A7-0244/2010
3.9.2010
SPRAWOZDANIE
w sprawie wniosku o uchylenie immunitetu Viktora Uspaskicha
(2009/2147(IMM))
Komisja Prawna
Sprawozdawca:
Bernhard Rapkay
PE 445.740v04-00
SPIS TREŚCI
PROJEKT DECYZJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO........
Error!
Bookmark not defined.
ZWIĘZŁE UZASADNIENIE.......................................................
Error!
Bookmark not defined.
WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI..........
Error!
Bookmark not defined.
PROJEKT DECYZJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO
w sprawie wniosku o uchylenie immunitetu Viktora Uspaskicha
Parlament Europejski,
– uwzględniając wniosek o uchylenie immunitetu Viktora Uspaskicha przekazany przez litewskie organy sądownicze w dniu 14 lipca 2009 r. i ogłoszony na posiedzeniu plenarnym w dniu 7 października 2009 r.,
– po wysłuchaniu wyjaśnień Viktora Uspaskicha, zgodnie z art. 7 ust. 3 Regulaminu,
– uwzględniając art. 8 i 9 Protokołu (nr 7) w sprawie przywilejów i immunitetów Unii Europejskiej załączonego do traktatów,
– uwzględniając orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 12 maja 1964 r. i 10 lipca 1986 r.
Sprawa 101/63, Wagner/Fohrmann i Krier , Zbiór Orzeczeń [1964], str. 195 i sprawa 149/85, Wybot/Faure i inni , Zbiór Orzeczeń [1986], str. 2391. ,
– uwzględniając art. 62 Konstytucji Republiki Litewskiej,
– uwzględniając art. 6 ust. 2 oraz art. 7 Regulaminu,
– uwzględniając sprawozdanie Komisji Prawnej ( A7-0244/2010 ),
A. mając na uwadze, że przeciwko posłowi do Parlamentu Europejskiego Viktorowi Uspaskichowi wszczęto postępowanie karne i że jest on oskarżony w postępowaniu toczącym się przed regionalnym sądem karnym w Wilnie z art. 24 ust. 4 w związku z art. 222 ust. 1, z art. 220 ust. 1, z art. 24 ust. 4 w związku z art. 220 ust. 1, z art. 205 ust. 1 oraz z art. 24 ust. 4 w związku z art. 205 ust. 1 litewskiego kodeksu karnego,
B. mając na uwadze, że zgodnie z art. 9 Protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów Unii Europejskiej podczas sesji Parlamentu Europejskiego jego posłowie korzystają na terytorium swojego państwa z immunitetów przyznawanych posłom do parlamentu ich państwa, natomiast nie można powoływać się na immunitet w przypadku, gdy poseł został schwytany na gorącym uczynku; immunitet nie może również stanowić przeszkody w wykonywaniu przez Parlament Europejski prawa uchylenia immunitetu w odniesieniu do któregokolwiek z jego posłów,
C. mając na uwadze, że zarzuty wniesione przeciwko posłowi Viktorowi Uspaskichowi nie mają związku z wyrażanymi opiniami ani stanowiskiem zajmowanym przez niego w głosowaniu w ramach wykonywania przez niego mandatu posła do Parlamentu Europejskiego,
D. mając na uwadze, że na mocy art. 62 Konstytucji Republiki Litewskiej posła do parlamentu krajowego (Sejmu) nie można pociągnąć do odpowiedzialności karnej, aresztować ani w inny sposób ograniczać jego wolności bez zgody parlamentu,
E. mając na uwadze, że art. 62 stanowi dalej, że poseł do Sejmu nie może być prześladowany z powodu sposobu głosowania lub przemówień wygłaszanych w Sejmie, przy czym można go pociągnąć do odpowiedzialności w toku zwykłej procedury dotyczącej osobistego znieważenia lub pomówienia,
F. mając na uwadze, że poseł Viktor Uspaskich jest oskarżany zasadniczo o przestępstwa polegające na sfałszowaniu dokumentów księgowych dotyczących finansowania partii politycznej, które miał popełnić przed jego wyborem do Parlamentu Europejskiego,
G. mając na uwadze, że nie przedstawiono przekonujących dowodów co do istnienia fumus persecutionis , natomiast przestępstwa, o które jest oskarżony poseł Viktor Uspaskich, nie mają nic wspólnego z jego działalnością w charakterze posła do Parlamentu Europejskiego,
H. mając na uwadze, że należy zatem uchylić jego immunitet,
1. podejmuje decyzję o uchyleniu immunitetu Viktora Uspaskicha;
2. zobowiązuje przewodniczącego do przekazania niniejszej decyzji oraz sprawozdania sporządzonego przez komisję przedmiotowo właściwą odnośnemu organowi Republiki Litewskiej.
ZWIĘZŁE UZASADNIENIE
I. STAN FAKTYCZNY
Na posiedzeniu w dniu 7 października 2009 r. przewodniczący poinformował na podstawie art. 6 ust. 2 Regulaminu, że otrzymał pismo z dnia 14 lipca 2009 r. skierowane przez litewskie organy sądownicze, zawierające wniosek w sprawie uchylenia immunitetu posła Viktora Uspaskicha.
Przewodniczący przekazał ten wniosek Komisji Prawnej na mocy art. 6 ust. 2 Regulaminu.
Na mocy decyzji sądu regionalnego w Wilnie z dnia 29 czerwca 2009 r. zwrócono się do prokuratora generalnego Republiki Litewskiej o wystąpienie do Parlamentu Europejskiego z wnioskiem w sprawie uchylenia immunitetu posła Viktora Uspaskicha – wobec którego wszczęto postępowanie karne w sprawie nr 1-38/2009 – tak aby można było kontynuować wszczęte przeciwko niemu postępowanie karne oraz wyegzekwować zasądzoną przez sąd jako środek zapobiegawczy kaucję.
Viktor Uspaskich jest oskarżony w postępowaniu toczącym się przed regionalnym sądem karnym w Wilnie z art. 24 ust. 4 w związku z art. 222 ust. 1, z art. 220 ust. 1, z art. 24 ust. 4 w związku z art. 220 ust. 1, z art. 205 ust. 1 oraz z art. 24 ust. 4 w związku z art. 205 ust. 1 litewskiego kodeksu karnego.
Oskarżenie przeciwko posłowi Viktorowi Uspaskichowi dotyczy tego, że w okresie od 13 lipca 2004 r. do 17 maja 2006 r. jako przewodniczący Partii Pracy, działając w zmowie z innymi osobami w celu (a) nielegalnego sfinansowania partii politycznej – a konkretnie Partii Pracy – oraz (b) uniknięcia należytej kontroli finansowania partii i jej kampanii politycznych, kierował zorganizowaną grupą utworzoną w zamiarze popełnienia szeregu przestępstw.
W tym celu w Wilnie w latach 2004-2006 zlecał on personelowi prowadzenie nielegalnych fikcyjnych kont dla Partii Pracy, w związku z czym w latach 2004, 2005 i 2006 nie można było ustalić całkowitej wartości aktywów i pasywów tej partii ani jej struktury partyjnej.
Viktor Uspaskich – który został pociągnięty do odpowiedzialności na mocy art. 21 ustawy o rachunkowości Republiki Litewskiej za organizowanie prowadzenia rachunków partii oraz działał na korzyść i w interesie Partii Pracy jako osoba prawna – jest oskarżony przez litewski wymiar sprawiedliwości o polecenie osobie trzeciej prowadzenia „podwójnej” księgowości” na rzecz Partii Pracy wiosną 2004 r.
Ponadto domniemywa się, że transakcje i działalność gospodarczą, które należało obowiązkowo odnotować w księgach rachunkowych, jak też nieoficjalnie otrzymywane i wydawane w związku z działalnością Partii Pracy środki pieniężne i aktywa, wykazywano w nieoficjalnych księgach.
Poseł Viktor Uspaskich jest również oskarżony o to, że wydał konkretne instrukcje, by przeprowadzano niektóre operacje handlowe i finansowe bez wykazywania ich w księgach rachunkowych partii.
W dniu 9 grudnia 2008 r. parlament litewski (Sejm) uchwalił decyzję o uchyleniu immunitetu posła Uspaskicha w związku ze wspomnianym postępowaniem.
Należy ponadto odnotować, że Viktor Uspaskich nie był posłem do Parlamentu Europejskiego w czasie, gdy zarzucane mu przestępstwa miały być popełniane.
II.
RAMY PRAWNE
a) Prawo Unii Europejskiej
Artykuł 8:
Wobec członków Parlamentu Europejskiego nie można prowadzić dochodzenia, postępowania sądowego, ani też ich zatrzymywać z powodu ich opinii lub stanowiska zajętego przez nich w głosowaniu w czasie wykonywania przez nich obowiązków służbowych.
Artykuł 9:
Podczas sesji Parlamentu Europejskiego jego członkowie korzystają:
a) na terytorium swojego państwa - z immunitetów przyznawanych posłom do parlamentu ich państwa,
b) na terytorium innego państwa członkowskiego - z immunitetu chroniącego przed zatrzymaniem oraz immunitetu jurysdykcyjnego.
Immunitet chroni także członków podczas ich podróży do i z miejsca, gdzie odbywa się posiedzenie Parlamentu Europejskiego.
Nie można powoływać się na immunitet w przypadku, gdy członek został schwytany na gorącym uczynku i nie może on stanowić przeszkody w wykonywaniu przez Parlament Europejski prawa uchylenia immunitetu w odniesieniu do któregokolwiek ze swoich członków.
Procedurę tę regulują w Parlamencie Europejskim art. 6 i 7 Regulaminu.
Odpowiednie przepisy brzmią następująco:
„Artykuł 6 – Uchylenie immunitetu
1.
Wykonując swoje uprawnienia związane z przywilejami oraz immunitetami Parlament dąży przede wszystkim do utrzymania swojej integralności jako demokratycznego zgromadzenia prawodawczego oraz do zagwarantowania niezależności posłów w sprawowaniu ich funkcji.
2.
Każdy wniosek w sprawie uchylenia immunitetu posła skierowany do Przewodniczącego Parlamentu przez właściwy organ państwa członkowskiego jest przedstawiany na posiedzeniu plenarnym oraz przekazywany właściwej komisji.
(...)
Artykuł 7 Procedury dotyczące immunitetu
1.
Wnioski o uchylenie immunitetu lub o skorzystanie z immunitetu i przywilejów są niezwłocznie rozpatrywane przez właściwą komisję w kolejności, w jakiej zostały wniesione.
2.
Komisja przedstawia wniosek dotyczący uzasadnionej decyzji zawierający zalecenie przyjęcia lub odrzucenia wniosku o uchylenie immunitetu lub skorzystanie z immunitetu i przywilejów.
3.
Komisja może zwrócić się do właściwego organu o udostępnienie wszelkich informacji, które uzna za niezbędne do ustalenia zasadności uchylenia immunitetu lub skorzystania z niego.
Zainteresowany poseł ma możliwość udzielenia wyjaśnień, może także przedłożyć wszelkie dokumenty oraz dowody pisemne, które uzna za istotne.
Posła może reprezentować inny poseł.
(...)
7.
Komisja może wydać uzasadnioną opinię co do właściwości wyżej wymienionego organu oraz co do dopuszczalności wniosku, natomiast nie może w żadnym przypadku wypowiadać się o winie bądź braku winy posła oraz o zasadności wszczęcia wobec niego postępowania karnego na podstawie zarzutów, które są mu stawiane, nawet wtedy, gdy badanie wniosku pozwala komisji na dokładne zapoznanie się ze szczegółami sprawy.
(...)’
b) Obowiązujące przepisy prawa krajowego
Konstytucja Republiki Litewskiej
(Przyjęta przez obywateli Republiki Litewskiej w referendum w dniu 25 października 1992 r., weszła w życie w dniu 2 listopada 1992 r.)
„Artykuł 62
Poseł do Sejmu jest nietykalny.
Posła do Sejmu nie można pociągnąć do odpowiedzialności karnej, aresztować ani w inny sposób ograniczać jego wolności bez zgody Sejmu.
Poseł do Sejmu nie może być prześladowany z powodu stanowiska zajętego w głosowaniu lub przemówień wygłaszanych w Sejmie, można go jednak pociągnąć do odpowiedzialności w toku zwykłej procedury dotyczącej osobistego znieważenia lub pomówienia.”
Regulamin Sejmu Republiki Litewskiej
(Z dnia 17 lutego 1994 r., nr I-399)
( Ostatnio zmieniony w dniu 23 kwietnia 2009 r. – nr XI-228) (Wersja angielska znowelizowanego dokumentu prawnego z dnia 23 kwietnia 2009 r.)
„Artykuł 22 – Immunitet posła do Sejmu
1.
Poseł do Sejmu jest nietykalny.
2.
Poseł do Sejmu nie może być prześladowany z powodu stanowiska zajętego w głosowaniu lub przemówień wygłaszanych w Sejmie, tj. podczas posiedzeń Sejmu, posiedzeń komisji sejmowych, posiedzeń komitetów i grup parlamentarnych; można go jednak pociągnąć do odpowiedzialności w toku zwykłej procedury dotyczącej osobistego znieważenia lub pomówienia.
3.
Posła do Sejmu nie można pociągnąć do odpowiedzialności karnej, aresztować ani w inny sposób ograniczać jego wolności bez zgody Sejmu, z wyjątkiem przypadków, kiedy został schwytany na gorącym uczynku (in flagranti).
W takich sytuacjach Prokurator Generalny musi natychmiast powiadomić o tym Sejm.”
Litewski kodeks karny
Artykuł 24 – Współsprawstwo i rodzaje współsprawców
1.
Przez współsprawstwo rozumie się wspólny udział w popełnieniu przestępstwa dwóch lub więcej spiskujących osób, które mają zdolność do czynności prawnych i osiągnęły wiek określony w art. 13 niniejszego Kodeksu.
2.
Do współsprawców przestępstwa zalicza się sprawcę, organizatora, podżegacza i pomocnika.
3.
Przez sprawcę rozumie się osobę, która popełniła przestępstwo sama lub poprzez zaangażowanie osoby ubezwłasnowolnionej, osób, które nie osiągnęły wieku określonego w art. 13 niniejszego Kodeksu, lub też innych osób, które nie są winne popełnienia tego przestępstwa.
Jeśli przestępstwo zostało popełnione przez kilka osób działających wspólnie, każda z nich jest uważana za sprawcę/współsprawcę.
4.
Przez organizatora rozumie się osobę, która utworzyła zorganizowaną grupę lub organizację przestępczą, stała na jej czele i organizowała działania jej członków, przygotowała przestępstwo lub też była odpowiedzialna za zlecenie takiego przestępstwa.
5.
Przez podżegacza rozumie się osobę, która nakłania inną osobę do popełnienia przestępstwa.
6.
Przez pomocnika rozumie się osobę, która pomaga w popełnieniu przestępstw poprzez udzielanie rad, wskazówek, zapewnianie środków, usuwanie przeszkód, ochronę lub ukrywanie innych współsprawców, a także osobę, która wcześniej obiecała ukryć przestępcę, ukryć narzędzia lub środki popełnienia przestępstwa, ślady przestępstwa lub przedmioty pochodzące z przestępstwa.
Artykuł 222 – Nieuczciwe zarządzanie kontami
1.
Osoba, która w sposób nieuczciwy zarządza kontami, które są wymagane na mocy aktów prawnych, lub ukrywa, uszkadza lub niszczy dokumenty księgowe, przy czym działanie to uniemożliwia w części lub w całości ustalenie działalności tej osoby, wartości lub struktury jej aktywów, majątku lub pasywów, podlega karze grzywny, aresztu lub pozbawienia wolności na okres do czterech lat.
2.
Osoba prawna również ponosi odpowiedzialność za czyny wymienione w niniejszym artykule.
Artykuł 220 – Wykazywanie niedokładnych danych dotyczących dochodów, zysku i majątku
1.
Osoba, która, chcąc uniknąć uiszczania podatków, w zeznaniu podatkowym, sprawozdaniu zatwierdzonym zgodnie z procedurą zatwierdzania lub też w innym dokumencie wykazuje dane dotyczące swoich dochodów, zysku lub majątku lub ich wykorzystania, o których wiadomo, że są niedokładne, oraz przedstawia te informacje instytucji zatwierdzonej przez Państwo, podlega karze pozbawienia prawa do zatrudnienia na określonych stanowiskach lub prawa do wykonywania określonego rodzaju działalności, lub też karze pozbawienia wolności na okres do trzech lat.
2.
Osoba, która popełnia czyn wymieniony w ust. 1 niniejszego artykułu z zamiarem uniknięcia uiszczenia podatków w kwocie nieprzekraczającej 10 MSL, podlega karze za wykroczenie w postaci robót publicznych, grzywny lub ograniczenia wolności.
3.
Osoba prawna również ponosi odpowiedzialność za czyny wymienione w niniejszym artykule.
Artykuł 205 – Wprowadzające w błąd oświadczenie dotyczące działalności osoby prawnej
1.
Osoba, która w imieniu osoby prawnej przedstawia w oficjalnym sprawozdaniu lub wniosku wprowadzające w błąd dane dotyczące działalności lub majątku tej osoby prawnej, a tym samym wprowadza w błąd instytucję rządową, międzynarodową organizację publiczną, wierzyciela, członka tej osoby prawnej lub inną osobę – która doświadcza w wyniku tego istotnej szkody majątkowej – podlega karze pozbawienia prawa do zatrudnienia na określonych stanowiskach lub do wykonywania określonego rodzaju działalności, lub też karze ograniczenia wolności, aresztu lub pozbawienia wolności na okres do dwóch lat.
2.
Osoba prawna również ponosi odpowiedzialność za czyny wymienione w niniejszym artykule.
III.
OGÓLNE UWARUNKOWANIA I UZASADNIENIE PROPONOWANEJ DECYZJI
W odniesieniu do zakresu stosowania art. 8 Protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów Unii Europejskiej należy zaznaczyć, że oskarżenia wniesione przeciwko posłowi Viktorowi Uspaskichowi nie odnoszą się do wyrażanych opinii ani oddawanych głosów w ramach wykonywania przez niego obowiązków posła do Parlamentu Europejskiego.
Jeśli zaś chodzi o art. 9 Protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów Unii Europejskiej, biorąc pod uwagę, że oskarżenia wniesione przeciwko posłowi Uspaskichowi odnoszą się do czynów, które miały miejsce na Litwie, a w tym czasie poseł Viktor Uspaskich miał obywatelstwo litewskie, zastosowanie ma jedynie zapis, zgodnie z którym „podczas sesji Parlamentu Europejskiego jego posłowie korzystają: a) na terytorium swojego państwa – z immunitetów przyznawanych członkom parlamentu ich państwa”.
Jak wynika z art. 62 ust. 1 konstytucji litewskiej (przytoczonej powyżej) zakres immunitetu parlamentarnego na Litwie jest bardzo zbliżony do zakresu immunitetu, którym objęci są posłowie do Parlamentu Europejskiego na terytorium innego państwa członkowskiego na mocy art. 9 Protokołu.
Zgodnie z ustaloną praktyką Parlament Europejski może podjąć decyzję o nieuchylaniu immunitetu posła do PE w przypadku zaistnienia podejrzeń, że postępowanie karne wszczęto z zamiarem zaszkodzenia politycznej działalności tego posła.
Jednak w tym przypadku nie przedstawiono żadnych dowodów na fumus persecutionis , które nakazywałyby Parlamentowi odmówienie uchylenia immunitetu posła Uspaskicha.
Odnotowuje się, że władze litewskie w pełni współpracowały z Parlamentem w ramach procedury toczącej się przed Komisją Prawną, udzielając satysfakcjonujących odpowiedzi i zapewnień.
W świetle powyższego oraz na podstawie dostępnych dokumentów należy uznać, że nie ma powodów, dla których Parlament mógłby nie uchylić immunitetu posłowi Uspaskichowi.
IV.
WNIOSEK
W świetle powyższych uwarunkowań oraz zgodnie z art. 6 ust. 2 Regulaminu, po rozpatrzeniu argumentów za uchyleniem i przeciw uchyleniu immunitetu, Komisja Prawna zaleca, aby Parlament Europejski uchylił immunitet parlamentarny posła Viktora Uspaskicha.
WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI
Data przyjęcia
2.9.2010
Wynik głosowania końcowego
+:
–:
0:
10
3
2
Posłowie obecni podczas głosowania końcowego
Luigi Berlinguer, Françoise Castex, Lidia Joanna Geringer de Oedenberg, Klaus-Heiner Lehne, Antonio Masip Hidalgo, Bernhard Rapkay, Evelyn Regner, Alexandra Thein, Diana Wallis, Zbigniew Ziobro, Tadeusz Zwiefka
Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego
Piotr Borys, Vytautas Landsbergis, Eva Lichtenberger, Toine Manders, Derek Vaughan
