Parlament Europejski uczcił rocznicę węgierskiej rewolucji '56
Instytucje
2006-10-26 - 14:24
Parlament Europejski przyjął rezolucję w sprawie pięćdziesiątej rocznicy rewolucji węgierskiej '56 oraz jej historycznego znaczenia dla Europy, w której uznaje, że rewolucja węgierska była "historyczną próbą zjednoczenia podzielonej Europy" i pozostaje "kamieniem milowym wspólnego europejskiego dziedzictwa historycznego".
Posłowie uważają, że rządy komunistyczne w Europie Środkowo-Wschodniej nie wynikały z woli narodów i były wspierane przez "okupacyjne sowieckie siły zbrojne i utrzymywane poprzez współpracę partii komunistycznych". Rezolucja określa rewolucję węgierską 1956 r. jako "jeden z emblematycznych przejawów walki o wolność i demokrację w XX wieku, który stanowił wyzwanie wobec komunizmu i bloku sowieckiego".
Rezolucja oddaje hołd ofiarom powstania i wychwala odwagę komunistycznego premiera i reformatora Imre Nagy’ego, "jako człowieka i polityka, który właściwie odczytał wolę narodu i zgodził się podjąć rolę politycznego przywódcy ludowego powstania na rzecz wolności i demokracji, ostatecznie poświęcając swoje życie i stając się męczennikiem walki o wolność wraz ze skazaniem go na śmierć w 1958 r. za odmowę publicznego wyrzeczenia się rewolucji".
Posłowie podkreślają znaczenie solidarności między narodami, a w szczególności między różnymi narodami Europy Środkowo-Wschodniej, które prowadziły walkę o wolność: Węgrami, Czechami, Słowakami, Polakami, Niemcami, Estończykami, Łotyszami i Litwinami. Zwracają uwagę na "historyczną i polityczną więź między rewolucją węgierską w październiku 1956 r. a innymi formami oporu i ruchami opozycyjnymi, takimi jak: masowe demonstracje w NRD w czerwcu 1953 roku, Poznański Czerwiec w Polsce w 1956 r., Praska Wiosna 1968 r., narodziny ruchu Solidarność w Polsce w 1980 r. oraz zmiany demokratyczne w byłym ZSRR, zwłaszcza w krajach bałtyckich".
Węgierska rewolucja przyczyniła się do wzmocnienia spójności demokratycznego świata i powstania Wspólnot Europejskich w 1957 r. oraz stanowiła zapowiedź demokratycznych zmian politycznych, które miały miejsce w latach 1989-1990 w Europie Środkowo-Wschodniej, doprowadzając do pokojowego zjednoczenia Europy.
Rezolucja podkreśla, że wspólnota demokratyczna "powinna jednogłośnie odrzucić represyjną i niedemokratyczną ideologię komunistyczną oraz wspierać zasady wolności, demokracji, praw człowieka i rządów prawa:. Parlament wzywa wszystkie państwa demokratyczne do wyraźnego potępienia zbrodni popełnionych przez wszelkie reżimy totalitarne oraz do ustanowienia europejskiego programu w celu wzmocnienia współpracy między centrami badawczymi i dokumentacyjnymi państw członkowskich w zakresie badań nad zbrodniami reżimów totalitarnych.
Wystąpienie prezydenta Republiki Węgierskiej w Parlamencie Europejskim
W środę, podczas uroczystego posiedzenia Parlamentu Europejskiego, przemówienie do posłów wygłosił prezydent Republiki Węgierskiej László Sólyom , który powiedział, że po 50 latach, z historycznej perspektywy i po upadku reżimu komunistycznego, można wyraźnie dostrzec znaczenie rewolucji węgierskiej '56 roku i tamtej walki o wolność.
Rocznica staje się okazją do powtórnego doświadczania entuzjazmu, z jakim w tamtym czasie udzielano poparcia węgierskiej rewolucji. Austria, z której niedawno wycofały się wojska sowieckie, przyjęła 160 tys. węgierskich uchodźców, a krew oddawana przez Polaków ratowała życie rannym bojownikom o wolność. "To, że Węgry są dziś państwem prawa, z własnej woli przynależą do organizacji międzynarodowych, takich jak Unia Europejska, oznacza, że cele rewolucji zostały osiągnięte" - powiedział węgierski prezydent.
Mimo że od upadku Związku Sowieckiego węgierska rewolucja jest przedstawiana jako śmiertelny cios dla sowieckiego systemu, to jednak w tamtych latach nie wszyscy postrzegali ją w ten sposób. "Politycznie, Związek Sowiecki przekonał się, że może umacniać swoją obecność w regionie bez przeszkód i bez ograniczeń" - powiedział László Sólyom wskazując, że zachodnie mocarstwa nie miały tu bezpośrednich interesów gospodarczych ani politycznych. Nie miały więc zamiaru interweniować, o czym otwarcie poinformowały kierownictwo sowieckie. "Pozostawiły rząd węgierski w izolacji i niedoinformowaniu, a bojowników i naród utrzymywały - za pomocą propagandy szerzonej przez finansowane przez państwa zachodnie radiostacje - w przeświadczeniu o nadchodzącej pomocy".
Powodem upadku komunizmu, zdaniem węgierskiego gościa, była inherentna słabość systemu i niezdolność ze strony Związku Sowieckiego do stawienia czoła konkurencji ekonomicznej i militarnej. Węgierskie powstanie stanowiło pierwszy i najsilniejszy dowód niestabilności reżimów komunistycznych w krajach Europy Środkowej i Wschodniej, które posiadały odmienne od sowieckich tradycje historyczne, polityczne i kulturalne. "Te kraje posiadały tradycje demokratyczne" - powiedział Sólyom - "Walka na Węgrzech i w Polsce w roku 1956, w Czechosłowacji w 1968, i ponownie w Polsce pod hasłami Solidarności po 1980 roku, toczyła się równolegle o podstawowe demokratyczne wolności i ograniczenie wpływów sowieckich. Ta walka i te wydarzenia doprowadziły do demokratycznych przemian w latach 1989-90".
***
Podczas oświadczeń grup politycznych we wtorek, poseł Bronisław GEREMEK (ALDE, PL), przemawiając w imieniu swojej grupy polityczne złożył hołd tym, którzy podczas powstania na Węgrzech w 1956 roku walczyli o wolność.
Poseł Geremek przywołał rok 1956 jako datę przełomową w historii współczesnej Europy. W swym wystąpieniu nawiązał także do wydarzeń Poznania w Polsce. W kontekście powstania na Węgrzech przypomniał o interwencji armii sowieckiej, a także o długofalowych represjach na tych, którzy w powstaniu uczestniczyli.
"Upamiętniamy dziś tę rocznicę nie po to, aby wyrównać rachunki z przeszłością" - powiedział poseł Geremek - "lecz po to, by aby móc wpisać wydarzenia na Węgrzech w historię wolności europejskiej". Poseł podkreślił, że "Europa potrzebuje wspólnej pamięci". Dodał, że nie można zapomnieć o odwadze bohaterów ówczesnych wydarzeń. W swej wypowiedzi przywołał osobę premiera Imre Nagy'ego skazanego na śmierć i straconego oraz Istvána Bibó - filozofa i represjonowanego zwolennika walki o wolność i demokrację.
Poseł Geremek przypomniał także, że ówczesna Europa pozostała bierna podczas tamtych wydarzeń. "To jest lekcja dla współczesnej i przyszłej Europy" - powiedział poseł. Dodał także, że Europa powinna być "silna, zjednoczona i solidarna". Kończąc, poseł Geremek życzył narodowi węgierskiemu oraz rządzącym, aby inspirowani odwagą wydarzeń 1956 roku potrafili postawić dobro publiczne i wspólny interes ponad kontrowersje polityczne.
***
Węgierska rewolucja rozpoczęła się 23 października od pokojowej demonstracji w Budapeszcie, której uczestnicy wyrażali poparcie dla reform w Polsce zapoczątkowanych przez Poznański Czerwiec 1956 roku. Protestujący domagali się również wycofania wojsk sowieckich i utworzenia nowego rządu pod kierownictwem Imre Nagy'a.
Na prośbę przywódców węgierskiej partii komunistycznej, następnego dnia do Budapesztu wkroczyły wojska sowieckie. Imre Nagy został premierem, a Janosz Kadar pierwszym sekretarzem partii. Nowy rząd koalicyjny ogłosił zaprzestanie walk, wycofanie wojsk sowieckich do koszar oraz zapowiedział wyjście Węgier z Układu Warszawskiego i ogłoszenie neutralności.
W cieniu wojny izraelsko-egipskiej, przy biernej postawie NATO, wojska sowieckie dokonały 4 listopada 1956 roku ponownej inwazji na Węgry. Janosz Kadar został premierem Rewolucyjnego Rządu Robotniczo-Chłopskiego i sekretarzem generalnym Węgierskiej Socjalistycznej Partii Robotniczej.
W powstaniu zginęło 2500 Węgrów i 700 żołnierzy sowieckich. Wkrótce uwięziono ponad 10 tys. rewolucjonistów, setki skazano na karę śmierci. Około 200 tys. Węgrów opuściło kraj. W tajnym procesie skazano Imre Nagy'a na śmierć przez powieszenie. 16 czerwca 1958 roku karę śmierci wykonano. Ciało zostało złożone w nieoznaczonym grobie.
Ceremonia pochówku węgierskiego premiera odbyła się 16 czerwca 1989 roku, 31 lat po jego śmierci. Nagy został oficjalnie zrehabilitowany 6 lipca 1989 roku, w dniu śmierci Janosza Kadara.
Dzień proklamowania Republiki - 23 października 1989 roku - jest dziś obchodzony jako święto narodowe Węgier.
20061020IPR11904
-//EP//DTD IM-PRESS 20050901 IPR DOC XML V0//EN
-//EP//STYLESHEET IM-PRESS 20050901 IPR DOC XML V0//EN
