P6_TA(2006)0496
Dziedziczenie i testamenty
A6-0359/2006
Rezolucja Parlamentu Europejskiego z zaleceniami dla Komisji w sprawie dziedziczenia i testamentów ( 2005/2148(INI) )
Parlament Europejski
, –
uwzględniając Zieloną Księgę w sprawie prawa spadkowego i testamentów przedstawioną przez Komisję w dniu 1 marca 2005 r. ( COM(2005)0065 ) i załącznik do niej ( SEC(2005)0270 ),
–
uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego z dnia 26 października 2005 r. Dz.U. C 28 z 3.2.2006, str. 1.
,
–
uwzględniając art. 192 akapit drugi Traktatu WE,
–
uwzględniając art. 39 i art. 45 Regulaminu,
–
uwzględniając sprawozdanie Komisji Prawnej ( A6-0359/2006 ),
A.
mając na uwadze, że – zgodnie ze sprawozdaniem sporządzonym w 2002 r. przez
Deutsches Notarinstitut
na wniosek Komisji – co roku na terytorium Unii Europejskiej otwieranych jest od 50 000 do 100 000 spadków o charakterze międzynarodowym,
B.
mając na uwadze, że liczba ta z pewnością zwiększy się w związku z niedawnym przystąpieniem do Unii Europejskiej dziesięciu nowych państw członkowskich oraz nadchodzącym przyszłym rozszerzeniem,
C.
mając na uwadze, że w obecnej sytuacji istnieją znaczące różnice między systemami prawa międzynarodowego prywatnego państw członkowskich a ich prawem materialnym w zakresie dziedziczenia i testamentów,
D.
mając na uwadze, że różnice te – z powodu których spadkobiercy starając się o stwierdzenie praw do spadku mogą być narażeni na trudności i koszty – mogą stanowić przeszkodę dla swobody przepływu osób i swobody przedsiębiorczości, o których mowa w art. 39 i art. 43 Traktatu WE, oraz dla prawa własności jako ogólnej zasady prawa wspólnotowego Sprawa C-368/96,
Generics (UK) i inni
, [1998] ECR I-7967, pkt 79, oraz prawo precedensów przywołane w tym wyroku.
,
E.
mając na uwadze, że niezbędne jest opracowanie instrumentu prawa wspólnotowego dotyczącego prawa międzynarodowego prywatnego w zakresie dziedziczenia i testamentów, na co wskazano wcześniej w planie działań z Wiednia z 1998 r. Dz.U. C 19 z 23.1.1999, str. 1.
, w programie działań służących wdrażaniu zasady wzajemnego uznawania orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych Dz.U. C 12 z 15.1.2001, str. 1.
przyjętym przez Radę i Komisję w 2000 r., w Programie Haskim z dnia 4 listopada 2004 r., mającym na celu wzmacnianie wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości w Unii Europejskiej oraz w planie działań Rady i Komisji służącemu realizacji Programu Haskiego mającego na celu wzmacnianie wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości w Unii Europejskiej Dz.U. C 198 z 12.8.2005, str. 1.
,
F.
mając na uwadze, że przyjęcie inicjatywy legislacyjnej w zakresie dziedziczenia i testamentów byłoby spójne z celami prawa wspólnotowego zakazującego dyskryminacji ze względu na obywatelstwo i ma na celu promowanie integracji społecznej wszystkich osób, których główne miejsce zamieszkania i ośrodek działalności znajduje się w jednym z państw członkowskich, niezależnie od obywatelstwa,
G.
mając na uwadze, że harmonizacja prawa materialnego państw członkowskich dotyczącego dziedziczenia i testamentów nie wchodzi w zakres kompetencji Wspólnoty Europejskiej, ale na podstawie art. 65 lit. b) Traktatu WE podjęcie środków zmierzających do "wspierania zgodności norm mających zastosowanie w państwach członkowskich w dziedzinie kolizji ustaw i sporów o właściwość" jest zgodne z jej kompetencjami,
H.
mając na uwadze, że zgodnie z art. 67 ust. 5 tiret drugie Traktatu WE akt wspólnotowy w zakresie dziedziczenia i testamentów powinien zostać przyjęty zgodnie z procedurą określoną w art. 251 Traktatu,
I.
mając na uwadze, że w zakresie dziedziczenia i testamentów nie można pominąć niektórych podstawowych zasad porządku publicznego ograniczających swobodę testowania na korzyść rodziny spadkodawcy lub innych osób pozostających na jego utrzymaniu,
1.
zwraca się do Komisji, aby w ciągu 2007 r. przedłożyła Parlamentowi wniosek legislacyjny, w oparciu o art. 65 lit. b) oraz art. 67 ust. 5 tiret drugie Traktatu WE, w sprawie dziedziczenia i testamentów; wzywa do przygotowania tego wniosku w świetle debaty międzyinstytucjonalnej i zgodnie ze szczegółowymi zaleceniami przedstawionymi w załączniku;
2.
wzywa Komisję, aby w ramach bieżącej debaty nad programem wsparcia sądownictwa cywilnego 2007-2013 ogłosiła zaproszenie do składania wniosków w sprawie kampanii informacyjnej dotyczącej transgranicznych spraw z zakresu dziedziczenia i testamentów, skierowanej do specjalistów praktykujących w tej dziedzinie;
3.
wzywa Komisję, aby potraktowała stworzenie sieci praktyków prawa cywilnego w ramach programu wsparcia sądownictwa cywilnego 2007-2013 jako priorytet, w celu wspierania wzajemnego zaufania i zrozumienia specjalistów z tej dziedziny, wymiany informacji i rozwoju najlepszych praktyk;
4.
stwierdza, że zalecenia przedstawione w załączniku przestrzegają zasady subsydiarności oraz podstawowych praw obywateli;
5.
uważa, że wniosek, o jaki się zwraca, nie będzie miał skutków finansowych dla budżetu wspólnotowego;
6.
zobowiązuje swojego Przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji oraz załączonych szczegółowych zaleceń Radzie, Komisji oraz parlamentom i rządom państw członkowskich.
ZAŁĄCZNIK
SZCZEGÓŁÓWE ZALECENIA DOTYCZĄCE TREŚCI ŻĄDANEGO WNIOSKU
Zalecenie nr 1 (dotyczące formy i minimalnej treści instrumentu, który ma zostać przyjęty)
Parlament Europejski wyraża przekonanie, że akt prawny, który ma zostać przyjęty, powinien zmierzać do wyczerpującego uregulowania dziedziczenia w prawie międzynarodowym prywatnym i jednocześnie prowadzić do:
-
harmonizacji przepisów dotyczących właściwości, prawa właściwego (tzw. norm kolizyjnych) oraz uznawania i wykonywania zagranicznych orzeczeń sądowych i urzędowych dokumentów, z wyjątkiem materialnego prawa rzeczowego i prawa procesowego państw członkowskich;
-
wprowadzenia "europejskiego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku".
Zalecenie nr 2 (dotyczące kryteriów ustalania właściwości sądu i obiektywnego łącznika)
Parlament Europejski uważa, że w akcie prawnym, który ma zostać przyjęty, powinno się co do zasady zagwarantować, aby właściwość sądu i właściwe prawo (forum i ius) nie były różne i tym samym ograniczyć trudności związane ze stosowaniem obcego prawa.
Z tego powodu Parlament Europejski skłania się ku preferowaniu zwykłego miejsca zamieszkania jako kryterium dla ustalenia zarówno właściwości sądu, jak i łącznika, gdzie zwyczajne miejsce zamieszkania oznacza:
a)
zwyczajne miejsce zamieszkania zmarłego w chwili jego śmierci, o ile stanowiło ono jego zwyczajne miejsce zamieszkania przynajmniej przez trzy lata przed śmiercią albo, w innym przypadku,
b)
miejsce stanowiące ośrodek interesów życiowych zmarłego w chwili śmierci.
Zalecenie nr 3 (dotyczące swobody wyboru, która musi zostać przyznana osobie fizycznej)
Parlament Europejski uważa, że w akcie prawnym, który ma zostać przyjęty, powinno się przyznać pewien zakres swobody wyboru, w szczególności zezwalając:
-
zainteresowanym stronom wybrać, zgodnie z określonymi warunkami, właściwy sąd, w oparciu o przepisy art. 23 i 24 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych Dz.U. L 12 z 16.1.2001, str. 1.
,
-
spadkodawcy wybrać prawo właściwe dla dziedziczenia, tj. prawo państwa, którego jest obywatelem lub prawo państwa, w którym posiada on zwykłe miejsce zamieszkania w chwili dokonywania tego wyboru; wybór ten powinien zostać dokonany w oświadczeniu wydanym w formie rozporządzenia testamentowego;
Zalecenie 4 (dotyczące prawa właściwego dla formy testamentu)
Parlament Europejski wyraża przekonanie, że akt prawny, który ma zostać przyjęty, powinien przewidywać stosowną regulację dotyczącą prawa właściwego dla formy testamentów, które w zakresie formy powinny być uznawane za ważne, jeżeli za ważne uznaje się je w świetle prawa państwa, w którym spadkodawca sporządził testament, bądź też w świetle prawa państwa, w którym spadkodawca w chwili sporządzenia testamentu lub w chwili śmierci posiadał zwykłe miejsce zamieszkania, lub w świetle prawa jednego z tych państw, którego obywatelstwo spadkodawca posiadał w chwili sporządzenia testamentu lub w chwili śmierci;
Zalecenie nr 5 (dotyczące prawa właściwego dla umów o przyszły spadek)
Parlament Europejski wyraża przekonanie, że akt prawny, który ma zostać przyjęty, powinien przewidywać stosowną regulację dotyczącą prawa właściwego dla umów o przyszły spadek, dla których powinno obowiązywać odpowiednio następujące prawo:
a)
jeżeli sprawa dotyczy dziedziczenia przez jedną osobę – prawo państwa, w którym osoba ta posiadała w chwili zawarcia umowy zwykłe miejsce zamieszkania;
b)
jeżeli sprawa dotyczy dziedziczenia przez kilka osób – prawo każdego z państw, w których każda z tych osób posiadała w chwili zawarcia umowy zwykłe miejsce zamieszkania.
W przypadku umów w sprawie przyszłego spadku w akcie prawnym, który ma zostać przyjęty, powinno się także przyznać pewien zakres swobody wyboru, umożliwiając stronom uzgodnienie w wyraźnym oświadczeniu, że dla umowy o przyszły spadek właściwe jest prawo państwa, w którym osoba lub jedna z osób, o których jest mowa w umowie, posiada zwykłe miejsce zamieszkania w chwili zawarcia umowy, lub którego obywatelstwo posiada w tej właśnie chwili;
Zalecenie nr 6 (dotyczące kwestii ogólnych związanych z prawem właściwym)
Parlament Europejski wyraża przekonanie, że w akcie prawnym, który ma zostać przyjęty, muszą zostać uregulowane także kwestie ogólne związane z prawem właściwym.
Parlament jest w szczególności zdania, że:
-
prawo określone w akcie prawnym, który ma zostać przyjęty, powinno, niezależnie od rodzaju i położenia spadku, pozostawać właściwe podczas całego procesu dziedziczenia od momentu otwarcia spadku do momentu przejścia spadku na osoby uprawnione;
-
akt prawny, który ma zostać przyjęty, powinien mieć charakter "erga omnes", tj. powinien mieć zastosowanie także w przypadku, gdy wyznaczone przez niego prawo jest prawem państwa trzeciego;
-
w celu koordynacji wspólnotowych norm kolizyjnych dotyczących dziedziczenia z przepisami państw trzecich w akcie prawnym, który ma zostać przyjęty, powinno się przewidzieć i określić stosowny przepis dotyczący odesłania, w myśl którego w przypadku, gdy prawem właściwym dla danego spadku jest prawo państwa trzeciego, a normy kolizyjne tego państwa wskazują prawo państwa członkowskiego lub prawo innego państwa trzeciego, które zgodnie z własnym systemem prawa międzynarodowego prywatnego mogłoby w danej sprawie stosować także swoje prawo, prawem właściwym w tej sprawie powinno być prawo tego innego państwa członkowskiego lub ewentualnie prawo tego innego państwa trzeciego;
-
w akcie prawnym, który ma zostać przyjęty, powinno się określić sposoby i środki, za pomocą których organy odpowiedzialne za stosowanie prawa obcego muszą ustalić jego treść, a także działania zaradcze w przypadku, gdy nie uda się jej ustalić;
-
do regulacji kwestii wstępnych akt prawny, który ma zostać przyjęty, powinien wyznaczać prawo wskazane przez odpowiednie normy kolizyjne prawa właściwego w sprawach dziedziczenia, stwierdzając, że rozwiązanie będzie skuteczne tylko dla tego postępowania, w którym pojawia się dana kwestia wstępna;
-
akt prawny, który ma zostać przyjęty, powinien stanowić, że zastosowanie przepisu właściwego prawa może zostać wykluczone, jeżeli zastosowanie to miałoby skutek w oczywisty sposób niezgodny z porządkiem publicznym państwa sądu właściwego.
-
akt prawny, który ma zostać przyjęty, powinien precyzować, że w przypadku, gdy dane państwo posiada dwa lub więcej systemów prawnych lub zbiorów zasad dotyczących dziedziczenia i testamentów mających zastosowanie w różnych jednostkach terytorialnych, każdą jednostkę terytorialną należy traktować jako kraj dla celów ustalenia prawa właściwego dla dziedziczenia. Ponadto przyszły akt prawny powinien precyzować, w odniesieniu do każdego państwa, że:
a)
każde odniesienie do zwykłego miejsca zamieszkania w tym państwie należy rozumieć jako odniesienie do zwykłego miejsca zamieszkania w jednostce terytorialnej;
b)
każde odniesienie do narodowości należy rozumieć jako odniesienie do jednostki terytorialnej wyznaczonej przez prawo tego państwa. W przypadku braku takich zasad odniesienie należy rozumieć jako odniesienie do systemu prawnego, z którym dana osoba miała najściślejszy związek;
Zalecenie nr 7 (dotyczące "europejskiego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku")
Parlament Europejski wyraża przekonanie, że celem aktu prawnego, który ma zostać przyjęty, musi być uproszczenie procedur, które zobowiązani są przeprowadzić spadkobiercy i zapisobiercy, aby wejść w posiadanie spadku, w szczególności poprzez:
-
wprowadzenie zasad prawa międzynarodowego prywatnego mających na celu skuteczną koordynację systemów prawnych w dziedzinie zarządzania spadkiem, rozdysponowania przedmiotów należących do spadku zgodnie z wolą spadkodawcy oraz przejścia praw ze spadku na osoby uprawnione, jak również ustalenie spadkobierców oraz wprowadzenie przepisów regulujących co następuje: dla tych aspektów dziedziczenia, z zastrzeżeniem wyjątków wynikających z rodzaju lub położenia pewnych dóbr, stosuje się prawo właściwe dla dziedziczenia; jeżeli prawo to przewiduje działanie wymienionego przez nie lub wyznaczonego zgodnie z nim organu, to jego uprawnienia uznawane muszą być we wszystkich państwach członkowskich; jeżeli prawo właściwe dla danego spadku jest prawem państwa członkowskiego, uprawnienia tego organu –obejmują, z zastrzeżeniem odmiennej woli spadkodawcy, cały dziedziczony majątek, niezależnie od tego, gdzie się znajduje, także gdy zgodnie z prawem właściwym dla spadku uprawnienia te ograniczone są do rzeczy ruchomych; sądy państwa członkowskiego, którego prawo jest właściwe dla spadku, lub na którego terytorium zmarły posiadał zwykłe miejsce zamieszkania w chwili śmierci, lub na którego obszarze znajduje się dziedziczony majątek, mogą zażądać podjęcia działań tych organów przewidzianych przez prawo właściwe dla spadku;
-
wprowadzenie "europejskiego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku" określającego w wążący sposób prawo właściwe dla dziedziczenia, osoby uprawnione do spadku, podmioty odpowiedzialne za zarządzanie nim oraz ich stosowne uprawnienia, a także przedmioty należące do spadku, przy czym postanowienie będzie wydawane przez organ, który zgodnie z właściwym prawem krajowym jest uprawniony do wystawiania dokumentów lub ich urzędowego poświadczania,
Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, w którym należy określić prawo właściwe dla spadku, musi być sporządzone zgodnie ze wzorem określonym w akcie prawnym, który ma zostać przyjęty, i musi mieć charakter tytułu prawnego, na podstawie którego możliwe jest wpisanie nabycia praw do spadku do rejestru publicznego państwa członkowskiego, w którym znajduje się majątek, z zastrzeżeniem zgodności z przepisami tego państwa w odniesieniu do funkcjonowania takich rejestrów i skutków wynikających z informacji w nich zawartych.
Ponadto
akt prawny, który ma zostać przyjęty,
powinien zapewniać ochronę osób trzecich działających w dobrej wierze, które zawarły odpłatną czynność prawną z osobą, którą na podstawie postanowienia o swtwierdzeniu nabycia spadku mogły uważać za uprawnioną do rozporządzenia przedmiotami należącymi do spadku i chronić tym samym nabycie tych przedmiotów, chyba że nabywca ten wie, że dane zawarte w
postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku
są nieprawidłowe lub że właściwy organ podjął kroki w celu uchylenia lub zmiany tego postanowienia
;
Zalecenie nr 8 (dotyczące prawa miejsca położenia rzeczy oraz zachowku)
Parlament Europejski wyraża przekonanie, że akt prawny, który ma zostać przyjęty, powinien:
-
zapewnić koordynację prawa właściwego dla spadku z przepisami prawa obowiązującego w miejscu, w którym znajduje się masa spadkowa, tak aby to ostatnie miało zastosowanie w szczególności do procedur związanych ze sposobem nabycia przedmiotów należących do spadku lub innych związanych z tym praw rzeczowych, przyjęciem lub odrzuceniem spadku i odpowiednimi formalnościami związanymi z jawnością;
-
zapewnić, aby prawo właściwe dla spadku nie wpływało na stosowanie przepisów państwa, w którym znajdują się określone nieruchomości, przedsiębiorstwa lub inne szczególne kategorie aktywów i którego przepisy ustanawiają szczególny system dziedziczenia w odniesieniu do takich aktywów z uwagi na względy ekonomiczne, rodzinne lub społeczne;
-
zapewnić, aby możliwość wyboru prawa właściwego nie kolidowła z podstawowymi zasadami dotyczącymi zachowku dla najbliższych krewnych zmarłego, określonymi w prawie obiektywnie właściwym dla dziedziczenia;
Zalecenie nr 9 (dotyczące trustów)
Parlament Europejski przypomina, że kwestie związane z prawem własności zgodnie z art. 295 Traktatu WE należą do kompetencji państw członkowskich i w związku z tym wzywa do wyłączenia trustów z zakresu obowiązywania aktu prawnego, który ma zostać przyjęty. Akt ten musi jednak zapewnić, aby w przypadku utworzenia trustu wskutek rozporządzenia na wypadek śmierci, fakt , że prawo określone przez ten akt ma zastosowanie do dziedziczenia, nie stanowił przeszkody do stosowania innego prawa dla zarządzania trustem i odwrotnie, aby stosowanie do trustu prawa właściwego dla zarządzania trustem nie stanowiło przeszkody do stosowania prawa, które zgodnie z aktem prawnym, który ma zostać przyjęty, stosuje się do dziedziczenia;
Zalecenie nr 10 (dotyczące
exequatur
)
Parlament Europejski sugeruje Komisji, aby akt prawny, który ma zostać przyjęty – w odniesieniu do uznawania i wykonywania orzeczeń – przejął system ustanowiony w rozporządzeniu (WE) nr 44/2001, który przewiduje postępowanie
exequatur
jedynie w przypadku, gdy orzeczenie sądu państwa członkowskiego musi zostać wykonane na podstawie procedury egzekucyjnej innego państwa członkowskiego;
Jeżeli jednak orzeczenie ma zostać wpisane do rejestru publicznego, należy, uwzględniając krańcowo różne przepisy państw członkowskich, przewidzieć załączenie do orzeczenia "dokumentu poświadczającego zgodność" z porządkiem publicznym i bezwzględnie obowiązującymi przepisami państwa członkowskiego wykonania, wystawionego według standardowego formularza przez lokalny organ wymiaru sprawiedliwości;
Zalecenie nr 11 (dotyczące dokumentów urzędowych)
Parlament Europejski wyraża przekonanie, że należy wprowadzić uregulowania gwarantujące, aby dokumenty urzędowe dotyczące dziedziczenia miały podobne skutki, a w szczególności aby były uznawane we wszystkich państwach członkowskich, w zakresie mocy dowodowej zaświadczeń dotyczących stanu faktycznego, który został udowodniony oraz oświadczeń, które zostały złożone, przed organem wystawiającym dokument, w sytuacji, gdy takie dowody są dopuszczalne zgodnie z prawem państwa członkowskiego pochodzenia;
Zgodnie z art. 57 rozporządzenia (WE) 44/2001 dokument urzędowy musi spełniać warunki wymagane do uznania go za posiadający moc dowodową w państwie członkowskim pochodzenia i nie będzie uznany, jeżeli jego uznanie miałoby mieć skutki oczywiście sprzeczne z porządkiem publicznym państwa członkowskiego wykonania.
W innych przypadkach, jeżeli dokument urzędowy ma zostać wpisany do rejestru publicznego wskutek wykonania orzeczenia sądu, należy zapewnić, aby do dokumentu załączyć "dokument poświadczający zgodność" z porządkiem publicznym i bezwzględnie obowiązującymi przepisami państwa członkowskiego wykonania, wystawiony zgodnie ze standardowym formularzem przez organ odpowiedzialny w państwie członkowskim wykonania za wystawienie tego dokumentu.
Zalecenie nr 12 (dotyczące europejskiego systemu rejestracji testamentów)
Parlament Europejski opowiada się za stworzeniem europejskiej sieci krajowych rejestrów testamentów poprzez utworzenie sieci łączącej istniejące rejestry krajowe w celu ustalenia istnienia i treści ostatniej woli zmarłego.
