Wsparcie Parlamentu Europejskiego dla „pomarańczowej rewolucji” na Ukrainie to krok w stronę ambitniejszej polityki sąsiedztwa w rozszerzonej Europie.
Stosunki zewnętrzne
2005-09-07 - 18:26
W obliczu poważnego kryzysu politycznego związanego z niedawnymi wyborami prezydenckimi na Ukrainie Parlament Europejski w pełni zaangażował się w działania zmierzające do uspokojenia sytuacji oraz utrzymania demokracji w tym kraju. Stanowisko PE odzwierciedla założenia polityki sąsiedztwa, zgodnie z którymi demokracja i rządy prawa są warunkiem koniecznym dla pokojowej koegzystencji narodów, a reformy społeczne i gospodarcze powinny iść w parze z poszanowaniem demokracji i praw człowieka.
Od wejścia w życie porozumienia o partnerstwie i współpracy pomiędzy UE i Ukrainą 1 marca 1998 r. Parlament Europejski uważnie śledzi sytuację polityczną w tym kraju. W ramach działań Parlamentarnej Komisji Współpracy, która powstała, aby czuwać na wdrażaniem porozumienia, posłowie pracują nad zacieśnieniem dwustronnej współpracy z Ukrainą.
Podczas wizyty delegacji PE w Kijowie we wrześniu 2003 r. prezydent Kuczma zachęcał Parlament Europejski do wysłania obserwatorów na wybory prezydenckie, które miały się odbyć w następnym roku. Obserwatorzy PE monitorowali wybory parlamentarne na Ukrainie już wcześniej, w 2002 r. Wybory prezydenckie w 2004 r. były postrzegane zarówno przez samą Ukrainę, jak i przez europejskich i amerykańskich obserwatorów, jako punkt zwrotny w politycznym rozwoju tego kraju. Jednak w swojej rezolucji z dnia 28 października, przyjętej zaledwie trzy dni przed pierwszą turą, Parlament Europejski ubolewał, że atmosfera kampanii wyborczej staje się coraz bardziej napięta, a media i administracja państwowa stoją po stronie dotychczasowego premiera Wiktora Janukowycza ze szkodą dla lidera opozycji, Wiktora Juszczenki. PE wezwał również władze Ukrainy do „ zaprzestania utrzymującego się procederu naruszania zasad procesu demokratycznego ”.
29 października PE wysłał na Ukrainę delegację siedmiu posłów, którzy dołączyli do obserwatorów ze zgromadzeń parlamentarnych Rady Europy, Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) i NATO. Na czele delegacji PE stanął Polak, Marek Siwiec z Grupy Socjalistycznej (PSE), natomiast funkcję wiceprzewodniczącego pełnił Charles Tannock z Wielkiej Brytanii, członek Grupy Europejskiej Partii Ludowej i Europejskich Demokratów (PPE-DE). Delegacja pod przewodnictwem Marka Siwca stwierdziła, że kampanii towarzyszyły niepokojące anomalie, jak korzystanie z funduszy publicznych przez Wiktora Janukowycza, ograniczanie swobody poruszania się pozostałych kandydatów oraz stronniczość mediów. Posłowie odnotowali również problemy techniczne w lokalach wyborczych, jak nieprawidłowości na listach wyborczych czy nieodpowiedni sprzęt. Generalnie jednak w większości lokali wyborczych, które odwiedziła delegacja PE, głosowanie przebiegało bez zakłóceń. Europejscy obserwatorzy wstrzymali się z wydaniem opinii do zaplanowanej na 21 listopada drugiej tury wyborów. Przewidywano, że będą one przebiegały w znacznie bardziej napiętej sytuacji.
W następstwie podejrzeń poważnych nadużyć atmosfera kampanii w czasie pomiędzy turami rzeczywiście uległa znacznemu pogorszeniu. W dniu drugiej tury wyborów delegacja PE odnotowała brak przejrzystości oraz kontroli procesu demokratycznego, zwłaszcza na poziomie terytorialnych komisji wyborczych. Po zakończeniu nocy wyborczej posłowie podejrzewali, że więcej głosów oddano na Wiktora Juszczenkę, co zgadzałoby się z sondą przeprowadzoną wśród opuszczających lokale wyborcze. Jednak wstępne wyniki podane przez Centralną Komisję Wyborczą wskazywały na co innego. Europejscy obserwatorzy, podobnie jak delegacje z innych krajów, ocenili rezultat wyborów jako mało realny i zaczęli podejrzewać nadużycia oraz nieprawidłowości na dużą skalę.
Kluczowa rezolucja Parlamentu Europejskiego
Na sesji plenarnej 2 grudnia 2004 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję, w której „ stanowczo potępił warunki, w jakich odbyła się druga tura wyborów prezydenckich na Ukrainie ” oraz „ wyraził swoją solidarność z narodem ukraińskim ”, który okazał swoje niezadowolenie poprzez masowe demonstracje uliczne. Posłowie potępili decyzję Centralnej Komisji Wyborczej, która ogłosiła zwycięstwo Wiktora Janukowycza bez sprawdzenia ważności wyborów, i wezwali władze ukraińskie do „ unieważnienia drugiej tury wyborów prezydenckich oraz do powtórzenia jej do końca tego roku ”. Powyższy apel, do którego dołączyły głosy poparcia z całego świata, zimna krew ukraińskich demonstrantów oraz starania mediacyjne ze strony Wysokiego Przedstawiciela UE ds. Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa Javiera Solany oraz Prezydentów Polski i Litwy pomogły zażegnać kryzys polityczny.
8 grudnia udało się znaleźć polityczne rozwiązanie dla zaistniałej sytuacji. Przewodniczący Parlamentu Europejskiego Josep Borrell przyjął je w następujący sposób: „ Wyrażamy zadowolenie z wysiłków podjętych przez wszystkie zainteresowane strony w celu zażegnania kryzysu spowodowanego poważnymi nieprawidłowościami w drugiej turze wyborów prezydenckich. Naród ukraiński nie zaakceptował wyniku wyborów, czego wyrazem były demonstracje na ulicach Kijowa pomimo zimna i śniegu. Wyrażam ogromne zadowolenie, że jego głos został wysłuchany ”.
Powtórzenie drugiej tury wyborów zaplanowano na 26 grudnia. Na Ukrainę ponownie udała się delegacja obserwatorów PE, tym razem pod przewodnictwem Jacka Saryusza-Wolskiego z Grupy Chrześcijańskich Demokratów. Na spotkaniu z posłami Wiktor Juszczenko powiedział, że rezolucja przyjęta przez Parlament 2 grudnia była „ bombą, która obnażyła prawdę w formie, w jakiej nie wyraziła jej dotychczas żadna inna organizacja międzynarodowa. ”
Delegacja obserwatorów PE stwierdziła, że tym razem przeprowadzono wolne i uczciwe wybory, w zgodzie z międzynarodowymi standardami i w atmosferze spokoju oraz że zdecydowane zwycięstwo odniósł Wiktor Juszczenko zdobywając 52% głosów przeciwko 44% głosom oddanym na Wiktora Janukowycza.
13 stycznia 2005 r. Parlament Europejski przyjął przytłaczającą większość głosów (467 głosów za, 19 przeciw, 7 posłów wstrzymało się od głosu) trzecią rezolucję, w której z zadowoleniem odnotował fakt „ uczciwych wyborów, które odbyły się w dniu 26 grudnia 2004 r. ” i które zdaniem posłów „ stanowiły o zwycięstwie demokratycznych wartości, instytucji oraz procedur na Ukrainie. ”
Wysłanie trzech delegacji ad hoc na Ukrainę, przyjęcie trzech rezolucji oraz osobiste zaangażowanie wielu posłów świadczą o wadze, jaką Parlament Europejski przywiązuje do niedawnych wyborów prezydenckich na Ukrainie. Posłowie włożyli dużo wysiłku w zażegnanie kryzysu politycznego oraz zapewnienie, aby przestrzegane były demokratyczne standardy.
20050819FCS00984
Ważny sąsiad
Wzajemne stosunki UE oraz Ukrainy reguluje obecnie Europejska Polityka Sąsiedztwa określona przez Komisję Europejską w maju 2004 r., tuż po przyjęciu 10 nowych Państw Członkowskich. Polityka ta ustala ogólne ramy, w obrębie których układa się oraz wdraża konkretne plany działania dla każdego z „nowych sąsiadów” UE. 9 grudnia 2004 r. Komisja przyjęła plany działania dla siedmiu krajów, w tym dla Ukrainy. Plan dla Ukrainy, zanim wejdzie w życie, musi zostać ratyfikowany przez Radę ds. Współpracy Dwustronnej. Celem nie jest ofiarowanie perspektywy członkostwa w UE, lecz stopniowa integracja w niektórych dziedzinach działania Unii (między innymi edukacja, badania naukowe, ochrona środowiska), wzmocnienie współpracy w zakresie zwalczania przestępczości, kontroli granic i przemieszczania się ludności, jak również stopniowe dostosowywanie praw krajowych, aby umożliwić czerpanie korzyści z rynku wewnętrznego.
W ostatnich rezolucjach w sprawie Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa oraz praw człowieka, a w szczególności w rezolucjach z dni 14 i 28 kwietnia 2005 r., Parlament Europejski zachęca UE do prowadzenia odważniejszej polityki sąsiedztwa „ w zgodzie z globalnymi ambicjami Unii ” i zmierzającej do „ osiągnięcia lepszej równowagi pomiędzy różnymi regionami ” oraz do unikania „ obojętnej postawy, która świadczyć może o zmniejszonym zainteresowaniu osiągniętymi przez UE postępami w regionie Zachodnich Bałkanów, na Ukrainie i w regionie Południowego Kaukazu ”. Posłowie zaznaczyli również, że „ zapewnienie bezpieczeństwa w sąsiedztwie Unii umożliwi przeciwdziałanie zagrożeniom o charakterze regionalnym”. Zwrócili również uwagę na konieczność współpracy politycznej, handlowej i gospodarczej z UE oraz stwierdzili, że reformy społeczno-ekonomiczne powinny byc realizowanew oparciu o „ przyjęcie polityk promujących normy w zakresie praw człowieka i demokracji .”
W kontekście Perspektywy Finansowej na lata 2006-2013 Parlament analizuje zaproponowany przez Komisję nowy Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa, którego zadaniem jest wspieranie reform w krajach sąsiadujących z UE, w szczególności w krajach Europy Wschodniej.
Na wzrost zainteresowania Parlamentu obszarami postsowieckimi bez wątpienia wpłynęło ostatnie rozszerzenie UE i wynikające z niego zmiany sytuacji geopolitycznej. Świadczy o tym zajęcie stanowiska w sprawie Mołdawii oraz Gruzji (która miała swoją „rewolucję róż” na rok przed „pomarańczową rewolucją” na Ukrainie).
Parlament w szczególności interesuje sytuacja na Białorusi. W 1995 r. UE i Białoruś podpisały porozumienie, które jednak nie przyniosło pożadnych efektów. Od 1996 r., kiedy Prezydent Łukaszenko rozwiązał świeżo wyłoniony w wyborach powszechnych Parlament i umieścił w nim mianowanych przez siebie kandydatów, stosunki pomiędzy jego rządem a UE są bardzo ograniczone. Jednak Parlament Europejski stara się utrzymywać stosunki polityczne z siłami demokratycznymi na Białorusi. W lipcu 2005 r. posłowie do PE wyrazili zaniepokojenie pogorszeniem sytuacji w tym kraju, w szczególności w zakresie wolności mediów. Wystosowali do Rady i Komisji wniosek z prośbą o udzielenie wsparcia dla utworzenia niezależnej białoruskiej sieci radiowej nadającej z Polski, Litwy i ewentualnie z Ukrainy. Ukazuje to szczególne miejsce Ukrainy w polityce zagranicznej UE.
Ponadto w rezolucji z dnia 28 października 2004 r. posłowie uznali znaczenie Ukrainy jako „ ważnego sąsiada i strategicznego partnera, którego z Państwami Członkowskimi UE łączą głębokie więzi historyczne, kulturowe i gospodarcze ”.
Perspektywa członkostwa?
Już w swojej rezolucji w sprawie nowej polityki sąsiedzkiej UE przyjętej 20 listopada 2003 r. znaczną większością głosów, Parlament wyraził pogląd, że ” Polityka Szerszej Europy - Sąsiedztwa nie wychodzi naprzeciw aspiracjom niektórych państw sąsiedzkich odnośnie członkostwa w UE czy innej formy stosunków określonych w stosownych porozumieniach ”. Posłowie dodali, że Parlament „ popiera zarówno dążenia Ukrainy do integracji z UE, jak i obecne zaangażowanie Rady i Komisji w przygotowanie planu działania dla Ukrainy ”. Wielu ukraińskich liderów uważa jednak, że atrakcyjność planu działania zmniejsza brak perspektyw na członkostwo w Unii.
„ Nasza przyszłość leży w zjednoczonej Europie ” - oświadczył nowy prezydent Ukrainy w swoim przemówieniu inauguracyjnym 23 stycznia 2005 r. „Jesteśmy częścią tej samej cywilizacji, dzielimy wspólne wartości. Nasze miejsce jest w Unii Europejskiej. Moim celem jest przyłączenie Ukrainy do zjednoczonej Europy”. Stanowisko Wiktora Juszczenki na ten temat nie różni się od stanowiska jego poprzednika. Na szczycie Ukraina-UE w Jałcie, który odbył się 7 października 2003 r., podczas gdy liderzy UE kładli nacisk na fakt, że nowa polityka sąsiedztwa niekoniecznie musi prowadzić do przyszłego przyłączenia Ukrainy do Unii, prezydent Kuczma podkreślał, że długoterminowym celem strategicznym jego kraju jest pełna i całkowita integracja z UE.
W kolejnych rezolucjach Parlamentu posłowie coraz wyraźniej dostrzegali europejskie aspiracje Ukrainy. Nie wykluczając możliwości przyszłego przyłączenia Ukrainy do Unii, PE podkreśla stale konieczność przestrzegania przez ten kraj politycznych kryteriów kopenhaskich, do których należą również wolne i uczciwe wybory. W tym kontekście, w rezolucji przyjętej na trzy dni przed pierwszą turą wyborów prezydenckich na Ukrainie, Parlament stwierdził, że „ wybory te będą jednoznacznym testem, który pokaże, w jakiej mierze władze Ukrainy są w stanie wywiązać się ze zobowiązań dotyczących przestrzegania wspólnych europejskich wartości i norm ”. Komisarz ds. Stosunków Zewnętrznych i Europejskiej Polityki Sąsiedztwa Benita Ferrero-Waldner, zapytana 25 stycznia 2005 r. przez członków parlamentarnej Komisji Spraw Zagranicznych o wyrażenie opinii powiedziała, że Unia, „ która przyj ęł a właśnie 10 nowych krajów ” powinna działać „ pragmatycznie ”. Jej zdaniem „ szkoda by było rezygnować z polityki sąsiedztwa zaraz po jej powstaniu ”. Ferrero-Waldner dodała, że każdy kraj europejski spełniający kryteria kopenhaskie może ubiegać się o członkostwo. Istnieje jednak według niej „ kryterium, o którym nie należy zapominać - zdolność UE do absorpcji ”.
W swojej rezolucji z dnia 13 stycznia 2005 r. Parlament „ wzywa nowe ukraińskie kierownictwo polityczne do wsparcia dążenia kraju do europejskich wartości i celów poprzez podjęcie kroków mających na celu promowanie demokracji, społeczeństwa obywatelskiego i rządów prawa, poprzez wznowienie reform wolnorynkowych oraz zniwelowanie podziałów politycznych ”.
Posłowie zapewnili również „ naród ukraiński o swoim nieustannym poparciu, pomocy i zaangażowaniu na rzecz ustanowienia przez niego wolnego i otwartego systemu demokratycznego, stworzenia zdrowej gospodarki rynkowej i zajęcia prawowitego miejsca we wspólnocie narodów demokratycznych ”.
Ponadto Parlament z zadowoleniem przyjmuje wysuniętą przez Radę propozycję wczesnego zorganizowania posiedzenia Rady ds. Współpracy UE-Ukraina w celu doprowadzenia do bezzwłocznego przyjęcia planu działania UE-Ukraina oraz przede wszystkim wzywa „ Radę, Komisję oraz Państwa Członkowskie do rozważenia, poza środkami przewidzianymi w świetle planu działania dotyczącego Wspólnej Polityki Sąsiedztwa, innych form stowarzyszenia z Ukrainą, przedstawiając temu państwu jasną perspektywę europejską i odpowiadając na aspiracje wykazane przez ogromną większość narodu ukraińskiego, prowadząc być może w końcu do przystąpienia kraju do UE ”. Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 13 stycznia 2005 r. w sprawie wyników wyborów na Ukrainie Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 2 grudnia 2004 r. w sprawie sytuacji na Ukrainie w następstwie nieprawidłowo przebiegającej drugiej tury wyborów prezydenckich Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 28 października 2004 r. w sprawie wyborów prezydenckich na Ukrainie w dniu 31 października 2004 r. Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie sytuacji politycznej i niezależności mediów na Białorusi Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 14 kwietnia 2005 r. w sprawie Europejskiej Strategii Bezpieczeństwa, przede wszystkim w odniesieniu do polityki sąsiedztwa Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 14 kwietnia 2005 r. w sprawie raportu rocznego Rady dla Parlamentu Europejskiego dotyczącego głównych aspektów i podstawowych wyborów Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, z uwzględnieniem wskazań finansowych dla budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich (rok 2003) Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 28 kwietnia 2005 r. w sprawie sprawozdania rocznego dotyczącego praw człowieka na świecie w roku 2004 oraz polityki UE w tym zakresie
PL
1
PHOTO
20050819PHT00638.jpg
-//EP//TEXT TA P6-TA-2005-0009 0 NOT XML V0//PL
-//EP//TEXT TA P6-TA-2004-0074 0 NOT XML V0//PL
-//EP//TEXT TA P6-TA-2004-0046 0 NOT XML V0//PL
-//EP//TEXT TA P6-TA-2005-0133 0 NOT XML V0//PL
-//EP//TEXT TA P6-TA-2005-0133 0 NOT XML V0//PL
-//EP//TEXT TA P6-TA-2005-0132 0 NOT XML V0//PL
-//EP//TEXT TA P6-TA-2005-0150 0 NOT XML V0//PL
-//EP//DTD IM-PRESS 20050901 FCS DOC XML V0//EN
-//EP//STYLESHEET IM-PRESS 20050901 FCS DOC XML V0//EN
