia na świadczenie usługi od właściwych organów państwa członkowskiego, w tym wpisu do rejestru lub zarejestrowania w organizacji lub stowarzyszeniu zawodowym na ich terytorium. Nie można ustanawiać specyficznych wymagań utrudniających świadczenie usług przez osoby pracujące na własny rachunek ani zabraniać używania własnego sprzętu i materiałów używanych zwykle przez usługodawcę.
Zachowana natomiast została generalna zasada, wedle której przedsiębiorca uzyskuje prawo do świadczenia usług, również w innym państwie UE, na zasadach obowiązujących w jego kraju pochodzenia. Rozpoczęcie działalności gospodarczej na terenie innego niż własne państwa UE zostanie ułatwione, bo znika cała seria wymagań i procedur, często długotrwałych i kosztownych, stanowiących przeszkody w dostępie do rynku. Procedury, którym przedsiębiorca będzie musiał sprostać zostaną uproszczone. Jednak Parlament wprowadził do ułatwień przewidzianych w tekście wyjściowym większą liczbę wyjątków, opowiedział się też za większym nadzorem nad prowadzoną działalnością usługową przez kraj, w którym świadczona jest usługa.
Zakres obowiązywania dyrektywy i jej przedmiot
Parlament odrzucił poprawkę wyłączającą en-bloc usługi interesu ogólnego o charakterze gospodarczym (takie jak usługi pocztowe, dystrybucja energii elektrycznej, gazu, wody, gospodarka odpadami) z zakresu dyrektywy. Mimo, że Parlament pozostawił te usługi świadczone w zakresie obowiązywania dyrektywy, to jednak przepisy dotyczące swobodnego przepływu usług (Art. 16) nie będą mieć do nich zastosowania. Oznacza to, że zakresem dyrektywy objęte będą (z wyjątkiem jej przepisów dotyczących tymczasowego i transgranicznego świadczenia usługi) te usługi pożytku publicznego o charakterze gospodarczym, które zostały poddane konkurencji w poszczególnych Państwach Członkowskich i nie są świadczone na zasadzie monopolu. Warto zauważyć, że nie ma jednolitej definicji usług pożytku publicznego o charakterze gospodarczym i państwa członkowskie stosują własne, krajowe wykładnie w tym zakresie.
Nie będą również stanowić przedmiotu dyrektywy umowy pomiędzy usługodawcą i klientem. Kwestie sporne zaistniałe w wyniku transgranicznego świadczenia usługi objętej umową pozostają we właściwości międzynarodowego prawa prywatnego.
Po poprawkach wyłączone zostały z zakresu dyrektywy usługi agencji pracy czasowej, usługi ochroniarskie i usługi transportowe w tym transportu miejskiego, taksówek i pogotowia ratunkowego oraz usługi portowe. Dyrektywa nie będzie dotyczyć usług użyteczności publicznej o charakterze nie ekonomicznym (np. edukacja narodowa), usług w zakresie bankowości, działalności kredytowej, ubezpieczeń, rent i emerytur, inwestycji i płatności, usług i sieci łączności elektronicznej, usług transportowych, określonych usług prawnych, usług zdrowotnych (publicznych i prywatnych), usług audiowizualnych, gier hazardowych i usług notarialnych. Dyrektywa nie ma zastosowania w dziedzinie podatków.
Dyrektywa nie stanowi też prawnej przeszkody w prowadzeniu przez Państwo działań podyktowanych ważnym interesem pożytku publicznego, mających na celu ochronę lub promowanie różnorodności kulturalnej czy językowej, pluralizmu środków masowego przekazu, ani prawa pracy, w tym prawa do prowadzenia działań w związkach zawodowych, układów zbiorowych oraz ustawodawstwa krajowego w zakresie ubezpieczenia społecznego w Państwach Członkowskich.
Delegowanie pracowników
Parlament zadecydował o skreśleniu Artykułu 24 i 25 zawierających zapisy dotyczące czasowego oddelegowania pracowników do innego Państwa Członkowskiego w celu świadczenia usług. Posłowie uzasadniali tę decyzję tym, że przepisy prawa pracy mogą być efektywnie egzekwowane wyłącznie w tym Państwie Członkowskim, w którym praca jest wykonywana, podczas gdy zapisy proponowane w projekcie wyjściowym ograniczały możliwości kontroli i nadzoru Państwa, w którym usługa jest świadczona. Zdaniem posłów dyrektywa ograniczałaby efektywność inspekcji warunków pracy prowadzonych przez państwa przeznaczenia, dlatego argumentują, że w imię zapewnienia pewności prawnej i spójności, wszelkich uściśleń dotyczących obszaru delegowania pracowników należy dokonywać na gruncie już obowiązującej dyrektywy 96/71/WE w sprawie delegowania pracowników. Jednak ta ostatnia dyrektywa również nie jest wolna od wad, a niektórym deputowanym, szczególnie z krajów ostatniego rozszerzenia, zależało na zniesieniu barier administracyjnych, które przed usługodawcami piętrzą władze niektórych Państw Członkowskich nie realizując celów dyrektywy o delegowaniu pracowników.
Zabierając głos po głosowaniu sprawozdawczyni Evelyn Gebhardt (PES, DE) nie kryła zadowolenia z przyjęcia projektu dyrektywy mówiąc, że "udało nam się odwrócić tę dyrektywę do góry nogami" . Na konferencji prasowej po głosowaniu Malcolm Harbour (EPP-ED, GB) powiedział , że "zasada kraju pochodzenia jest częścią Traktatów Europejskich i nadal ma zastosowanie". Wyraził rozczarowanie brakiem poparcia dla projektu dyrektywy w tym kształcie ze strony posłów z nowych Państw Członkowskich, ale tłumaczył to odrzuceniem ważnej dla nich poprawki przywracającej zapisy art. 24 i 25 dotyczące delegowania pracowników.
Tło historyczne
W ocenie Komisji Europejskiej usługi stanowią 70% dochodu wytwarzanego w Unii Europejskiej oraz zatrudnienia na rynku pracy. Zarazem jest to obszar, w którym występuje najwięcej utrudnień w swobodnym przepływie usług lub utrzymywane są przeszkody administracyjne i ukryte bądź dyskryminacyjne środki ochronne.
Otwarcie tego sektora na konkurencję mogłoby, według Komisji, stymulować rozwój gospodarki europejskiej oraz tworzenie miejsc pracy. Cel ten wpisano w Strategii Lizbońskiej, pod którą podpisał się Parlament Europejski, jako element dążenia do zwiększenia konkurencyjności gospodarki europejskiej. Ponadto sam konsument odniósłby korzyści z tej liberalizacji, gdyż zwiększyłby się wybór usług. Ponieważ nastąpiłoby uproszczenie świadczenia usług za granicą, konsument mógłby łatwiej z nich korzystać.
W rezolucjach przyjętych w latach 2001 i 2003 Parlament Europejski uznał, że ukończenie budowy rynku wewnętrznego poprzez utworzenie wewnętrznego rynku usług jest „absolutnym priorytetem”. Posłowie przypomnieli także, że wewnętrzny rynek usług „w pełni funkcjonujący stanowi integralną część celów reform gospodarczych ustanowionych przez Radę Europejską w Lizbonie”.
Komisja Europejska przedstawiła w styczniu 2004 r. wniosek dotyczący dyrektywy. Tekst został zredagowany przez służby podległe ówczesnemu komisarzowi odpowiedzialnemu za rynek wewnętrzny, Holendrowi Fritzowi Bolkesteinowi, skąd wzięła się nazwa „dyrektywa Bolkesteina”. Wniosek został przekazany Parlamentowi Europejskiemu i Radzie Ministrów. Jako współprawodawcy, te dwie instytucje powinny znaleźć płaszczyznę porozumienia tak, aby dyrektywa mogła wejść w życie.
Sprawozdanie, w którym zawarte zostało stanowisko Parlamentu Europejskiego przygotowała Evelyne Gebhardt (Niemka z grupy socjaldemokratycznej) z Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów.
20060220STO05373 Komunikat prasowy z debaty nad dyrektywą usługową
PL
1
PHOTO
20060215PHT05303.jpg
-//EP//TEXT IM-PRESS 20060210IPR05172 0 NOT XML V0//PL
-//EP//DTD IM-PRESS 20050901 STO DOC XML V0//EN
-//EP//STYLESHEET IM-PRESS 20050901 STO DOC XML V0//EN
