A7-0086/2009
17.12.2009
SPRAWOZDANIE
w sprawie drugiego przeglądu Umowy o partnerstwie między członkami grupy państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku z jednej strony a Wspólnotą Europejską (umowy z Kotonu)
(2009/2165 (INI))
Komisja Rozwoju
Sprawozdawca: Eva Joly
PR_INI_art90-5
PE 430.376v02-00
SPIS TREŚCI
PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO...................................................3
UZASADNIENIE......................................................................................................................10
OPINIA Komisji Handlu Międzynarodowego ......................................................15
WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI........................................................18
PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO
w sprawie drugiego przeglądu Umowy o partnerstwie między członkami grupy państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku z jednej strony a Wspólnotą Europejską (umowy z Kotonu)
(2009/2165 (INI))
Parlament Europejski,
– uwzględniając art. 208-211 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej,
– uwzględniając podpisaną w dniu 23 czerwca 2000 r.
Dz.U. L 317, 15.12.2000, s. 3. w Kotonu umowę o partnerstwie zawartą pomiędzy członkami grupy państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) z jednej strony a Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi z drugiej, poddaną przeglądowi w Luksemburgu w dniu 25 czerwca 2005 r. i ostatnio zmienioną decyzją nr 1/2006 Rady Ministrów AKP-UE
Dz.U. L 247, 9.9.2006, s. 22. (zwaną dalej „umową z Kotonu”),
– uwzględniając art. 95 umowy z Kotonu, który przewiduje klauzulę przeglądową umożliwiającą wprowadzanie zmian do umowy w pięcioletnich odstępach,
– uwzględniając powiadomienie skierowane przez Radę do przewodniczącego Rady Ministrów AKP przyjęte podczas posiedzenia Rady ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych w dniu 23 lutego 2009 r.,
– uwzględniając deklarację paryską z 2 marca 2005 r. w sprawie skuteczności pomocy, celem której jest promowanie modelu zwiększania przejrzystości i nadzoru nad środkami na rzecz rozwoju,
– uwzględniając art. 90 ust. 5 oraz art. 48 Regulaminu,
– uwzględniając sprawozdanie Komisji Rozwoju oraz opinię Komisji Handlu Międzynarodowego ( A7-0086/2009 ),
A. mając na uwadze, że głównymi celami umowy z Kotonu są likwidacja ubóstwa, zrównoważony rozwój i stopniowa integracja państw grupy AKP ze światową gospodarką,
B. mając na uwadze, że od ostatniego przeglądu umowy z Kotonu w 2005 r. na scenie międzynarodowej nastąpiły liczne zmiany – takie jak gwałtowny wzrost cen żywności, kryzys finansowy o bezprecedensowym charakterze, odczuwalne konsekwencje zmian klimatu – które największy wpływ wywarły na kraje rozwijające się,
C. mając na uwadze, że w przypadku braku odpowiedniej reakcji nowe wydarzenia na scenie międzynarodowej mogą stać się przeszkodą na drodze do osiągniecia celów umowy z Kotonu i zmniejszyć szanse na osiągnięcie milenijnych celów rozwoju do roku 2015,
D. mając na uwadze, że zawieranie i wdrażanie umów o partnerstwie gospodarczym osłabiło spójność grupy AKP i trwający proces integracji regionalnej; mając na uwadze, że konieczne jest utrzymanie jedności i spójności grupy AKP oraz stabilności instytucji AKP-UE,
E. mając na uwadze, że drugi przegląd umowy z Kotonu to bardzo dobry moment, by dostosować jej postanowienia do wyżej opisanej sytuacji; mając jednak na uwadze, że większość tych kwestii jedynie w bardzo niewielkim stopniu wchodzi w zakres przeglądu umowy z Kotonu,
F. mając na uwadze, że dziedziny zgłoszone do przeglądu przez UE lub grupę AKP obejmują między innymi:
- wymiar regionalny;
- wymiar polityczny, w tym migracje i dobre rządy w zakresie podatków;
- wymiar instytucjonalny;
- propagowanie MCR i spójnej polityki na rzecz rozwoju;
- pomoc humanitarną i pomoc w sytuacjach kryzysowych, w tym wyjaśnienie procedur stosowanych w sytuacjach kryzysowych;
- programowanie i wdrażanie pomocy, w tym planowanie budżetu wewnętrznego AKP;
- zmiany klimatyczne i bezpieczeństwo żywnościowe potraktowane jako zagadnienia przekrojowe (zgłoszone przez grupę AKP),
G. mając na uwadze, że wejście w życie traktatu z Lizbony zmienia strukturę instytucjonalną UE i jej własną równowagę w zakresie podejmowania decyzji,
1. jest zdania, że drugi przegląd umowy z Kotonu powinien stać się okazją do dostosowania jej do niedawnych i bieżących sytuacji kryzysowych, takich jak zmiany klimatyczne, gwałtowny wzrost cen żywności i cen ropy, kryzys finansowy i skrajne ubóstwo w krajach Afryki; uważa, że rozwiązanie problemów leżących u podstaw tych sytuacji kryzysowych nie jest alternatywą, lecz koniecznością;
2. wyraża ubolewanie w związku z faktem, że Parlament Europejski, Wspólne Zgromadzenie Parlamentarne (WZP) AKP-UE i parlamenty krajowe krajów AKP oraz organizacje społeczeństwa obywatelskiego i podmioty pozarządowe ponownie nie zostały zaangażowane w proces decyzyjny prowadzący do określenia zawartych w umowie z Kotonu zagadnień i artykułów, które mają zostać zmienione, oraz do ustanowienia mandatów negocjacyjnych przyjętych przez Radę UE i Radę Ministrów AKP;
3. zachęca do umocnienia roli parlamentów krajowych w trwającym procesie przeglądu i podczas przeglądów w przyszłości, aby zwiększyć umocowanie demokratyczne i odpowiedzialność;
4. podkreśla, że nieuwzględnienie tych stron wpływa na przejrzystość i wiarygodność procesu rewizyjnego i zwiększa dystans pomiędzy społeczeństwami państw UE i AKP a rządami i instytucjami tych krajów;
5. podkreśla znaczenie postrzegania krajów AKP jako równorzędnych partnerów negocjacyjnych UE, aby opracować rzeczywistą umowę o partnerstwie;
6. podkreśla potrzebę ujednolicenia politycznego wymiaru umowy z Kotonu, szczególnie w odniesieniu do zaangażowania stron we wprowadzanie zobowiązań wynikających ze Statutu Rzymskiego Międzynarodowego Trybunału Karnego;
7. wzywa Komisję, UE i Radę AKP do uwzględnienia zasad i wyników Międzynarodowej Inicjatywy na rzecz Przejrzystości Pomocy;
8. wyraża ubolewanie, że Komisja, UE i Rada AKP nie przeprowadziły skutecznych konsultacji z podmiotami pozarządowymi w miesiącach poprzedzających podpisanie umowy z Kotonu po przeglądzie oraz nie zapewniły uwzględnienia ich opinii; wzywa UE i władze państw AKP do rozpoczęcia debaty na temat przyszłości relacji między grupą AKP i UE po roku 2020 oraz do zaangażowania w ten proces podmiotów pozarządowych;
9. jest zdania, że zasadą przewodnią unijnej współpracy na rzecz rozwoju, którą należy bezpośrednio uwzględnić w zmienionej umowie, winna być spójność strategii politycznych na rzecz rozwoju – zwłaszcza w obszarze handlu, rozwoju, rolnictwa i rybołówstwa; zachęca Wspólne Zgromadzenie Parlamentarne do częstszego korzystania z art. 12 umowy z Kotonu, aby zachować spójność strategii politycznych między UE i krajami AKP;
10. jeżeli chodzi o art. 12 umowy z Kotonu, wzywa Komisję do systematycznego informowania Sekretariatu krajów AKP i WZP AKP-UE o wszystkich środkach europejskich, które mogą wpływać na interesy krajów AKP; w tej perspektywie wzywa Komisję do skuteczniejszego wykorzystywania konsultacji między służbami Dyrekcji Generalnych oraz ocen wpływu polityki, które mogą zwiększyć spójność polityki na rzecz rozwoju;
11. biorąc z jednej strony pod uwagę wejście w życie umów o partnerstwie gospodarczym jedynie w niektórych krajach AKP, a z drugiej strony wygaśnięcie wielu przepisów art. 37 umowy z Kotonu, uważa za konieczne dokonanie przeglądu części umowy AKP-UE związanej z umowami handlowymi, aby włączyć do niej przepisy dotyczące wszystkich już istniejących systemów handlowych AKP-UE (system ogólnych preferencji taryfowych - GSP, GSP plus, tymczasowe umowy o partnerstwie gospodarczym, umowy o partnerstwie gospodarczym z krajami Karaibskiego Forum Państw AKP – Cariforum) oraz zagwarantować zachowanie szeregu zasad i zobowiązań, które nie powinny zostać wycofane z umowy, tzn.:
- z jednej strony spójność między wszystkimi ramami handlowymi określającymi stosunki, które łączą kraje AKP i UE, a z drugiej strony cele rozwoju znajdujące się w centrum współpracy AKP-UE,
- gwarancja, że wszystkie kraje AKP będą posiadały ramy handlowe odpowiadające co najmniej ich wcześniejszej sytuacji, szczególnie w przypadku państw niezaliczanych do krajów najsłabiej rozwiniętych (LDC), niebędących sygnatariuszami umowy o partnerstwie gospodarczym,
- gwarancja, że w przypadku wszystkich krajów AKP nowe ramy handlowe uwzględnią sektory wrażliwe, a szczególnie uprawę roślin spożywczych, przy określaniu okresów przejściowych i końcowego objęcia produktów, oraz że pozwolą one na poprawę dostępu krajów AKP do rynku, w szczególności poprzez ponowne zbadanie zasad pierwotnych;
12. zauważa, że w swoich powiadomieniach strony umowy z Kotonu wyraźnie domagają się dokonania przeglądu postanowień dotyczących handlu; zwraca uwagę, że należy dodać nowe postanowienia dotyczące nowych obszarów, takich jak pomoc na rzecz wymiany handlowej, aby wspierać rozwojowy wymiar w tych obszarach umowy, które dotyczą handlu;
13. z zadowoleniem przyjmuje wniosek państw AKP o ustanowienie nowych postanowień dotyczących współpracy w następujących obszarach: handel i rozwój, handel i finanse, sprawiedliwy handel oraz przyjmuje do wiadomości wniosek w sprawie handlu bronią;
14. wzywa negocjatorów AKP-UE do dokonania przeglądu polityki Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI) w zakresie centrów finansowych typu „offshore” na podstawie bardziej rygorystycznych kryteriów niż wykaz Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) w celu określenia zakazanych i monitorowanych jurysdykcji, oraz do zapewnienia jej wdrożenia i przedstawiania rocznych sprawozdań z postępów;
15. uważa, że zmiany strukturalne w strukturze organizacyjnej i w strukturze zarządzania EBI są konieczne dla zapewnienia wypełnienia jego zobowiązań w zakresie rozwoju w kontekście obecnego przeglądu umowy z Kotonu oraz trwającego przeglądu śródokresowego i odnowienia mandatu EBI w zakresie pożyczek zewnętrznych;
16. wzywa Komisję i rządy państw AKP, by w umowie z Kotonu objęły priorytetem walkę z nadużyciami związanymi z oazami podatkowymi, uchylanie się od zobowiązań podatkowych i zwalczanie nielegalnego odpływu kapitału; zwraca się zatem o ustanowienie wiążącego mechanizmu, który zmusiłby międzynarodowe korporacje do automatycznego ujawniania informacji na temat zysków, jakie osiągają w każdym z krajów AKP, w których działają, oraz na temat płaconych tam przez nie podatków;
17. wzywa negocjatorów do zajęcia się kwestiami podatkowymi w dziedzinie rozwoju oraz do ustanowienia skutecznych i opłacalnych systemów podatkowych w państwach AKP w celu zapewnienia trwałego źródła finansowania na rzecz rozwoju, co w perspektywie długoterminowej zastąpiłoby zależność od pomocy zagranicznej; zachęca zatem negocjatorów do włączenia zasady dobrych rządów w zakresie podatków do przepisów art. 9.3 umowy AKP-UE dotyczącej dobrych rządów;
18. biorąc pod uwagę, ze Europejski Fundusz Rozwoju (EFR) jest głównym źródłem finansowym dla finansowania polityki współpracy na rzecz rozwoju na mocy umowy z Kotonu, wzywa do włączenia go do uprawnień budżetowych Parlamentu Europejskiego, aby umożliwić ściślejszą kontrolę demokratyczną;
19. zwraca się o stworzenie i przyjęcie nowego ogólnoświatowego systemu finansowego, w którym obecne byłyby właściwe organizacje regionalne reprezentujące kraje rozwijające się, i który umożliwiłby rozwiązanie rzeczywistych problemów tych krajów w odniesieniu do zrównoważonego rozwoju z uwzględnieniem poszczególnej sytuacji każdego z nich;
20. podkreśla znaczenie promowania instrumentu, jakim jest mikrokredyt, aby sprzyjać inwestycjom i rozwojowi małych przedsiębiorstw;
21. wzywa Komisję i rządy państw AKP do zajęcia się strukturalnymi przyczynami zmian klimatu poprzez włączenie do krajowych strategii i planów rozwojowych oraz do krajowych i regionalnych dokumentów strategicznych mechanizmu automatycznej oceny ryzyka związanego ze zmianami klimatu;
22. uważa, że energia odnawialna ma zasadnicze znaczenie dla rozwoju gospodarczego i społecznego państw AKP, ponieważ państwa te posiadają znaczące zasoby tej energii (energia słoneczna, wiatrowa, geotermalna i energia z biomasy); zwraca się do negocjatorów o zwrócenie szczególnej uwagi na zmniejszenie zależności krajów AKP od paliw kopalnych oraz podatności tych państw na wzrost cen poprzez priorytetowe potraktowanie kwestii energii odnawialnej w umowie z Kotonu;
23. zwraca się do Komisji i do krajów AKP o promowanie sprawiedliwego i zrównoważonego rozwoju, który obejmowałby wymiar społeczny, poprzez wspieranie nowych form przedsiębiorczości, także o charakterze non profit i/lub tworzonych dzięki programom mikrokredytu, zgodnie z zasadami etycznymi i gospodarczymi, takimi jak we wzorcach pochodzących ze społecznej gospodarki rynkowej;
24. wyraża ubolewanie, że chociaż większość ludności w krajach AKP żyje na obszarach wiejskich, a walka z ubóstwem stanowi jeden z głównych celów umowy z Kotonu, rolnictwo wciąż jest sektorem, któremu w ramach współpracy AKP-UE nie poświęca się wystarczającej uwagi;
25. zwraca się do Komisji o włączenie – przy wdrażaniu polityki UE na rzecz rozwoju – koncepcji niezależności żywnościowej, tj. prawa każdego narodu do określania własnej polityki rolnej w dziedzinie dotyczącej żywności poprzez wprowadzenie przepisów dotyczących krajowej produkcji rolnej na rzecz zagwarantowania godnych cen produktów i chronienia rynków krajowych;
26. zwraca się do państw AKP i Komisji o skupienie się na rozwoju rolnictwa, tak aby zapewnić bezpieczeństwo żywnościowe, oraz wzywa do uczynienia z rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich kwestii priorytetowych w umowie oraz w krajowych i regionalnych dokumentach strategicznych; podkreśla, że rolnicy z państw AKP, by móc produkować na lokalne rynki, potrzebują wsparcia i odpowiednich wynagrodzeń oraz infrastruktury mogącej wspierać handel i obrót towarami;
27. zwraca się do Komisji o regularne konsultowanie się z kobietami i organizacjami konsumentów oraz o ich rzeczywiste angażowanie w ramach polityki rolnej; uważa, że stowarzyszenia kobiet powinny zostać aktywnie włączone w proces decyzyjny z uwagi na ich kluczową rolę w społeczeństwie;
28. wyraża głębokie zaniepokojenie obecnym nabywaniem przez zagranicznych inwestorów – z poparciem rządów – gruntów rolnych (w szczególności w Afryce), co przy braku odpowiednich działań może osłabić lokalne bezpieczeństwo żywnościowe i spowodować poważne i dalekosiężne konsekwencje w krajach AKP;
29. zwraca się do negocjatorów, by zapobiegali niekorzystnym konsekwencjom wykupywania gruntów rolnych (takim jak wywłaszczanie drobnych producentów rolnych i niekorzystne pod kątem zrównoważonego rozwoju wykorzystanie ziemi i zasobów wodnych) poprzez uznanie prawa ludności lokalnej do kontroli nad ziemiami uprawnymi oraz innymi zasadniczymi zasobami naturalnymi, a także poprzez przyjęcie odpowiednich wytycznych;
30. zwraca się do państw AKP, by w oparciu o poszanowanie praw człowieka, zasady demokracji, rządów prawa, w oparciu o rozsądny rozwój gospodarczy i godne warunki zatrudnienia ustanowiły strategie polityczne mające zapobiegać drenażowi mózgów i umożliwić krajom AKP korzystanie ze swojej wykwalifikowanej siły roboczej z myślą o własnym rozwoju;
31. wzywa Komisję Europejską i kraje AKP do włączenia do przepisów art. 13 umowy AKP-UE w sprawie migracji zasady migracji wahadłowej oraz jej ułatwianie poprzez wydawanie wiz wahadłowych; podkreśla, że ww. artykuł uwypukla poszanowanie praw człowieka i równe traktowanie obywateli krajów AKP, lecz że zakres tych zasad został poważnie podważony dwustronnymi umowami o readmisji, zawartymi z krajami tranzytowymi w kontekście przekazania na zewnątrz przez Europę zarządzania przepływami migracyjnymi, które to umowy nie zapewniają poszanowania praw migrantów i mogą prowadzić do readmisji „kumulacyjnych” zagrażających bezpieczeństwu i życiu migrantów;
32. wzywa do umocnienia w wyniku negocjacji przyjmowania klauzul dotyczących niezbywalnych praw człowieka i sankcji w przypadku ich naruszania, m.in. w odniesieniu do dyskryminacji ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, niepełnosprawność, reilgię lub światopogląd, wiek, orientację seksualną i w stosunku do nosicieli wirusa HIV i chorych na AIDS;
33. wyraża głębokie zaniepokojenie ograniczoną liczbą istniejących placówek oferujących specjalistyczną opiekę medyczną, pomimo rosnącej liczby zarówno przypadków nagłych, jak i chorób przewlekłych dotykających mieszkańców; podkreśla, że infrastruktura medyczna i publiczne systemy ochrony zdrowia wymagają wsparcia w postaci strategii na rzecz rozwoju;
34. przypomina, że zdolność publicznych systemów ochrony zdrowia w krajach AKP do niesienia pomocy medycznej mieszkańcom i powracającym do zdrowia ofiarom kryzysów humanitarnych, konfliktów, sytuacji post-konfliktowych lub katastrof naturalnych jest jednym z głównych i wciąż pilnych zadań i powinna być zgodnie z tym promowana w ramach współpracy AKP-UE;
35. wyraża zaniepokojenie faktem, że wzmożona regionalizacja stosunków AKP-UE może zagrażać spójności i sile grupy AKP oraz może stanowić przeszkodę dla funkcjonowania wspólnych instytucji AKP-UE działających na mocy umowy z Kotonu;
36. jest zdania, że w ramach drugiego przeglądu należy również zaktualizować tekst umowy, tak aby wyraźnie uwzględniał on powołanie nowych instytucji w ramach umów o partnerstwie gospodarczym (np. wspólnych rad ds. umów o partnerstwie gospodarczym, komitetów ds. handlu i rozwoju oraz komisji parlamentarnych) oraz zapewniał synergię i komplementarność względem instytucji w ramach umowy z Kotonu;
37. podkreśla znaczenie wymiaru parlamentarnego umowy z Kotonu, którego ucieleśnieniem jest WZP AKP-UE; deklaruje swoje silne zaangażowanie w ramach WZP, by przy wykorzystaniu pełni swoich uprawnień zapewnić parlamentarny udział w działaniach i procesach związanych z umową z Kotonu; podkreśla swój nieprzejednany sprzeciw wobec wszelkich prób osłabiania roli WZP, w szczególności poprzez wnioski wpływające na jego metody pracy i częstotliwość posiedzeń – kwestie, o których WZP powinno samodzielnie decydować;
38. aby umocnić parlamentarny, reprezentatywny i demokratyczny charakter WZP, wnioskuje, aby na przyszłość wszystkie kraje AKP były skutecznie reprezentowane w ramach zgromadzenia przez parlamentarzystów, a nie przez przedstawicieli rządów, jak to się czasami zdarza, oraz by w związku z tym dokonano w tym celu przeglądu przepisów art. 17 umowy AKP-UE;
39. z przekonaniem wierzy w kluczową rolę, jaką parlamenty krajowe AKP mogą odgrywać we wszystkich aspektach działań w zakresie współpracy na rzecz rozwoju, w tym w programowaniu, wdrażaniu, monitorowaniu i ocenie; wzywa do przeglądu umowy z Kotonu, aby formalnie uznać te parlamenty za uczestników współpracy finansowanej z EFR;
40. wzywa do umocnienia i podniesienia rangi WZP AKP-UE oraz wzywa do wprowadzenia do umowy z Kotonu postanowień zezwalających WZP i parlamentom krajów AKP na kontrolowanie krajowych i regionalnych dokumentów strategicznych, umów o partnerstwie gospodarczym między krajami AKP a UE oraz EFR; wzywa do wytworzenia skutecznej synergii między, z jednej strony, nowymi komisjami parlamentarnymi, powołanymi na mocy umów o partnerstwie gospodarczym a WZP z drugiej;
41. z zadowoleniem przyjmuje synergię, jaka powstanie między komisjami parlamentarnymi utworzonymi w ramach umów o partnerstwie gospodarczym i przez WZP AKP-UE poprzez wystąpienia przewodniczącego i sprawozdawców, a także poprzez udział członków komisji parlamentarnych w ramach umów o partnerstwie gospodarczym w pracach Wspólnego Zgromadzenia Parlamentarnego, a także organizowanie, w miarę możliwości, odbywających się równocześnie posiedzeń itp., co wzbogaci prace WZP o fachową wiedzę oraz umożliwi cenną wymianę i współpracę;
42. przypomina, że komisje parlamentarne powołane w ramach umów o partnerstwie gospodarczym zostały utworzone z inicjatywy Parlamentu Europejskiego, aby posłowie do PE specjalizujący się w zagadnieniach z dziedziny handlu i rozwoju mogli brać odpowiedni udział w kontroli nad stosowaniem złożonych technicznych umów handlowych;
43. wzywa Komisję i państwa AKP do trzymania się definicji Komitetu Pomocy na rzecz Rozwoju OECD określającej oficjalną pomoc na rzecz rozwoju podczas przygotowywania krajowych i regionalnych dokumentów dotyczących strategii, która zostanie sfinansowana w ramach 10.
EFR;
44. zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, Komisji oraz rządom i parlamentom państw członkowskich UE i państw grupy AKP.
UZASADNIENIE
Wprowadzenie
Stosunki między państwami AKP a UE zostały nawiązane w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku, po odzyskaniu niepodległości przez większość państw AKP.
Pierwsza konwencja z Lomé podpisana w 1975 r. ustanowiła jedyny w swoim rodzaju model współpracy na rzecz rozwoju pomiędzy państwami UE i AKP.
Oryginalność konwencji z Lomé wynikała z jej wielowymiarowego charakteru łączącego kwestie pomocy i handlu, z faktu, że jako umowa obejmowała pięć lat, z przyznania jednostronnych preferencji większości eksportu z państw AKP do państw UE oraz z zagwarantowania funduszy dla krajów AKP.
Podpisana w dniu 23 czerwca 2000 r. w Kotonu w Beninie umowa o partnerstwie AKP-WE (znana jako umowa z Kotonu) zastąpiła ramy współpracy na rzecz rozwoju wyznaczone konwencją z Lomé.
Umowę z Kotonu zawarto na okres dwudziestu lat począwszy od 1 marca 2000 r. do 28 lutego 2020 r.
Przy zachowaniu dorobku prawnego konwencji z Lomé umowa z Kotonu wprowadziła pewne radykalne zmiany we współpracy na linii AKP-UE, z których dwie najważniejsze obejmują:
1.
Umowy o partnerstwie gospodarczym
W odniesieniu do handlu – preferencyjny dostęp państw AKP do rynku UE zastępuje się obustronnymi umowami o wolnym handlu (umowami o partnerstwie gospodarczym), które mają być zgodne z przepisami WTO.
W ramach umów o partnerstwie gospodarczym państwa AKP zostały początkowo podzielone na sześć regionów, z których każdy podjął negocjacje w celu zawarcia umowy o wolnym handlu z UE; obecnie takich grup regionalnych jest już siedem.
Trwające negocjacje w sprawie umów o partnerstwie gospodarczym są w wysokim stopniu kontrowersyjne i kontestowane przez wiele rządów, organizacji społeczeństwa obywatelskiego, związków zawodowych i pracodawców z krajów AKP, którzy uznają je za zagrożenie dla gospodarki państw AKP.
Jedynym regionem, który do tej pory podpisał umowę o partnerstwie gospodarczym, są Karaiby.
2.
Regionalizacja stosunków AKP-UE – konsekwencje w wymiarze instytucjonalnym
Fakt, że UE pragnie podpisać odrębne umowy o partnerstwie gospodarczym z poszczególnymi regionami z pewnością wpłynie na stosunki AKP-UE w wymiarze instytucjonalnym.
Sama natura tych umów – będących porozumieniami regionalnymi – prowadzi do regionalizacji stosunków między UE a państwami AKP.
Oficjalnie nie mówi się o zamiarze zlikwidowania grupy AKP, istnieje jednak pewna obawa, że może to ostatecznie nastąpić w miarę jak grupa ta i istniejące w jej ramach struktury stawać się będą zbędne.
Umowy o partnerstwie gospodarczym przewidywałyby ustanowienie Wspólnych Komisji Parlamentarnych (odrębnych w stosunku do Wspólnego Zgromadzenia Parlamentarnego AKP-UE) dla każdej z umów.
Sprawozdawczyni pragnie wyrazić głębokie zaniepokojenie związane z tworzeniem nadmiernej liczby wyspecjalizowanych organów parlamentarnych w stosunkach AKP-UE, takich jak Komisje Parlamentarne w ramach umów o partnerstwie gospodarczym.
Niezwykle mało prawdopodobne jest, że utworzenie znaczącej liczby wyspecjalizowanych organów parlamentarnych, równoległych do WZP, doprowadzi do większej demokratyzacji procesu nadzoru.
Może ono raczej wprowadzić podziały i osłabić zdolność krajów AKP do skutecznego uczestnictwa w różnych posiedzeniach ze względu na brak zasobów finansowych i ludzkich.
Ponadto utworzenie odrębnych organów parlamentarnych zajmujących się kwestiami handlu i rozwoju stałoby się poważną przeszkodą dla spójności strategii politycznych w dziedzinie rozwoju, gdyż organy te nie byłyby w stanie uwzględniać powiązań pomiędzy polityką rozwojową i handlową, ani ich wpływu na środowisko, rolnictwo, inwestycje itd.
Pierwszy przegląd umowy
Klauzula przeglądowa zawarta w art. 95 umowy z Kotonu przewiduje dokonywanie przeglądu umowy co pięć lat (z wyłączeniem postanowień dotyczących gospodarki i handlu, które podlegają specjalnej procedurze rewizyjnej) tak, aby pozostała ona aktualna w odniesieniu do szybko zmieniającej się sytuacji międzynarodowej i kontekstu AKP-UE.
Zgodnie z art. 95 ust. 3 obie strony zobowiązane są informować się wzajemnie o postanowieniach, jakie pragnęłyby wprowadzić z myślą o wprowadzeniu ewentualnych poprawek do umowy.
Pierwszego przeglądu dokonano w 2005 r.
Zmieniona umowa podpisana w Luksemburgu w dniu 25 czerwca 2005 r. wprowadziła następujące nowe elementy:
1. wymiar polityczny: ustanowienie bardziej systematycznego i formalnego dialogu politycznego i procesu konsultacji na mocy art. 96 w odniesieniu do praw człowieka, zasad demokracji i rządów prawa; odniesienia do współpracy w zakresie walki z rozprzestrzenianiem broni masowego rażenia, Międzynarodowego Trybunału Karnego i współpracy międzynarodowej w zwalczaniu terroryzmu;
2. strategie rozwojowe: odniesienie do milenijnych celów rozwoju; odniesienie do propagowania walki z chorobami związanymi z ubóstwem i do ochrony zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego oraz praw kobiet; postanowienia ułatwiające podmiotom niepaństwowym dostęp do zasobów z programów orientacyjnych; itd.
3. inne obszary : instrument inwestycyjny, procedury wdrażania i zarządzania, większa elastyczność w rozdzielaniu zasobów, zarządzanie finansowe w sytuacji kryzysowej lub podczas konfliktów, niewiązanie pomocy, itp.
Trwający przegląd umowy
Podczas trwania drugiego przeglądu umowy z Kotonu gospodarka światowa przechodzi wielowymiarowy kryzys: kryzys finansowy związany z polityką kredytową, coraz szybciej postępujące zmiany klimatu, gwałtowny wzrost cen żywności i energii w połączeniu z wykupywaniem ziem uprawnych przez inwestorów zagranicznych, zwłaszcza w Afryce.
Obecny przegląd tej umowy stanowi zatem doskonałą okazję do podjęcia tematu przyczyn leżących u podstaw tych problemów, wyciagnięcia wniosków z błędów popełnionych w przeszłości i wprowadzenia znaczących zmian do ram umowy z Kotonu.
Zgodnie z powiadomieniem (z dnia 23 lutego 2009 r.) skierowanym przez Radę do przewodniczącego Rady Ministrów AKP, w ramach tej drugiej rewizji umowy z Kotonu Unia Europejska pragnie poddać przeglądowi następujące kwestie:
· wymiar regionalny,
· wymiar polityczny,
· wyjaśnienia dotyczące ram instytucyjnych,
· propagowanie MCR,
· mandat i działania EBI,
· polityka szerokiego uczestnictwa,
· pomoc humanitarna i przeciwdziałanie katastrofom,
· programowanie i wdrażanie pomocy oraz aktualizacje,
· przypadki braku spójności i sprostowania formalne.
Powiadomienie w sprawie negocjacji wystosowane przez grupę AKP w ogromnym zakresie obejmuje te same zagadnienia, co powiadomienie w zakresie rewizji złożone przez UE.
Oprócz wyżej wymienionych kwestii grupa AKP chciałaby także zawrzeć postanowienia w sprawie zapobiegania konfliktom i umacniania pokoju, współpracy w dziedzinie kultury i edukacji, zmian klimatu i bezpieczeństwa żywnościowego jako kwestii przekrojowych itd.
Jednak trzy główne zagadnienia, które grupa AKP pragnęłaby podjąć podczas drugiego przeglądu umowy z Kotonu, są następujące:
· jak pogodzić proces regionalizacji w stosunkach AKP-UE z jednością i spójnością grupy AKP;
· postanowienia instytucjonalne i relacje pomiędzy WZP a instytucjami powołanymi w ramach umów o partnerstwie gospodarczym;
· rola Unii Afrykańskiej i jej stosunki z grupą AKP.
Mając na uwadze postanowienia/obszary, które obecnie są negocjowane, oraz obecne ogólnoświatowe wyzwania, sprawozdawczyni jest zdania, że w ramach procesu negocjacji oraz w końcowym tekście renegocjowanej umowy należy podjąć następujące problemy:
1.
Umacnianie demokratycznego nadzoru parlamentarnego oraz WZP AKP-UE: Na mocy umowy z Kotonu WZP AKP-UE skupiające 78 posłów do Parlamentu Europejskiego i 78 parlamentarzystów z grupy AKP stanowi wyjątkową i odnoszącą duże sukcesy strukturę parlamentarną służącą nadzorowi demokratycznemu.
Należy zatem umocnić rolę WZP, a nie osłabiać ją, tworząc dodatkowe Wspólne Komisje Parlamentarne (poza istniejącymi ramami WZP), mające nadzorować umowy o partnerstwie gospodarczym.
Ponadto sprawozdawczyni uważa, że rola WZP winna zostać zwiększona tak, aby powierzyć temu zgromadzeniu kompetencje w zakresie obecnie sprawowanego nadzoru demokratycznego nad Europejskim Funduszem Rozwoju, krajowymi i regionalnymi dokumentami strategicznymi, a także nad umowami o partnerstwie gospodarczym.
2.
Zmiany klimatu: Globalne ocieplenie ma daleko idące konsekwencje dla krajów rozwijających się w odniesieniu do źródeł utrzymania ludności, w tym rolnictwa i bezpieczeństwa żywnościowego, pojawiania się nowych chorób, głodu, zmian w jakości wody, powodzi i podnoszenia się poziomu mórz, załamania się rybołówstwa, suszy i degradacji gleb i wielu innych.
Jeśli nie zostaną podjęte odpowiednie działania w związku ze zmianami klimatu, sytuacja ludności z krajów AKP będzie się szybko pogarszać.
Aby temu zapobiec, potrzebne jest kompleksowe podejście, włączające zagadnienia związane ze środowiskiem naturalnym we wszystkie decyzje polityczne, w tym w krajowe i regionalne dokumenty strategiczne.
Sprawozdawczyni gorąco popiera zatem wysunięte przez grupę AKP żądanie potraktowania zmian klimatu jako zagadnienia przekrojowego w ramach drugiego przeglądu umowy z Kotonu.
3.
Energia odnawialna: Niemal wszystkie państwa AKP posiadają ogromne zasoby energii odnawialnej.
Paradoksalnie zasoby te nie są na tyle wykorzystywane, by pozwolić krajom AKP osiągnięcie niezależności energetycznej.
Polityka w dziedzinie energii odnawialnej musi być zatem centralną kwestią umów o współpracy na rzecz rozwoju między AKP a UE.
Sprawozdawczyni proponuje, by kwestie energii odnawialnej (takie jak postanowienia dotyczące potrzeby zwiększenia inwestycji w energię odnawialną w krajach AKP) zostały w większym stopniu uwzględnione w zmienionej umowie z Kotonu.
4.
Kryzys żywnościowy i kwestia zagarniania ziemi: Gwałtowny wzrost cen żywności na rynku światowym w latach 2007-2008 rzucił światło na nowe zjawisko, a mianowicie nabywanie gruntów ornych w krajach rozwijających się przez popieranych przez rząd zagranicznych inwestorów.
Kraje takie jak Chiny, Arabia Saudyjska, Zjednoczone Emiraty Arabskie i Katar zaczęły wykupywać ziemię uprawną od państw rozwijających się, tak aby zapewnić bezpieczeństwo żywnościowe swojej własnej ludności.
Zakupu ziemi ornej dokonuje się kosztem ludności lokalnej, pozbawiając ubogich rolników w ich własnych krajach dostępu do gruntów rolnych i źródeł wody.
Dalsze nabywanie gruntów rolnych przez zagranicznych inwestorów grozi pogłębieniem się skrajnego ubóstwa, a także wybuchem brutalnych konfliktów i zamieszek na tle wzrostu cen żywności.
Uznanie (przez grupę AKP) bezpieczeństwa żywnościowego za kwestię przekrojową w procesie rewizji umowy z Kotonu stanowi dobrą okazję, by zająć się problemem zagarniania ziemi i zapobiec przyszłym konfliktom poprzez zagwarantowanie lokalnej ludności dostępu do zasobów naturalnych, w tym ziemi i wody, co jest jednym z podstawowych praw człowieka.
Szokujące jest także, że chociaż ponad 60% ludności Afryki żyje na obszarach rolnych i utrzymuje się z rolnictwa, ani rządy krajowe ani unijne strategie polityczne współpracy na rzecz rozwoju nie uznają tego istotnego sektora za priorytetowy.
Sytuacja ta musi się zmienić – aby pokonać problem ubóstwa na świecie rolnictwo winno stać się sektorem priorytetowym we współpracy na rzecz rozwoju w ramach umowy z Kotonu.
5.
Kryzys finansowy: pomimo że państwa AKP nie odpowiadają za obecny kryzys finansowy, jego skutki wpływają na nie w nieproporcjonalnym stopniu.
Sprawozdawczyni uważa zatem, że negocjatorzy w ramach drugiego przeglądu umowy z Kotonu winni zająć się systemowymi przyczynami kryzysu finansowego i gospodarczego i przewidzieć środki do zastosowania w sytuacjach kryzysowych.
Chociaż trudno dokładnie określić skalę nielegalnego odpływu kapitału z krajów rozwijających się, zgodnie z norweskim raportem opublikowanym w czerwcu 2009 r.
Komisja ds. odpływu kapitału z krajów rozwijających się: oazy podatkowe a rozwój, raport wstępny, 18 czerwca 2009 r. nielegalny odpływ kapitału w przybliżeniu dziesięciokrotnie przekracza pomoc rozwojową.
Dowodzi to, że gdyby krajom rozwijającym się udało się kontrolować nielegalny odpływ kapitału, mogłyby one szybciej osiągnąć milenijne cele rozwoju i utorować sobie drogę do niezależnego systemu finansowania działań na rzecz rozwoju.
Konkretną odpowiedzią na finansowe problemy krajów AKP jest zatem wiążące zobowiązanie w zakresie walki z oazami podatkowymi i nielegalnym odpływem kapitału.
6.
Migracje: Niewielkie perspektywy zawodowe i wysoka stopa bezrobocia w krajach pochodzenia sprawiają, że wielu młodych zdesperowanych Afrykanów ryzykuje życie, by wyemigrować do Europy.
Tę masową imigrację powodują załamanie gospodarcze, ubożenie ludności, łamanie praw człowieka, degradacja środowiska naturalnego, rosnąca przepaść między bogatymi i biednymi państwami, wojny czy prześladowanie polityczne.
Jednym z rozwiązań problemu nielegalnej imigracji jest umożliwienie krajom Afryki chronienia i umacniania swoich systemów gospodarczych.
W tym celu w negocjacjach należy zająć się kwestią migracji i drenażu mózgów.
Utrata siły roboczej w ogólnej perspektywie, a w szczególności utrata pracowników wykwalifikowanych, negatywnie wpływa na rozwój i gospodarkę krajów AKP.
Sprawozdawczyni pragnęłaby zatem wyrazić ubolewanie, że państwa członkowskie nie przeprowadziły konsultacji z poszczególnymi parlamentami (Parlamentem Europejskim, WZP i parlamentami krajowymi państw AKP), które w związku z tym nie mogły wnieść żadnego wkładu w proces decyzyjny prowadzący do określenia obszarów i artykułów, które mają zostać poddane rewizji, oraz do ustanowienia mandatu negocjacyjnego.
7.12.2009
OPINIA Komisji Handlu Międzynarodowego
dla Komisji Rozwoju
w sprawie drugiego przeglądu Umowy o partnerstwie między członkami grupy państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku z jednej strony a Wspólnotą Europejską (umowy z Kotonu)
(2009/2165 (INI))
Sprawozdawca: Vital Moreira
WSKAZÓWKI
Komisja Handlu Międzynarodowego zwraca się do Komisji Rozwoju, właściwej dla tej sprawy, o uwzględnienie w końcowym tekście projektu rezolucji następujących wskazówek:
1. zauważa, że w świetle znaczących zmian wynikających z zainicjowania i podpisania umów o partnerstwie gospodarczym, w ramach drugiego przeglądu umowy z Kotonu należy dokonać przeglądu postanowień dotyczących współpracy gospodarczej i handlowej;
2. zaleca, by postanowienie zawarte w art. 95 ust. 3 tej umowy, zgodnie z którym przegląd nie powinien dotyczyć „postanowień w sprawie współpracy gospodarczej i handlowej, dla których przewiduje się specjalną procedurę przeglądową”, zostało prawnie wyjaśnione lub skreślone, jako że wraz z wprowadzeniem umów o partnerstwie gospodarczym specjalna procedura rewizyjna nie ma racji bytu;
3. zauważa, że w swoich powiadomieniach strony umowy wyraźnie domagają się dokonania przeglądu postanowień dotyczących handlu; zwraca uwagę, że należy dodać nowe postanowienia dotyczące nowych obszarów, takich jak pomoc na rzecz wymiany handlowej, aby wspierać rozwojowy wymiar w tych obszarach umowy, które dotyczą handlu;
4. z zadowoleniem przyjmuje wniosek państw AKP o ustanowienie nowych postanowień dotyczących współpracy w następujących obszarach: handel i rozwój, handel i finanse, sprawiedliwy handel oraz przyjmuje do wiadomości wniosek w sprawie handlu bronią;
5. jest zdania, że w ramach drugiego przeglądu należy również zaktualizować tekst umowy, tak aby wyraźnie uwzględniał on powołanie nowych instytucji w ramach umów o partnerstwie gospodarczym (np. wspólnych rad ds. umów o partnerstwie gospodarczym, komitetów ds. handlu i rozwoju oraz komisji parlamentarnych) oraz zapewniał synergię i komplementarność względem instytucji w ramach umowy z Kotonu;
6. przypomina, że komisje parlamentarne powołane w ramach umów o partnerstwie gospodarczym zostały utworzone z inicjatywy Parlamentu Europejskiego, aby posłowie do PE specjalizujący się w zagadnieniach z dziedziny handlu i rozwoju mogli brać odpowiedni udział w kontroli nad stosowaniem złożonych technicznych umów handlowych;
7. z zadowoleniem przyjmuje synergię, jaka powstanie między komisjami parlamentarnymi utworzonych w ramach umów o partnerstwie gospodarczym i przez Wspólne Zgromadzenie Parlamentarne AKP-UE poprzez wystąpienia przewodniczącego i sprawozdawców, a także poprzez udział członków komisji parlamentarnych w ramach umów o partnerstwie gospodarczym i Wspólnego Zgromadzenia Parlamentarnego, a także organizowanie, w miarę możliwości, odbywających się równocześnie posiedzeń itp., co zapewni Wspólnemu Zgromadzeniu Parlamentarnemu fachową wiedzę oraz umożliwi wzbogacającą wymianę i współpracę.
WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI
Data przyjęcia
7.12.2009
Wynik głosowania końcowego
+:
–:
0:
10
2
Posłowie obecni podczas głosowania końcowego
Laima Liucija Andrikienė, Daniel Caspary, Yannick Jadot, Metin Kazak, David Martin, Tokia Saïfi, Robert Sturdy, Pablo Zalba Bidegain, Paweł Zalewski
Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego
George Sabin Cutaş, Mário David, Albert Deß, Małgorzata Handzlik, Michael Theurer, Jarosław Leszek Wałęsa
Zastępca(y) (art. 187 ust. 2) obecny(i) podczas głosowania końcowego
Sylvie Guillaume, Alajos Mészáros
WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI
Data przyjęcia
14.12.2009
Wynik głosowania końcowego
+:
–:
0:
22
Posłowie obecni podczas głosowania końcowego
Michael Cashman, Corina Creţu, Charles Goerens, Catherine Greze, Eva Joly, Filip Kaczmarek, Franziska Keller, Gay Mitchell, Norbert Neuser, Maurice Ponga, Birgit Schnieber-Jastram, Michèle Striffler, Eleni Theocharous, Patrice Tirolien, Ivo Vajgl, Gabriele Zimmer
Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego
Wolf Klinz, Louis Michel, Cristian Dan Preda, Judith Sargentini, Patrizia Toia
Zastępca(y) (art. 187 ust. 2) obecny(i) podczas głosowania końcowego
Luis Yáñez-Barnuevo García
