WERSJA OSTATECZNA
A6-0087/2007
28.3.2007
SPRAWOZDANIE
w sprawie skutków dalszego procesu rozszerzenia dla skuteczności polityki spójności
(2006/2107(INI))
Komisja Rozwoju Regionalnego
Sprawozdawca:
Markus Pieper
PE 382.455v02-00
SPIS TREŚCI
PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO...................................................................................................3
UZASADNIENIE.........................................................................................................................................................................11
OPINIA Komisji Budżetowej ...........................................................................................................................................16
PROCEDURA...............................................................................................................................................................................19
PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO
w sprawie skutków dalszego procesu rozszerzenia dla skuteczności polityki spójności
( 2006/2107(INI) )
Parlament Europejski ,
– uwzględniając swoją rezolucję z dnia 16 marca 2006 r. w sprawie dokumentu strategicznego Komisji w sprawie rozszerzenia - 2005 r.
Teksty przyjęte , P6_TA(2006)0096 ,
– uwzględniając komunikat Komisji z dnia 8 listopada 2006 r. „Strategia rozszerzenia i najważniejsze wyzwania w okresie 2006-2007 wraz ze sprawozdaniem specjalnym załączonym do niniejszego dokumentu dotyczącym zdolności UE do przyjmowania nowych państw” ( COM(2006)0649 ),
– uwzględniając swoją rezolucję z dnia 13 grudnia 2006 r. w sprawie komunikatu Komisji dotyczącego strategii rozszerzenia i najważniejszych wyzwań w okresie 2006-2007
Teksty przyjęte , P6_TA-PROV(2006)0568 ,
– uwzględniając swoją rezolucję z dnia 13 grudnia 2006 r. w sprawie instytucjonalnych aspektów zdolności Unii Europejskiej do przyjmowania nowych państw członkowskich
Teksty przyjęte , P6_TA-PROV(2006)0569 ,
– uwzględniając komunikat Komisji z dnia 3 maja 2006 r. zatytułowany „Rozszerzenie po dwóch latach – sukces gospodarczy” ( COM(2006)0200 ),
– uwzględniając rezolucję z dnia 28 września 2005 r. w sprawie otwarcia negocjacji z Turcją
Dz.U. C 227E z 21.9.2006, str. 163 ,
– uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych z dnia 3 października 2005 r. dotyczące rozpoczęcia negocjacji z Chorwacją
12877/05, 4.10.2005. ,
– uwzględniając konkluzje prezydencji Rady Europejskiej z 15-17 czerwca 2006 r.
10633/1/06 z 17.6.2006 ,
– uwzględniając swoją rezolucję z dnia 27 września 2006 r. w sprawie postępów Turcji na drodze do przystąpienia
Teksty przyjęte , P6_TA(2006)0381 ,
– uwzględniając porozumienie międzyinstytucjonalne pomiędzy Parlamentem Europejskim, Radą i Komisją Europejską z dnia 17 maja 2006 r. w sprawie dyscypliny budżetowej i należytego zarządzania finansami
Dz.U. C 139 z 14.6.2006, str. 1 ,
– uwzględniając trzecie sprawozdanie Komisji na temat spójności gospodarczej i społecznej z 18 lutego 2004 r.
( COM(2004)0107 ),
– uwzględniając komunikat Komisji z dnia 12 czerwca 2006 r. „Strategia na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia a reforma europejskiej polityki spójności - czwarte sprawozdanie okresowe na temat spójności” ( COM(2006)0281 ),
– uwzględniając konkluzje prezydencji z posiedzeń Rady Europejskiej w dniach 21 i 22 czerwca 1993 r. w Kopenhadze, 16 i 17 grudnia 2004 r. oraz 14 i 15 grudnia 2006 r. w Brukseli,
– uwzględniając art. 49 Traktatu UE oraz art. 158 traktatu WE,
– uwzględniając art. 45 Regulaminu,
– uwzględniając sprawozdanie Komisji Rozwoju Regionalnego oraz opinię Komisji Budżetowej ( A6‑0087/2007 ),
a także mając na uwadze, co następuje:
A. zgodnie z art. 2 Traktatu UE spójność społeczna, gospodarcza i terytorialna jest ważnym celem Unii Europejskiej, a dla obywateli widocznym przejawem europejskiej solidarności,
B. polityka spójności Unii Europejskiej osiągnęła znaczne sukcesy na drodze do celu spójności społecznej, gospodarczej i terytorialnej, jak wynika z czwartego sprawozdania okresowego Komisji na temat spójności,
C. dotychczasowe rozszerzenia Unii przyczyniły się do zagwarantowania pokoju, bezpieczeństwa, stabilizacji, demokracji oraz rządów prawa, a także wzrostu i dobrobytu całej Unii Europejskiej, oraz że są to korzyści, które pomogły UE stać się gospodarką bardziej konkurencyjną i dynamiczną i o których należy pamiętać przy podejmowaniu decyzji w sprawie przyszłych rozszerzeń,
D. dostosowanie państw Europy Środkowej i Wschodniej wymaga jednak dalszych istotnych wysiłków, ponieważ wyjściowy poziom rozwoju gospodarczego tych państw był niższy niż w przypadku państw przystępujących w trakcie wcześniejszych rozszerzeń i jednocześnie konieczne było przeprowadzenie tam radykalnej zmiany systemu politycznego i gospodarczego,
E. skutki globalizacji utrudniają proces dostosowawczy oraz przynoszą trudności całej Unii z uwagi na relokacje przedsiębiorstw w obrębie UE oraz poza jej teren,
F. mając na uwadze, że w obliczu przyszłych rozszerzeń UE musi stawić czoła trzem głównym wyzwaniom z zakresu polityki spójności, tj. pogłębieniu się rozbieżności w rozwoju, przeniesieniu środka ciężkości polityki spójności na wschód oraz utrzymującym się nierównościom w łonie europejskiej Piętnastki;
G. mając na uwadze, że rośnie presja na budżety publiczne, wiele państw członkowskich narusza kryteria stabilności, a sytuacja demograficzna obciąży dodatkowo budżet publiczny oraz osłabi wzrost gospodarczy,
H. mając na uwadze, że UE powinna pozostać wspólnotą otwartą, a kwestie polityki strukturalnej nie mogą być przeszkodą na drodze do jej dalszego rozszerzania, pod warunkiem, że konieczne reformy gwarantują zdolność integracji;
I. od października 2005 r.
Wspólnota prowadzi negocjacje akcesyjne z Turcją i Chorwacją, których wynik nie jest przesądzony, a w grudniu 2005 r.
Rada Europejska przyznała Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii status państwa kandydującego; inne kraje Bałkanów Zachodnich (Albania, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra i Serbia (wraz z Kosowem)) należy traktować jako potencjalnych kandydatów do przystąpienia; proces reform we wszystkich wymienionych państwach jest już w chwili obecnej wspierany w ramach programów pomocy przedakcesyjnej, obejmujących elementy polityki strukturalnej,
J. wraz z przystąpieniem Rumunii i Bułgarii zaczęły obowiązywać szczególne zasady dotyczące wykorzystania środków z funduszy strukturalnych, do tej pory nie określono skutków, jakie przystąpienie to wywarło na politykę strukturalną;
K. mając na uwadze wszystkie kraje otrzymujące pomoc przedakcesyjną ze strony UE, jak również pełne uwzględnienie Bułgarii i Rumunii wymagałoby dodatkowej kwoty 150 mld euro w aktualnym okresie finansowania przy obowiązującym systemie regulacji strukturalnych, pamiętając jednak, że przystępowanie do UE państw otrzymujących pomoc przedakcesyjną nie odbywa się jednocześnie;
L. mając na uwadze, że przyłączenie Rumunii i Bułgarii zwiększyło powierzchnię UE-25 uprawnionego do otrzymania funduszy strukturalnych UE o 9%, jej liczbę ludności o 6% oraz obniżyło jej PKB w przeliczeniu na jednego mieszkańca o 5%; mając na uwadze, że przyłączenie Chorwacji zwiększyłoby powierzchnię UE-27 o 1,3%, liczbę jej ludności o 0,9% oraz obniżyłoby jej PKB w przeliczeniu na jednego mieszkańca o 5%; mając na uwadze, że przyłączenie Turcji zwiększyłoby powierzchnię UE-27 o 18,3%, liczbę jej ludności o 14,7% oraz obniżyłoby jej PKB w przeliczeniu na jednego mieszkańca o 10,5%; mając na uwadze, że przyłączenie Bałkanów Zachodnich zwiększyłoby powierzchnię UE-27 o 4,8%, liczbę jej ludności o 4% oraz obniżyłoby jej PKB w przeliczeniu na jednego mieszkańca o 3,5%;
M. istnieje pilna potrzeba przeprowadzenia reform instytucjonalnych, finansowych oraz politycznych instytucji Unii Europejskiej, które stanowią podstawę zdolności integracyjnej UE; podtrzymuje swoją opinię, że przystąpienie do UE zależy w pełni od spełnienia kryteriów kopenhaskich i tym samym od demokratycznego postępu w krajach wymienionych w punkcie I preambuły,
N. licząc według obowiązujących zasad, w Unii Europejskiej złożonej z 34 państw członkowskich Chorwacja uzyskałaby zaledwie 7% dodatkowych środków strukturalnych, pozostałe państwa Bałkanów Zachodnich, objęte obecnie pomocą przedakcesyjną, 9,2%, natomiast sama Turcja otrzymałaby 63% środków,
O. przystąpienie do Unii kolejnych państw Bałkanów Zachodnich, nawet w okresie obowiązywania aktualnych ram finansowych, nie wywarłoby żadnego efektu statystycznego na prawo regionów państw członkowskich do otrzymania środków pomocowych, nie wiązałoby się również z żadnym poważnym wpływem finansowym na politykę spójności prowadzoną przez UE składającą się z 27 państw członkowskich z uwagi na ich rozmiar, liczbę ludności oraz rozwój gospodarczy; najbardziej zaawansowana w negocjacjach Chorwacja, która jest krajem lepiej rozwiniętym pod względem społeczno-ekonomicznym niż niektóre z obecnych państw członkowskich stanowiłaby stosunkowo najmniejsze obciążenie finansowe dla budżetu Unii, z uwagi na swój rozmiar, liczbę ludność i poziom rozwoju gospodarczego tego kraju oraz nie doprowadziłoby do powstania efektu statystycznego na obszarach kwalifikujących się do wsparcia na szczeblu regionalnym i krajowym, nawet w obecnym okresie finansowania;
P. polityka spójności UE uzyskałaby w wyniku przystąpienia Turcji całkowicie nowy wymiar, ponieważ nie była dotąd nigdy stosowana dla kraju o podobnej wielkości, o tak niskim poziomie rozwoju gospodarczego i tak ogromnych dysproporcjach na poziomie regionalnym;
Q. według wniosków prezydencji ze spotkania Rady Europejskiej w czerwcu 2006 r.
Unia Europejska, przyjmując nowe państwa członkowskie, powinna być w stanie „utrzymać dynamikę integracji europejskiej” oraz „powinna podejmować wszelkie starania w celu wzmocnienia spójności i skuteczności Unii”,
R. Komisja w swoim komunikacie z dnia 8 listopada 2006 r. domaga się wprowadzenia obowiązku przeprowadzania wcześniejszych dokładnych analiz wpływu dalszych rozszerzeń na budżet UE, uwzględniającej przyszły rozwój odnośnych strategii politycznych w takich dziedzinach, jak rolnictwo i polityka spójności,
S. polityka regionalna, jako jedna z największych pozycji w budżecie UE, będzie poddana szczególnie intensywnej dyskusji także pod kątem kryteriów skuteczności w ramach przeglądu ram finansowych UE, przewidzianego na przełom roku 2008 i 2009,
T. w nieustannie rozszerzającej się Unii bardziej niż kiedykolwiek potrzebne są skuteczne wspólnotowe strategie polityczne, jako że skuteczność polityki spójności oraz jej udowodniona wartość dodana są w dużej mierze uzależnione od dostępnych zasobów finansowych, dlatego też należy poświęcić szczególną uwagę kwestii rewizji systemu środków własnych Wspólnoty,
1. uważa, że zdolność integracyjna Unii Europejskiej oznacza przede wszystkim, że UE musi być w stanie realizować cel spójności społecznej, gospodarczej i terytorialnej w ramach danej sytuacji budżetowej; dlatego uważa, że w momencie przystępowania poszczególnych państw kandydujących konieczne jest podjęcie decyzji, czy UE jest zdolna do integracji tego państwa;
2. uważa, że przeprowadzenie reformy instytucjonalnej, finansowej i politycznej jest również konieczne w kontekście przeglądu ram finansowych UE; jest w związku z tym przekonany, że należy porównać wpływ różnych głównych instrumentów finansowych (Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Socjalnego, 1 Funduszu Spójności oraz Europejskiego Funduszu Rolnego Rozwoju Obszarów Wiejskich) na rozwój UE złożonej z 27 państw, aby umożliwić podjęcie właściwych decyzji budżetowych;
3. uważa, że kolejne rozszerzenia nie mogą prowadzić do sytuacji, w której z powodu efektu statystycznego coraz więcej regionów Unii Europejskiej będzie uznawanych za niekwalifikujące się do wsparcia w ramach polityki spójności UE, choć ich sytuacja gospodarcza w rzeczywistości nie uległa poprawie;
4. podkreśla, że prowadzenie polityki spójności w sposób uczciwy i skuteczny jest niemożliwe bez podwyższenia wydatków UE do 1,18% dochodu narodowego brutto UE, co stwierdził Parlament w rezolucji z 8 czerwca 2005 r. w sprawie wyzwań politycznych i środków budżetowych w rozszerzonej Unii w latach 2007-2013
Dz.U. C 124E z 25.5.2006, str. 373. ,
5. ubolewa w związku z tym, że Komisja w komunikacie z dnia 8 listopada 2006 r. nie przedstawia dogłębnej analizy skutków finansowych kolejnych rozszerzeń;
6. wzywa Komisję do przedstawienia szczegółowej analizy umożliwiającej przeprowadzenie właściwej oceny pełnego wpływu przystąpienia Rumunii i Bułgarii na politykę strukturalną,
7. zwraca się do Komisji, aby podczas dalszego procesu rozszerzenia regularnie i dla każdego kraju z osobna obliczano wysokość wydatków, które mogą powstać dla Unii Europejskiej w zakresie polityki regionalnej przy zastosowaniu zmienionych i rozszerzonych kryteriów, a także związane z tym skutki dla obecnej kwalifikowalności regionów; w tym celu można wykorzystać bazy danych i narzędzia analityczne ESPON (Europejskiej Sieci Monitorowania Planowania Przestrzennego); należy przy tym zwrócić uwagę na lepszą integrację różnych instrumentów finansowych Unii Europejskiej;
8. jest zdania, że konieczne są regularne analizy oparte na doświadczeniu zdobytym podczas poprzednich rozszerzeń uwzględniające rozwój społeczno-ekonomiczny, jaki dokona się w trakcie obecnego procesu programowania w celu opracowania scenariuszy przyszłego finansowania polityki spójności UE;
9. podkreśla wagę bardzo ścisłego podejścia pod względem ilościowej i jakościowej oceny wykorzystania funduszy strukturalnych, które wiąże się z dobrym zarządzaniem i właściwą kontrolą w celu optymalizacji stosunku kosztów do korzyści wydatków Unii w zakresie spójności będącej w interesie obywateli Unii Europejskiej;
10. wzywa Komisję, by w nowym czwartym sprawozdaniu dotyczącym spójności poświęciła jeden z rozdziałów ocenie trwałości obecnej polityki spójności oraz środkom, które w przyszłości mogłyby w stosownych przypadkach mieć wpływ na politykę spójności;
11. uważa, że przy obecnym stanie systemu środków własnych Unii, trudno byłoby sfinansować ewentualne przyszłe rozszerzenia bez szkody dla skuteczności obecnych działań z zakresu polityki spójności;
12. wzywa Komisję do przedstawienia w komunikacie propozycji modelu stopniowego z zakresu polityki spójności, który pozwoli na dalsze zróżnicowanie między pomocą przedakcesyjną a członkostwem w unijnej polityce spójności i umożliwi potencjalnym krajom ubiegającym się o przyjęcie, zależnie od postępu politycznego, otrzymywanie skutecznego wsparcia dla rozwoju regionalnego przed ewentualnym przystąpieniem do Unii Europejskiej;
13. domaga się zwłaszcza w przypadku Turcji koncepcji stopniowej, która będzie w większym stopniu skupiała się na wsparciu w określonych dziedzinach (grupy branż, struktury administracji, zagadnienia równouprawnienia) i regionach w celu uniknięcia nieprzemyślanych automatyzmów finansowych, związanych z akcesją, oraz w celu osiągnięcia wyznaczonych skutków spójności i wzrostu;
14. stwierdza, że stopniowa koncepcja polityki regionalnej, niezależnie od postępów politycznych państw kandydujących, mogłaby stanowić element szczególnej formy członkostwa Turcji we Wspólnocie lub wyraz bardziej wartościowego członkostwa w EOG+;
15. domaga się, aby począwszy od 2010 r.
Parlament Europejski w ramach procedury współdecyzji był włączony w ocenę i reformę pomocy przedakcesyjnej;
16. zwraca się do Komisji o bardziej szczegółowe zdefiniowanie „wzmocnionej polityki sąsiedztwa” i zwrócenie większej uwagi na instrumenty pomocy strukturalnej w tym kontekście;
17. mając na uwadze skuteczność polityki spójności uważa za nieodzowne wzmocnienie w przyszłości odpowiedzialności własnej państw członkowskich za pomocą obowiązku wyższego współfinansowania, w szczególności w odniesieniu do regionów, które uprzednio w różnych okresach otrzymały już środki wspólnotowe;
18. w ramach rozważań nad przyszłym kształtem polityki spójności proponuje, aby Unia Europejska w większym stopniu korzystała z działania dźwigni finansowania pożyczkowego, szczególnie wobec państw i regionów, które przez wiele lat korzystały już z funduszy europejskich, w celu poprawy skuteczności wsparcia wspólnotowego, aczkolwiek nie zastępując go;
19. uważa, że w związku z tym dla najbardziej zapóźnionych regionów UE powinny obowiązywać korzystniejsze warunki finansowania kredytów i dotacji;
20. wzywa Komisję do opracowania propozycji przyszłej polityki spójności w większym stopniu dostosowanej do rzeczywistych potrzeb regionów, ponieważ oczywiste jest, że regiony, które przez 10, 20, 30 lub więcej lat otrzymywały środki z funduszy europejskich, osiągnęły inny poziom rozwoju niż regiony, które nie są jeszcze beneficjentami tych środków; jedną z odpowiedzi na przyszłe wyzwania dla europejskiej polityki spójności może być większe zróżnicowanie;
21. wyraża zaniepokojenie faktem, iż w niektórych regionach pomoc Unii Europejskiej jest źle adresowana, co owocuje brakiem poprawy sytuacji tych regionów mimo wieloletniego finansowania, a to w efekcie prowadzi do marnotrawienia środków Wspólnoty; zgłasza postulat ustalenia maksymalnej długości okresu otrzymywania przez regiony środków z funduszy strukturalnych, aby uniknąć sytuacji, w której dany region korzystając z pomocy unijnej przez wiele lat pozostaje niezmiennie na tak samo niskim poziomie rozwoju;
22. wzywa do stosowania w większym zakresie prywatnych środków jako uzupełnienia finansowania pomocy strukturalnej oraz do wprowadzenia znacznych ułatwień dla prywatnego współfinansowania projektów i programów funduszy strukturalnych zgodnie z najlepszymi wzorcami;
23. domaga się nadania przyszłej polityce strukturalnej kształtu, który pozwoli na uniknięcie marnotrawienia środków i relokacji przedsiębiorstw; wyraża także przekonanie, że Komisja powinna dokonać krytycznej oceny efektywności subwencji udzielanych przedsiębiorstwom w ramach polityki spójności, jako czynnika wpływającego na decyzje firm dotyczące lokalizacji, uwzględniając przy tym wielkość przedsiębiorstw;
24. stwierdza, że sukces polityki spójności należy oceniać w powiązaniu z krajową polityką gospodarczą i że to przede wszystkim realizacja krajowych planów działania (KPD) w ramach strategii lizbońskiej ma wpływ na sukces polityki spójności;
25. w związku z powyższym wzywa Komisję i Radę do rozważenia powiązania przydzielania środków w ramach przyszłej polityki spójności ze strategiczną krajową polityką rozwoju, określaną na podstawie wymiernych wskaźników ilościowych i jakościowych, uwzględniających nie tylko PKB per capita, w celu zwiększenia skuteczności polityki spójności;
26. wzywa Komisję do zapewnienia, iż w ramach przyszłych programów z zakresu konkurencyjności regionalnej i współpracy terytorialnej finansowanie koncentrowało się będzie w większym stopniu na europeizacji regionalnych gospodarek oraz na infrastrukturze o znaczeniu europejskim;
27. domaga się, aby fundusze strukturalne w przyszłości silniej amortyzowały skutki przemian demograficznych i odpowiedniej migracji regionalnej;
28. wyraża przekonanie, że w przyszłości Europejski Fundusz Społeczny powinien w jeszcze większym stopniu stanowić poziomy instrument służący między innymi wspieraniu regionów w radzeniu sobie ze społecznymi wyzwaniami globalizacji i skutkami zmian demograficznych;
29. podkreśla, że kontrola rezultatów polityki spójności jest możliwa jedynie, jeżeli przydzielanie środków z funduszy strukturalnych będzie odbywało się w sposób przejrzysty i domaga się w związku z tym przyjęcia przez Unię Europejską bardzo surowych kryteriów w odniesieniu do przejrzystości przydzielania środków pomocowych;
30. domaga się surowszych sankcji w przypadku udowodnionego nadużycia w zakresie środków pomocowych oraz skuteczniejszych procedur żądania zwrotu pieniędzy;
31. zwraca uwagę, że skuteczne zwalczanie korupcji oraz stworzenie struktur administracyjnych, które umożliwią efektywną i przejrzystą realizację programów w ramach funduszy strukturalnych, stanowi decydujący warunek wstępny przyznania unijnej pomocy strukturalnej; domaga się konsekwentnego i ścisłego stosowania instrumentów kontroli,
32. wzywa Komisję i państwa członkowskie do wykorzystania niniejszego sprawozdania jako przyczynku do przygotowania śródokresowej oceny obowiązujących ram finansowych UE;
33. zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, Komisji oraz Komitetowi Regionów.
UZASADNIENIE
I. Określenie zagadnienia i definicja „dalszego procesu rozszerzenia”
Sprawozdanie z własnej inicjatywy ma na celu zajęcie się zagadnieniem, w jaki sposób dalszy proces rozszerzenia UE wpłynie na skuteczność polityki spójności i jak powinna ona być w przyszłości sformułowana, aby nadal osiągane były pożądane efekty w zakresie wyrównania i wzrostu.
W ostatnim czasie Parlament Europejski w swoim sprawozdaniu w sprawie strategii rozszerzenia wezwał za pośrednictwem kilku grup, aby przy dalszym procesie rozszerzenia zwrócić baczniejszą uwagę na zdolność absorpcyjną Wspólnoty.
„Sprawozdanie w sprawie dokumentu strategicznego Komisji w sprawie rozszerzenia - 2005 r.”
P6_TA-PROV(2006)0096 , głosowanie na posiedzeniu plenarnym z 16.3.2006; „Rezolucja w sprawie komunikatu Komisji dotyczącego strategii rozszerzenia i najważniejszych wyzwań w okresie 2006-2007”, P6 _TA-PROV(2006)568 w oparciu o A6-0436/2006 , głosowanie na posiedzeniu plenarnym z 13 grudnia 2006 r.; „Rezolucja w sprawie instytucjonalnych aspektów zdolności Unii Europejskiej do przyjmowania nowych państw członkowskich”, P6-TA-PROV(2006)569 w oparciu o A6-0393/2006 , głosowanie na posiedzeniu plenarnym z 13 grudnia 2006 r.
Musi to obejmować również zdolność Unii do realizacji celu spójności społecznej, gospodarczej i terytorialnej w ramach danej sytuacji budżetowej.
Polityka strukturalna zostanie zbadana także w kontekście przeglądu budżetu UE, planowanego na przełom 2008 i 2009 (sprawozdanie Komisji z przeglądu przewidziane na początek 2009 r.).
Dzięki podjęciu tematu wydajności w porozumieniu międzyinstytucjonalnym w sprawie budżetu na lata 2007–2013 polityka strukturalna i regionalna zostanie poddana intensywnej dyskusji jako jedna z najistotniejszych pozycji budżetowych.
Porozumienie międzyinstytucjonalne pomiędzy Parlamentem Europejskim, Radą i Komisją w sprawie dyscypliny budżetowej i należytego zarządzania finansami (Dz.U. 2006/C 139/01) Dlatego też ważne jest rozważenie sposobów zwiększania skuteczności polityki spójności.
Jako proces dalszego rozszerzenia w sprawozdaniu przeanalizowano przystąpienie Rumunii i Bułgarii , które miało miejsce 1 stycznia 2007 r.
Wprawdzie przystąpienie to formalnie nie powinno być traktowane jako „dalszy proces rozszerzenia”, ponieważ ten etap rozszerzenia został już uwzględniony w nowej perspektywie finansowej na okres programowania 2007–2013, jednak szczególnie w zakresie polityki regionalnej i strukturalnej należy uwzględnić fakt, że efekt statystyczny małego potencjału gospodarczego tych krajów, oddziałujący na kwalifikowalność innych regionów, nie został do tej pory obliczony i będzie działał dopiero od 2014 r.
Definicja dalszego procesu rozszerzenia dotyczy ponadto państw, które posiadają oficjalny status kandydata i z którymi UE rozpoczęła już negocjacje akcesyjne, nawet jeśli ich wynik jest jeszcze nieznany, czyli Turcji i Chorwacji .
Poza tym inne kraje Bałkanów Zachodnich (Była Jugosłowiańska Republika Macedonii, Albania, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Serbia (wraz z Kosowem) należy traktować jako potencjalnych kandydatów do przystąpienia, którzy również są już odbiorcami pomocy przedakcesyjnej w ramach instrumentu IPA.
Macedonia złożyła wniosek o przyjęcie do Unii Europejskiej w dniu 22 marca 2004 r. i jako jedyny do tej pory kraj Bałkanów Zachodnich posiada status kraju kandydującego.
„Skutki dalszego rozszerzenia dla skuteczności polityki spójności”, komunikat Departamentu Tematycznego - Polityka Spójności i Polityka Strukturalna (Departament ds. Polityki) z 31.7.2006; PE 375.308
Łącznie dziewięć wyżej wymienionych krajów przystępujących lub kandydujących określanych jest mianem KPK-9.
Sprawozdanie poświęcone jest całej grupie KPK-9, która w perspektywie średnioterminowej mogłaby przystąpić do Unii, choć w różnych terminach.
Dane wykorzystane do sporządzenia sprawozdania są różne dla każdego kraju przystępującego; kraje te ujęto w blokach w zależności od statusu negocjacyjnego.
Kolejne państwa, z którymi zawarto unijne umowy o partnerstwie (Ukraina, Rosja) lub państwa objęte Europejskim Instrumentem Sąsiedztwa i Partnerstwa (ENPI), nie są przedmiotem sprawozdania, ponieważ są potencjalnymi kandydatami do przystąpienia dopiero w bardzo odległej perspektywie.
II.
Warunki ramowe przyszłej polityki regionalnej
Postęp konwergencji w UE
Europejska polityka spójności osiąga znaczne sukcesy.
Za wzorcowy przykład uznaje się wsparcie rozszerzenia UE na południe.
W tym przypadku kumulacyjne efekty funduszy strukturalnych przyczyniły się do tego, że w latach 1989–1999 PKB w Grecji, Portugalii i Irlandii mógł wzrosnąć o 10 punktów procentowych do ponad 70% (z 63,5%) średniej UE.
„Nowe partnerstwo dla spójności” trzecie sprawozdanie w sprawie spójności gospodarczej i społecznej.
Komisja Europejska COM(2004)343, luty 2004 Obecnie wiele z ówczesnych regionów przystępujących znajduje się powyżej progu 75 % lub 90 %.
Bilans rozszerzenia na wschód jest już nieco bardziej wyważony.
Jednak wyzwanie również jest nieporównywalnie większe: wyjściowy poziom gospodarczy, który należało wyrównać, był niższy.
Jednocześnie musiała nastąpić radykalna zmiana systemu politycznego.
Rozszerzenie z 15 do 25 państw zwiększyło powierzchnię UE o 23%, liczbę ludności o 20%, lecz współczynnik tworzenia wartości jedynie o 5%.
Wprawdzie średnie zarobki w krajach UE-10 wzrosły w latach 1997–2005 z 44% do 50% średnich zarobków w krajach UE-15
„Rozszerzenie po dwóch latach: ocena gospodarcza”, Komisja Europejska, dokument okolicznościowy nr 24, maj 2006 r. , Komisja oczekuje jednak, że zrównanie warunków życia (osiągnięcie progu 75%) nastąpi dopiero w 2040 r.
Różne instytuty naukowe zakładają, że wzrost w krajach EU-10 częściowo może znacznie osłabnąć, a więc proces dostosowawczy może trwać jeszcze znacznie dłużej.
„Obecna sytuacja gospodarcza w krajach Europy Środkowej Wschodniej i Południowej”, Wiedeński Instytut Międzynarodowych Studiów Ekonomicznych, lipiec 2005; dane EUROSTAT-u 2006
Jednak także w UE-15 wiele problemów strukturalnych nie zostało rozwiązanych lub też jako efekt globalizacji pojawiły się nowe słabe strony lokalizacji działalności gospodarczej.
Liczne regiony dotknęło zamykanie przedsiębiorstw i wysokie bezrobocie.
Wyżej wspomniane dostosowanie potencjału gospodarczego UE-10 do UE-15 uzasadnione jest tymczasem także stosunkowym osłabieniem wzrostu w „starych” krajach UE-15.
W większości państw członkowskich dostosowanie gospodarcze odbywa się na tle napiętej sytuacji budżetu publicznego.
Sześć z dziesięciu nowych państw członkowskich (Polska, Czechy, Węgry, Słowacja, Malta i Cypr) złamało Pakt na rzecz stabilności i wzrostu.
„Nowe państwa członkowskie a Pakt na rzecz stabilności i wzrostu: potrzeby w kontekście perspektywy członkostwa w strefie euro?”, załącznik do sprawozdania EUROFRAME-EFN, wiosna 2006 r.
Także budżety dużych państw członkowskich jak Niemcy i Francja wykazały w ostatnich latach deficyt niezgodny z paktem.
Będzie to miało negatywny wpływ na możliwości i gotowość wielu państw członkowskich do wpłacania składek do budżetu UE, a co za tym idzie do realizowania polityki spójności.
Do tego dochodzą przyszłe wydatki publiczne towarzyszące przemianom demograficznym.
Zgodnie z komunikatem Rady ds. Gospodarczych i Finansowych z 13 lutego 2006 r.
„Wpływ zjawiska starzenia się na wydatki publiczne: przewidywania dla państw członkowskich UE-25 w dziedzinie świadczeń emerytalnych, ochrony zdrowia, opieki długoterminowej, edukacji i świadczeń dla bezrobotnych (2004-2050)”, Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Gospodarczych i Finansowych, sprawozdanie specjalne nr° 1/2006, 13.2.2006 średni unijny udział wydatków publicznych związanych z wiekiem wzrośnie o 4 punkty procentowe PKB, a średnia roczna stopa wzrostu dla UE-25 znacznie spadnie, mianowicie z 2,2% w latach 2004–2010 do 1,4% w latach 2030-2050.
Zdolność absorpcyjna i wyzwania dalszego procesu rozszerzeń
W decyzji prezydencji Rady Europejskiej
Rada Unii Europejskiej, Konkluzje prezydencji z 15/16.6.2006 (dokument 10633/1/06 z 17.7.2006) mowa jest o tym, że przy przyjmowaniu nowych członków UE powinna być w stanie „utrzymać dynamikę integracji europejskiej”.
Ponadto „należy podjąć wszelkie wysiłki na rzecz ochrony spójności i skuteczności Unii”.
Dlatego zdolność do przyjmowania nowych państw członkowskich w odniesieniu do polityki spójności oznacza, że „stare” regiony/kraje Wspólnoty nie mogą utracić z powodu efektu statystycznego kwalifikowalności do uzyskiwania pomocy bez uprzedniej poprawy swojej konkurencyjności i przemian strukturalnych.
Brak wsparcia strukturalnego lub jego kontynuacji jako skutek rozszerzenia na wschód stał się już problemem dla wielu regionów UE-15.
Gdyby dziś jednocześnie przystąpiły do UE wszystkie KPK-9, to zgodnie z obliczeniami więcej niż jedna trzecia dotychczas wspieranych regionów utraciłaby status regionu celu 1
„Przyszłe rozszerzenie i polityka spójności”, notatka Departamentu Tematycznego - Polityka Spójności i Polityka Strukturalna (Departament ds. Polityk) IP/B/REGI/NT/2006_08 listopada 2006 r., zob. tabela 3 w załączniku .
Tylko państwa bałtyckie i Słowacja nie musiałyby liczyć się z utratą kwalifikowalnych regionów.
Najbardziej dotknięte zostałyby Włochy, Niemcy, Malta, Hiszpania, Grecja i Francja.
Takie państwa członkowskie jak Grecja, Cypr i Słowenia musiałyby zostać wyłączone z Funduszu Spójności (90%).
Czechy znalazłaby się blisko przekroczenia granicy 90%.
Badania naukowe pokazują, że gdyby w chwili obecnej cała KPK-9 przystąpiła do UE, musiałaby dysponować budżetem w wysokości 150,2 miliarda euro, aby można było przeprowadzić inwestycje funduszy strukturalnych uznawane z dzisiejszego punktu widzenia za konieczne.
„Wpływ przyszłych rozszerzeń na politykę regionalną UE - szacunki i wyjaśnienia do przyszłego podziału funduszy strukturalnych” GEFRA Gesellschaft für Finanz- und Regionalanalysen, listopad 2006 r.
Kwota ta nie pozostaje w żadnym związku z potencjalną wysokością składki KPK-9 do budżetu (wzrost o ok.
4 %).
„Wpływ przyszłych rozszerzeń na politykę regionalną UE - szacunki i wyjaśnienia do przyszłego podziału funduszy strukturalnych” GEFRA Gesellschaft für Finanz- und Regionalanalysen, listopad 2006 r.
Takie zwiększenie funduszy strukturalnych jest nierealne z politycznego punktu widzenia.
Mało prawdopodobna jest także odpowiednio liniowa redukcja środków wsparcia w przypadku dotychczasowych odbiorców np. Polska musiałaby się liczyć z redukcją rzędu prawie 50 % dotychczasowych środków pomocy strukturalnej.
Należy pamiętać, że opisywane scenariusze rozszerzenia nie nastąpią jednocześnie.
Pewne jest dotąd tylko, że efekty statystyczne Rumunii i Bułgarii, które przystąpiły do UE w 2007 r., będą liczone w następnym okresie wsparcia.
Natomiast wszystkie kraje korzystające z pomocy przedakcesyjnej dążą do szybkiego członkostwa w UE.
Niemożliwe jest obecnie przewidzenie ani terminu przystąpienia poszczególnych krajów ani też rozwoju gospodarczego UE.
Należy również uwzględnić, że czteroprocentowa absorpcja nie jest prawdopodobna od razu we wszystkich przypadkach.
Skala przyszłych akcesji wymaga wyjaśnienia w oparciu o obowiązujące reguły polityki strukturalnej.
Już z tej uproszczonej analizy wynika, że przyszłe akcesje stanowią z obecnego punktu widzenia polityki strukturalnej łącznie wyzwanie nie na miarę możliwości Wspólnoty.
Według oszacowań poszczególne akcesje będą miały różne skutki dla UE.
Turcja stanowi przypadek szczególny pod każdym względem.
Zakładając, że Turcja już dziś byłaby członkiem UE, sama otrzymywałaby zgodnie z szacunkowymi obliczeniami 27,3% wsparcia finansowego funduszy strukturalnych.
Kwota ta następnie w wysokości ok.
16 mld. euro rocznie odpowiada rzędem wielkości szacunkowym obliczeniom Komisji, zakładającym na rok 2024 przy stopach wzrostu 4-5% i absorpcji 4% roczną kwotę 22,4 mld euro.
„Pytania w związku z ewentualnym członkowstwem Turcji w Unii Europejskiej”, dokument roboczy służb Komisji SEK(2004) 1202, październik 2004 Inne obliczenia zakładają na 2025 r. do 26 mld euro rocznie dla Turcji na samą politykę strukturalną.
„Przystąpienie Turcji do UE: Ile będzie kosztowała Wspólna Polityka Rolnej”,Harald Grethe, Uniwersytet Humboldta w Berlinie, Agrarwirtschaft 54 (2005) zeszyt 2/ 2005
III.
Stanowisko sprawozdawcy
Już pokazane prognozy rozwoju świadczą, że przyjęcie potencjalnych krajów zamierzających przystąpić do UE spowodowałoby ponownie drastyczne zwiększenie różnic w poziomie życia w rozszerzonej UE.
Takie wyzwanie dla polityki spójności, zmierzającej do zrównania regionów, zwiększa się z powodu napiętej sytuacji finansów publicznych i rosnącej globalnej presji konkurencji także w obrębie UE-27.
Jednocześnie rosną oczekiwania wobec europejskiej polityki strukturalnej, aby przyczyniała się w wyraźny sposób do realizacji strategii lizbońskiej.
Wymagania wobec europejskiej polityki regionalnej będą więc rosły bardziej niż środki już udostępnione dla celów polityki regionalnej.
Utrzymanie celów polityki spójności jest możliwe jedynie przy pomocy stopniowych działań w procesie rozszerzenia oraz reform wspierających wydajność w zakresie istniejących instrumentów.
Modele stopniowe dla polityki regionalnej
Aby złagodzić skutki dla UE i równocześnie zaoferować potencjalnym krajom kandydującym interesującą perspektywę bez względu na pełne członkostwo w Unii, Komisja powinna opracować stopniowe podejście, które pozwoli na dalsze zróżnicowanie między pomocą przedakcesyjną i pełnym uczestnictwem w polityce spójności.
Dotyczy to zwłaszcza Turcji.
Odpowiednie koncepcje polityki strukturalnej należy kształtować w zależności od postępu gospodarczego i politycznego państw kandydujących; koncepcje te mogą uchodzić również za szczególną formę członkostwa w UE lub wyraz bardziej wartościowego członkostwa w EOG+.
Możliwa powinna być likwidacja lub zawieszenie działań strukturalnych.
Sprecyzowania wymagają ponadto elementy polityki strukturalnej we „wzmocnionej polityce sąsiedztwa”.
Elementy skutecznej polityki regionalnej
Skuteczność polityki regionalnej pozostałaby utrzymana lub nawet wzmocniona dzięki działaniu dźwigni finansowania pożyczkowego także w wąskim zakresie swobody finansowej.
Ponadto większy stopień skuteczności pomocy unijnej mógłby zostać osiągnięty dzięki większemu krajowemu udziałowi we współfinansowaniu oraz uproszczeniu możliwości współfinansowania programów unijnych ze środków prywatnych .
Należy zastanowić się również nad związkiem skuteczności polityki spójności z krajowymi politykami gospodarczymi.
Wspólnota mogłaby w związku z tym powiązać przydzielanie środków z dobrą krajową polityką wzrostu .
Priorytety pomocy powinny zostać zweryfikowane także co do zakresu.
W szczególności programy wspierania regionalnej konkurencyjności powinny w większym stopniu zmierzać do internacjonalizacji gospodarek regionalnych oraz do rozbudowy międzynarodowej infrastruktury o kluczowym znaczeniu w celu wywołania skuteczniejszych impulsów wzrostowych.
Fundusze strukturalne muszą odgrywać większą rolę w amortyzacji skutków przemian demograficznych i globalizacji .
Krytycznej weryfikacji wymaga natomiast skuteczność subwencji dla przedsiębiorstw, ponieważ nie wolno przypisywać decydującego znaczenia ich roli jako czynnikowi lokalizacji działalności gospodarczej.
W dalszym ciągu należy zwiększać przejrzystość w przydzielaniu środków wsparcia .
Tylko w przypadku, gdy będzie panowała wystarczająca przejrzystość co do tego, jak i gdzie wykorzystywane są pieniądze z funduszy strukturalnych, kontrola celów politycznych może odnieść skutek.
Nieodzowne jest również zwalczanie korupcji i nadużyć , co musi stanowić istotny warunek wstępny przystąpienia do unijnej polityki spójności.
Kryteria dalszego rozwoju polityki spójności będą dyskutowane w związku z przeglądem budżetu 2008/2009 oraz zbliżającą się oceną polityki spójności i pomocy przedakcesyjnej.
25.1.2007
OPINIA Komisji Budżetowej
dla Komisji Rozwoju Regionalnego
w sprawie skutków dalszego procesu rozszerzenia dla skuteczności polityki spójności
( 2006/2107(INI) )
Sprawozdawca komisji opiniodawczej:
Nathalie Griesbeck
WSKAZÓWKI
Komisja Budżetowa zwraca się do Komisji Rozwoju Regionalnego, właściwej dla tej sprawy, o uwzględnienie w końcowym tekście projektu rezolucji następujących wskazówek:
1. zauważa, że Unia Europejska w obliczu przyszłych rozszerzeń musi stawić czoła trzem głównym wyzwaniom z zakresu polityki spójności tzn. pogłębieniu się rozbieżności w rozwoju, przeniesieniu środka ciężkości polityki spójności na wschód oraz utrzymującym się nierównościom w łonie europejskiej Piętnastki;
2. przypomina, że w ramach perspektywy finansowej 2007-2013 na działania z zakresu polityki regionalnej w Bułgarii i Rumunii Komisja przewidziała środki budżetowe w wysokości 16,5 mld euro (w tym 11,858 mld euro na fundusze strukturalne i 4,643 mld euro na fundusze spójności) na okres 2010-2013
Komisja Europejska, Sprawozdanie nr 43 REV w sprawie perspektyw finansowych 2007-2013. ;
3. uważa, że Komisja i Rada muszą przedstawić wstępne scenariusze finansowe odnoszące się do polityki spójności przed podjęciem decyzji o rozpoczęciu negocjacji z jakimkolwiek państwem kandydującym, a w trakcie prowadzenia negocjacji z państwem kandydującym - szczegółowe scenariusze finansowe;
4. podkreśla wagę bardzo ścisłego podejścia w pod względem ilościowej i jakościowej oceny wykorzystania funduszy strukturalnych, które skutkuje dobrym zarządzaniem i właściwą kontrolą w celu osiągnięcia optymalizacji stosunku kosztów do korzyści wydatków Unii w zakresie spójności, w interesie obywateli europejskich;
5. podkreśla wagę sprawozdań Trybunału Obrachunkowego oraz sprawozdań z działalności Komisji jako narzędzi przyczyniających się do oceny dobrego zarządzania funduszami strukturalnymi i, w razie konieczności, przewiduje podjęcie koniecznych działań w ramach dorocznej procedury budżetowej;
6. uważa, że przy obecnym stanie systemu środków własnych Unii, trudno byłoby sfinansować ewentualne przyszłe rozszerzenia bez szkody dla skuteczności obecnych działań z zakresu polityki spójności;
7. podkreśla, że przy okazji renegocjowania w połowie okresu należy uwzględnić perspektywę ewentualnych nowych rozszerzeń i oszacować ich wpływ gospodarczy i budżetowy.
PROCEDURA
Tytuł
Skutki dalszego procesu rozszerzenia dla skuteczności polityki spójności
Numer procedury
2006/2107(INI)
Komisja przedmiotowo właściwa
REGI
Komisja wyznaczona do wydania opinii Data ogłoszenia na posiedzeniu
BUDG 18.5.2006
Ściślejsza współpraca
Sprawozdawca komisji opiniodawczej Data powołania
Nathalie Griesbeck 20.9.2004
Poprzedni sprawozdawca(y)
Rozpatrzenie w komisji
25.1.2007
Data zatwierdzenia wskazówek
25.1.2007
Wynik głosowania końcowego
za:
przeciw:
wstrzymujących się:
28
1
Posłowie obecni podczas głosowania końcowego
Laima Liucija Andrikienė, Richard James Ashworth, Reimer Böge, Salvador Garriga Polledo, Monica Maria Iacob-Ridzi, Janusz Lewandowski, Mario Mauro, Nina Škottová, László Surján, Herbert Bösch, Brigitte Douay, Neena Gill, Catherine Guy-Quint, Jutta Haug, Vladimír Maňka, Dan Mihalache, Gianni Pittella, Yannick Vaugrenard, Ralf Walter, Gérard Deprez, Nathalie Griesbeck, Anne E. Jensen, Jan Mulder, Kyösti Virrankoski, Wiesław Stefan Kuc, Wojciech Roszkowski, Gérard Onesta.
Zastępcy obecni podczas głosowania końcowego
Paul Rübig, Hans-Peter Martin.
Zastępcy (art. 178 ust. 2) obecni podczas głosowania końcowego
Uwagi (dane dostępne tylko w jednym języku)
PROCEDURA
Tytuł
Skutki dalszego procesu rozszerzenia dla skuteczności polityki spójności
Numer procedury
2006/2107(INI)
Komisja przedmiotowo właściwa Data ogłoszenia wydania zgody na posiedzeniu
REGI
Komisja(e) wyznaczona(e) do wydania opinii Data ogłoszenia na posiedzeniu
BUDG 18.5.2006
Opinia niewydana Data wydania decyzji
Ściślejsza współpraca Data ogłoszenia na posiedzeniu
Sprawozdawca(y) Data powołania
Markus Pieper 2.5.2006
Poprzedni sprawozdawca(y)
Rozpatrzenie w komisji
18.12.2006
23.1.2007
1.2.2007
Data przyjęcia
20.3.2007
Wynik głosowania końcowego
za:
przeciw:
wstrzymujących się:
35
3
5
Posłowie obecni podczas głosowania końcowego
Elspeth Attwooll, Tiberiu Bărbuleţiu, Jean Marie Beaupuy, Rolf Berend, Jana Bobošíková, Antonio De Blasio, Vasile Dîncu, Gerardo Galeote, Iratxe García Pérez, Eugenijus Gentvilas, Ambroise Guellec, Pedro Guerreiro, Gábor Harangozó, Marian Harkin, Alain Hutchinson, Mieczysław Edmund Janowski, Gisela Kallenbach, Tunne Kelam, Evgeni Kirilov, Jamila Madeira, Miroslav Mikolášik, Jan Olbrycht, Maria Petre, Markus Pieper, Wojciech Roszkowski, Elisabeth Schroedter, Stefan Sofianski, Grażyna Staniszewska, Dimitar Stoyanov, Kyriacos Triantaphyllides, Oldřich Vlasák, Vladimír Železný
Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego
Jan Březina, Emanuel Jardim Fernandes, Ljudmila Novak, Zita Pleštinská, Richard Seeber, Czesław Adam Siekierski, László Surján, Károly Ferenc Szabó
Zastępca(y) (art. 178 ust. 2) obecny(i) podczas głosowania końcowego
Andrea Losco, Horst Posdorf, Thomas Ulmer
Data złożenia
28.3.2007
Uwagi (dane dostępne tylko w jednym języku)
...
