1989 - Annus Mirabilis
Instytucje
2009-11-06 - 17:29
Pochód "Solidarności" 1 maja 1989.
Za nieco ponad miesiąc "S" zwycięży w wyborach. ©BELGA_AFP_DRUSZCZ WOJTEIC Dekada to okres leżący poza horyzontem politycznych przewidywań.
Gdy w 1979 zebrał się pierwszy demokratycznie wybrany Parlament Europejski, dwubiegunowy jałtański porządek zdawał się niepodważalny.
Żyliśmy w podzielonym świecie a naszą wyobraźnię ograniczał pas ziemi niczyjej.
Ale rok 1989 zaskoczył nas wszystkich i z niedowierzaniem cieszyliśmy się nową wolnością dla Europy, całej Europy, która miała się zjednoczyć.
Po półwiekowym interludium wróciła demokracja, runął mur i rozdarła się żelazna kurtyna.
Tak skończył się stary świat.
Dzisiaj zjednoczona Europa obchodzi dwudziestą rocznicę zmian, które przywróciły wolność i demokrację milionom mieszkańców naszego kontynentu.
Wysłuchaliśmy świadków i uczestników wydarzeń 1989 roku.
Rozmawialiśmy z ludźmi, którzy widzieli i tworzyli wolnościowy zryw i oglądali upadek muru po obu jego stronach: tej szarej i tej pokrytej graffiti.
Niechaj ich wspomnienia ożywią elektryzującą atmosferę tamtych czasów.
20091030FCS63488
1989 kalendarium wolności
Upadek Muru Berlińskiego, 9 listopada 1989 zwieńczył demokratyczny zryw w Europie ©BELGA_AFP_GERARD MALIE Dwadzieścia lat temu rozpadło się imperium sowieckie w Europie Środkowej i Wschodniej, gdy ludzie wyszli na ulice, a przywódca ZSRR Michaił Gorbaczow nie uciekł się do użycia siły w celu powstrzymania protestów.
Polska i większość krajów zza żelaznej kurtyny przystąpiło pięć lat temu do Unii Europejskiej, trzy lata temu dołączyły Rumunia i Bułgaria.
Tak dokonał się historyczny akt przezwyciężenia pojałtańskiego porządku i zjednoczenia pękniętej Europy.
Przypominamy kalendarium wydarzeń.
Antysowieckie zamieszki w Berlinie w 1953 roku, krwawe powstanie na Węgrzech w 1956 roku i polski Październik wykazały, że sowietyzacji Europy Środkowej i Wschodniej nie da się osiągnąć bez walki.
Zatruło to stosunki Związku Sowieckiego z Zachodem, ustały wszelkie przejawy współpracy gospodarczej i politycznej, żelazna kurtyna podzieliła kontynent.
Choć system totalitarny zdusił przejawy demokratyzacji, które w 1968 wykiełkowały w Pradze i w 1980 rozkwitły w Polsce, pragnienie normalności pozostało, a wraz z nim trwałe dziedzictwo nadziei na zmianę.
Jednak dopiero rok 1989 przyniósł długo wyczekiwaną wolność.
1989 O roku ów!
Luty - kwiecień: W Polsce trwają rozmowy Okrągłego Stołu między stroną partyjno-rządową a opozycyjną "Solidarnością".
Marzec: Około 80.000 demonstrantów zbiera się w Budapeszcie żądając demokratyzacji kraju.
Węgry również zasiadają do okrągłego stołu.
4 czerwca: W Polsce odbywają się częściowo wolne wybory do Sejmu i wolne wybory do wskrzeszonego Senatu.
Solidarność zdobywa 99 100 miejsc w Senacie i wszystkie z przydzielonych jej 161 miejsc w Sejmie.
27 czerwca: austriaccy i węgierscy ministrowie spraw zagranicznych przecinają zasieki na granicy między Austrią a Węgrami.
19 sierpnia: Symboliczne otwarcie granicy między Austrią i Węgrami na trzy godziny " piknik paneuropejski".
23 sierpnia: "Łańcuch Bałtycki": Dwa miliony ludzi łapie się za ręce tworząc sześćsetkilometrowy ludzki łańcuch biegnący przez całą Estonię, Łotwę i Litwę.
Chcą zwrócić uwagę na los krajów bałtyckich i przypomnieć o 50. rocznicy paktu Ribbentrop-Mołotow między Niemcami a ZSRR, który doprowadził do trwającej niemal pół wieku okupacji tych trzech państw.
24 sierpnia: Tadeusz Mazowiecki z "Solidarności" podejmuje misję stworzenia pierwszego niekomunistycznego rządu w krajach Układu Warszawskiego.
Misja kończy się sukcesem.
11 września: Węgierski rząd zapowiada, że uchodźcy z Niemiec Wschodnich nie zostaną odesłani do NRD, zamiast tego otrzymają możliwość podróży na Zachód.
13.000 wschodnioniemieckich uchodźców przedostaje się przez Węgry do Austrii i do Republiki Federalnej Niemiec.
9 października: ponad 70 tysięcy osób zbiera się w Lipsku (NRD) i wspólnie śpiewa "Wir sind das Volk" (Jesteśmy narodem).
18 października: Erich Honecker, przywódca Niemiec Wschodnich podaje się do dymisji.
4 listopada: ponad milion ludzi gromadzi się na manifestacji na Alexanderplatz w Berlinie Wschodnim.
9 listopada: Upada Mur Berliński, strumień ludzi płynie na zachód.
17 listopada: Czechosłowacja przeżywa "aksamitną rewolucję": masowe demonstracje obalają rząd komunistyczny.
16 grudnia: W rumuńskiej Timişoarze wybuchają protesty, będące odpowiedzią na rządowe próby eksmisji dysydenta - duchownego László Tőkésa (obecnie posła do Parlamentu Europejskiego).
Do demonstracji spontanicznie dołączają studenci.
Tłum atakuje kolejne budynki partii.
Rewolta ogarnia cały Bukareszt, zmuszając Nicolae Ceausescu do ucieczki.
25 grudnia: Rumunski dyktator Nicolae Ceausescu i jego żona Elena zostają rozstrzelani.
Godbye Lenin!
Związek Radziecki nieuchronnie zmierza do rozpadu, który ma się dokonać w ciągu najbliższych dwóch lat.
W 1990 r.
Niemcy jednoczą się, podczas gdy prezydentem Polski zostaje przywódca Solidarności, Lech Wałęsa.
Ostatecznie w grudniu 1991 z masztu Kremla zostaje zdjęta czerwona flaga ZSRR z sierpem i młotem.
Na jej miejsce zostaje podniesiona nowa flaga Federacji Rosyjskiej.
Związek Radziecki przestał istnieć.
Powstała na jego gruzach Wspólnota Niepodległych Państw skupia Rosję i część dawnych azjatyckich republik ZSRR.
Strona 1989-2009 YouTube: Dwudziesta rocznica przemian demokratycznych w Europie
Róża Thun: "Byliśmy normalni w kompletnie nienormalnym systemie"
Róża Thun: "Rozebraliśmy mur ogromnym wysiłkiem dzięki naszej odwadze i wizji" "Nawet w areszcie byłam wolna", wspomina była opozycjonistka, działaczka Solidarności, w wolnej Polsce oddana sprawie integracji europejskiej, dziś posłanka do Parlamentu Europejskiego z grupy Europejskiej Partii Ludowej, Róża Thun.
Rozmawialiśmy z panią poseł o ciężkich czasach, dwóch dekadach przemian, o radości, nadziei i odpowiedzialności za świat, który nas otacza.
Nie lubi pani, gdy o wydarzeniach 1989 roku mówi się pod hasłem "upadku Muru Berlińskiego"?
"Upadek Muru Berlińskiego" jest w moim przekonaniu niezwykle ważnym i symbolicznym wydarzeniem niemiecko-niemieckim.
Jednak Europę odmieniło tak naprawdę to, iż wspólnie, właśnie tutaj w Europie potrafiliśmy rozmontować Żelazną Kurtynę, która w tak koszmarny sposób rozdzielała nasz kontynent.
Dla mnie czasowniki "runął", czy "upadł" wskazywałyby na naszą bierność, tymczasem mur wcale nie upadł - to myśmy go rozebrali ogromnym wysiłkiem, dzięki naszej odwadze i wizji po obu stronach tej żelaznej kurtyny.
Działała pani w Solidarności osobiście angażując się w przemiany przed 1989 rokiem…
Sam pan rozumie, że ja już jestem starszą kobietą, to było tak dawno, dawno temu… (śmiech).
Zaangażowałam się w działania demokratyczne jako tak zwana dysydentka jeszcze w latach siedemdziesiątych, przed powstaniem Solidarności.
Przyszła taka chwila w młodości, byłam wtedy jeszcze studentką, gdy wspólnie z przyjaciółmi zdaliśmy sobie sprawę, że jesteśmy odpowiedzialni za to, co się wokół nas dzieje, że nie jesteśmy przedmiotami, ale podmiotami, że chcemy i możemy decydować o biegu zdarzeń.
Uświadomiliśmy sobie, że możemy wpływać na otaczającą nas rzeczywistość, choć oczywiście nikt nie miał nadziei, że Europa zmieni się tak bardzo za życia zaledwie jednego pokolenia, i że Polska stanie się wolnym i demokratycznym krajem, członkiem Unii Europejskiej.
Ale przynajmniej, działając w grupach, które sprzeciwiały się komunistycznej dyktaturze byliśmy wolnymi ludźmi.
Byliśmy normalni w tym kompletnie nienormalnym systemie politycznym - a to już był pewien luksus, nawet jeśli przyszło nam za niego zapłacić.
Byłam rzeczniczką Studenckiego Komitetu Solidarności, organizacji studenckiej, która istniała jeszcze przed powstaniem Solidarności.
Z takich właśnie kręgów wywodzi się poparcie dla związków zawodowych i większych ruchów, które później zyskały na znaczeniu.
Muszę powiedzieć, że choć były to bardzo ciężkie czasy, bez przerwy chodzili za nami esbecy i regularnie zamykano nas do aresztu, wspominam je bardzo dobrze.
Byłam wolna nawet w areszcie, wiele zrozumiałam i wiele się nauczyłam, miałam wspaniałych przyjaciół, a dziś żyję w Europie, która spełniła i przerosła moje najśmielsze marzenia z tamtych lat.
W dodatku mam ten luksus, że mogę przyznać, iż mam pewien, może bardzo skromny, wkład w te pozytywne przeobrażenia.
Co z perspektywy ostatnich dwudziestu lat panią cieszy, a co rozczarowuje?
Zawsze przychodzą pewne rozczarowania i zawsze są grupy ludzi, którym się nie udało.
Przejście z zamkniętego świata do całkowicie otwartej gospodarki wolnorynkowej było olbrzymim wyzwaniem.
Polska przechodzi ustawiczne zmiany.
Przez ostatnie dwadzieścia lat zmieniło się wszystko, nie tylko w kraju, również w polityce zagranicznej.
Wystarczy spojrzeć na mapę Europy - wszyscy sąsiedzi Polski są już inni: na wschodzie mieliśmy Związek Radziecki, którego już nie ma, na południu Czechosłowację, której już nie ma, NRD na zachodzie też już nie ma.
Niesamowite zmiany zaszły również w naszym prywatnym życiu.
System socjalny w Polsce nie jest tak rozwinięty i wystarczająco zasobny, by zadbać o tych, którzy nie potrafili sobie poradzić ze zmianami.
Dlatego niektórzy odczuwają frustrację.
Ogólnie jednak Polakom daleko do frustracji.
Również w sondażach jesteśmy zadowoleni ze swojego życia, z decyzji politycznych, jak wejście do Unii, mamy bardzo dobre wyniki gospodarcze, na razie najlepsze w całej Europie, pracujemy bardzo ciężko i widzimy pozytywne rezultaty naszej ciężkiej pracy.
Jakie mogłoby brzmieć pani przesłanie dla następnego pokolenia?
Żyjcie aktywnie, z zaangażowaniem.
Gdy będziecie starsi, bardzo ważne będzie dla was, byście mogli spojrzeć w przeszłość i dostrzec, że zostawiliście po sobie w Europie trochę pozytywnych śladów.
Starsze pokolenie zawsze powtarza: "za naszych czasów młodzież była lepsza".
Nie cierpię tego słuchać; jeśli bylibyśmy lepsi, nie pozwolilibyśmy byli tak długo przetrwać tamtym systemom.
Nowe pokolenie jest nie tylko dobre, żyje też w błogosławionych czasach.
Chciałabym, by mogli wstawać rano, by uśmiechali się do czasów, w których przyszło im żyć, czerpali z nich radość i czuli się za nie odpowiedzialni.
Szczęśliwy bieg wydarzeń będzie trwał i nabierał tempa tylko dzięki ich pełnemu zaangażowaniu w otaczający świat: czy to w ich własnej gminie, szkole, parafii, na uniwersytecie, w regionie, w polityce krajowej i europejskiej.
Życzę im, by się pobierali, mieli dzieci, żyli zwyczajnym, szczęśliwym życiem i żeby ten optymizm i odpowiedzialność przekazali następnemu pokoleniu.
Róża, Gräfin von THUN UND HOHENSTEIN
Werner Schulz: "Reżimy nie upadają same z siebie"
Werner Schulz ©BELGA_AFP PHOTO DDP_MICHAEL KAPPELER Dwadzieścia lat później, udzielając wywiadu na stronę Parlamentu, niemiecki poseł z grupy Zielonych, Werner Schulz doskonale przypomina sobie ten zimny listopadowy dzień, kiedy tłum zebrał się na ulicach Berlina, żeby obalić Mur.
Wraz z murem upadł policyjny reżim Niemieckiej Republiki Demokratycznej.
Opowiada nam o wydarzeniach tego dnia, w których uczestniczył jako 39-letni naukowiec i działacz opozycji i o swoich przeżyciach z czasów, gdy walczył o wolność i demokrację.
Co działo się 4 listopada 1989 roku, gdy w Berlinie Wschodnim zgromadził się ponadmilionowy tłum?
To był pierwszy ważny przejaw wolności, jakiego doświadczyłem w Berlinie.
Ludzie przychodzili ze wszystkich stron, nieśli niezwykle kreatywne i prowokacyjne transparenty, hasła i karykatury.
Krążyła plotka, że Stasi (wschodnioniemiecka tajna policja) sprowokuje incydent przed Bramą Brandenburską, by uzasadnić brutalną pacyfikację demonstracji.
Dlatego też wielu przyjaciół z grupy opozycyjnej "Nowe Forum" [której Schulz był członkiem-założycielem] nosiło szarfy z napisem "Nie dla przemocy ".
Takie napisy zostały umieszczone na każdym kroku, aby zapobiec prowokacji.
Czy dziewiątego listopada 1989 dopiero burzono Mur, czy już wcześniej pojawiły się w nim wyrwy i pęknięcia?
Granica została naruszona dziewiątego listopada, ale Mur tak naprawdę runął trochę później.
Jednak tego dnia w Żelaznej Kurtynie pojawiły się pierwsze dziury i to nie przez przypadek, ale dzięki naciskom ze strony ulicy, tłumu.
Ludzie pozostawali w stanie pełnej mobilizacji, wszystko było w ruchu, dlatego na przejęcie graniczne napłynęły tłumy, od razu, gdy w telewizji ogłoszono, że granica została otwarta.
Wcześniej po prostu strzelano by do ludzi, ale wtedy żołnierze nie wiedzieli, co mają robić, napięcie rosło i rosło.
Ludzie krzyczeli: "Otwierać, otwierać!"
Otworzyli granicę i ludzie rzucili się do Berlina Zachodniego.
Czy system upadł sam z siebie, niezależnie od muru?
Nie, system został obalony.
Reżimy nie upadają w taki sposób same z siebie.
Wszyscy, którzy mówią, że NRD dożywała swoich dni są w błędzie.
Reżimy w Korei Północnej i na Kubie trwają nadal, nawet jeśli i tak już fatalna sytuacja ludzi dalej się pogarsza.
W porównaniu do Rumunii na przykład, ludzie żyli całkiem dobrze w starej NRD.
Nic nie upada samo.
System został obalony.
Problem polegał na tym, że nie dało się dłużej powstrzymywać ludzi przed wyjściem na ulice.
Władze okazały się bezsilne wobec pierwszego znaczącego nielegalnego zgromadzenia, które odbyło się już dziewiątego października w Lipsku.
Po raz pierwszy nie były w stanie mu zapobiec.
To dało ludziom odwagę, przekonało, by to samo zrobili jeszcze raz.
Później wszędzie zbierały się demonstracje.
Ciśnienie rosło i rządząca partia komunistyczna SED została zmuszona do wydania nowych zarządzeń regulujących prawo do podróży.
Erich Honecker ogłosił na początku 1989 r., że Mur postoi kolejne pięćdziesiąt lub nawet sto lat, gdy pozostaną powody jego obecności.
Ale jedynymi powodami, dla których Mur istniał była sama partia SED i konieczność powstrzymania osób uciekających z NRD.
Kiedy tylko w Żelaznej Kurtynie pojawiły się szpary, oznaczało to początek agonii świata SED.
Czy fakt, że demonstracje nie zostały stłumione, jak na placu Tiananmen wynikał z decyzji przywódców Niemiec Wschodnich, czy był tylko przypadkiem historii?
Trudno powiedzieć.
Z jednej strony, urzędnicy zagrozili zmiażdżeniem ruchu demokratycznego tak jak na placu Tiananmen i chwalili swoich "chińskich towarzyszy".
Z drugiej strony, nie jestem pewien, czy naprawdę chcieli czegoś podobnego.
Członkowie partyjnej "starej szkoły", którzy żyli za czasów Stalina nie wahaliby się stłumić rewolucję.
Pozostali mieli mniej zdecydowania.
W tym samym czasie, w szeregach władzy mieliśmy do czynienia z czymś w rodzaju przewrotu pałacowego, zawiódł więc przepływ rozkazów.
W Lipsku dziewiątego października, milicyjne pałki nie wystarczyłyby, by zatrzymać siedemdziesiąt tysięcy osób.
Gdyby milicja użyła broni, skończyłoby się krwawą jatką.
Ale oni czekali na rozkazy z góry.
Tymczasem góra nie była w stanie podjąć decyzji.
Demonstranci, którzy mimo swoich obaw zebrali się wbrew zakazowi wyszli zwycięsko z tego rozdania..
Czy wydarzenia roku 1989 mają znaczenie dla Pana jako dla posła do Parlamentu Europejskiego?
Bez wątpienia.
Tamte przeżycia naznaczyły mnie jako człowieka, który sam dla siebie wywalczył wolność i demokrację.
W przeciwieństwie do Niemiec Zachodnich, nie dostaliśmy tych wartości ot tak, po prostu.
Myślę, że demokracja i wolność mają inną wartość dla ludzi, którzy przez wiele lat ich pożądali.
Jestem również bardzo wrażliwy na sytuację w Europie Wschodniej.
Dużo pracowałem nad problemem rosyjskim, gdyż są tam ludzie, którzy znajdują się w sytuacji takiej jak ta, którą mieliśmy w NRD.
Czasami sytuacja jest jeszcze gorsza, ponieważ dochodzi tam do przemocy i mowa nie tylko o znęcaniu się, ale o serii morderstw.
Dlatego jestem bardzo zaangażowany w działania wspierające Nagrodę Sacharowa Parlamentu Europejskiego na rzecz wolności myśli, która w tym roku trafi do rosyjskiej organizacji praw człowieka - Memoriał.
Róża Thun: "Byliśmy normalni w kompletnie nienormalnym systemie" Strona poświęcona 20. rocznicy przemian demokratycznych w Europie 1989 - kalendarium wolności Gorący sierpień 1989: premier Mazowiecki bałtycki łańcuch ludzkich rąk Nagroda Sacharowa Werner SCHULZ
1989 w oczach Zachodu: mówi Jacques Santer
© Belga/PHOTOPQR/LE REPUBLICAIN LORRAIN/HECKLER Pierre "Dzień po upadku muru na granicy Luksemburga pojawiło się mnóstwo trabantów" mówi, Jacques Santer, były przewodniczący Komisji Europejskiej i premier Luksemburga, wspominając wydarzenia z 1989 roku.
Wschodni Niemcy chcieli na własne oczy zobaczyć Radio Luxemburg, które było dla nich symbolem pokoju i wolności".
Jak pan wspomina wydarzenia 1989 roku?
W tym czasie byłem premierem Luksemburga, który w 1990 roku sprawował przewodnictwo w Unii Europejskiej.
Byliśmy zaskoczeni i podekscytowani, tak jak wszyscy w tym czasie, na wieść o przewrocie w NRD, który doprowadził do upadku muru berlińskiego.
Wcześniej dowiedzieliśmy się o wydarzeniach na Węgrzech, w Polsce i w Czechosłowacji.
Dzień po upadku muru na granicy Luksemburga pojawiło się mnóstwo trabantów, a luksemburscy urzędnicy celni dzwonili do mnie pytając, co powinni zrobić z tymi samochodami, których pasażerowie bez wiz pragnęli zobaczyć Radio Luxemburg.
Pozwoliłem na wjazd, pojechali zobaczyć rozgłośnię a potem musieli wracać, bo nie mieli zgody na pobyt
Wśród europejskiej chadecji pojawiło się w tym czasie wiele rozdźwięków, trwały nieustanne dyskusje.
Jako przewodniczący Europejskiej Partii Ludowej, zwołałem w Pizie szczyt Chrześcijańskich Demokratów, o którym oprócz samych uczestników mało kto słyszał i wtedy wszyscy zgodziliśmy się poprzeć kanclerza Niemiec Helmuta Kohla i bronić jego strategii zjednoczenia Niemiec.
Jak wygląda dwadzieścia lat po upadku muru berlińskiego z perspektywy Europy Zachodniej?
Myślę, że te lata to historia sukcesu.
Oczywiście pojawiły się nowe problemy, ponieważ trzeba było znacznych wysiłków.
Nadal jestem dumny z dwóch wydarzeń, które miały miejsce, gdy byłem przewodniczącym Komisji: po pierwsze, z perspektywy dzisiejszego kryzysu, wprowadzenie euro 1 stycznia 1999.
Nie wiemy, czym UE byłaby teraz bez euro, po drugie, po raz pierwszy Komisja ustaliła strategię rozszerzenia UE, która doprowadziły do akcesji w 2004 i 2007.
Jestem bardzo szczęśliwy, że przyczyniłem się w ten sposób do jednoczenia naszego kontynentu w pokoju i wolności.
Jacques Santer Komisja Santera 1989 - kalendarium wolności Gorący sierpień 1989: premier Mazowiecki bałtycki łańcuch ludzkich rąk
Wspólna historia między dwiema rocznicami
W tym roku minęła 70. rocznica podpisania paktu Ribentrop-Mołotow W tym roku, siedemdziesiąta rocznica podpisania paktu Ribbentrop-Mołotow pomiędzy Hitlerem a Stalinem pieczętującego podział części Europy Środkowej i Wschodniej zbiega się z dwudziestą rocznicą upadku reżimów komunistycznych.
Otwierając konferencję poświęconą rocznicy haniebnego paktu, przewodniczący Parlamentu Europejskiego, Jerzy Buzek mówił o tym, jak długą drogę przebył nasz kontynent: "dziś żyjemy w innej Europie, której istotą powinna być solidarność".
Pakt pozwolił stworzyć "straszne połączenie dwóch systemów totalitarnych - nazizmu i komunizmu", mówił na konferencji wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej, Jacques Barrot.
Spotkanie w Parlamencie Europejskim zorganizowały czternastego października parlamenty narodowe państw bałtyckich.
Wspólna narracja historyczna
Konferencja dotyczyła konieczności zjednoczenia Europejskich wizji historii i umacniania procesu wspólnego zrozumienia przeszłości.
"Bardziej niż kiedykolwiek musimy mówić jednym głosem, gdy jako Unia Europejska rozmawiamy ze światem zewnętrznym", powiedział Jerzy Buzek.
Aivars Stranga, historyk z Uniwersytetu Łotewskiego, powiedział, że brak wspólnej pamięci powoduje problemy ze zrozumieniem, a nawet może być przeszkodą w tworzeniu wspólnej przyszłości.
"Unia Europejska powinna mieć wspólną narrację historycznej", powiedział.
Uczestnicy wezwali do międzynarodowej współpracy, która przyniesie sposoby na zwiększenie wiedzy historycznej.
Estoński poseł Mart Laar wezwał do stworzenia nowego szkolnego podręcznika historii.
Mur świadomości
Choć mur berliński upadł 20 lat temu, niektórzy z uczestników konferencji zastanawiali się, czy Zachód rzeczywiście zdaje sobie sprawę z tego, co przez pięćdziesiąt lat działo się w krajach za żelazną kurtyną.
Litewski poseł, dawniej przywódca demokratycznej opozycji, Vytautas Landsbergis powiedział, że "konstrukcja dwóch Europ - demokratycznej i sowieckiej - została zakończona wraz z pojawieniem się ponurego i krwawego muru berlińskiego".
Mówił, iż kraje, które przystąpiły do UE pięć lat temu przebywały w ogromnym więzieniu, który rozciągał się na Europę Środkową i Wschodnią, w którym przetrzymywano w niewoli setki milionów ludzi.
Zburzenie muru było również zniszczeniem tego więzienia i potępieniem politycznego podziału kulturowego Europy".
Zachód i Wschód - spotkanie umysłów?
Wielu mówców podkreślało, iż Europa Zachodnia nie rozumie konsekwencji mrocznego okresu rządów komunistycznych dla milionów ludzi po drugiej stronie żelaznej kurtyny i zbrodni popełnionych w ramach tego systemu.
Problem pojawia się podczas próby porównania dwóch reżimów totalitarnych, powiedział Kazimierz Wóycicki Uniwersytetu Warszawskiego.
"Nie możemy sobie pozwolić na jakiekolwiek porównanie pomiędzy Holokaustem a reżimem stalinowskim", tłumaczył.
Camilla Andersson z Instytutu Informacji na temat zbrodni komunizmu w Szwecji mówiła, że luki w wiedzy Zachodu potwierdzają badania, w których okazuje się, iż wielu ludzi myśli, że Mur Berliński zbudowali hitlerowcy.
1989 kalendarium wolności Gorący sierpień 1989: premier Mazowiecki bałtycki łańcuch ludzkich rąk Dzień pamięci ofiar reżimów
Gorący sierpień 1989: premier Mazowiecki bałtycki łańcuch ludzkich rąk
Bałtycki łańcuch stworzyło dwa miliony ludzi, ciągnął się przez trzy kraje, przez 600 kilometrów ©BELGA_AFP_ANDREY SOLOVYOV Dwadzieścia lat temu, 23 sierpnia 1989 roku, dwa miliony ludzi podały sobie ręce tworząc ciągnący się przez sześćset kilometrów ludzki łańcuch.
W pięćdziesiątą rocznicę podpisania paktu Ribentropp-Mołotow, który wydał Litwę, Łotwę i Estonię na pastwę władzy radzieckiej, obywatele tych trzech krajów upomnieli się o wolność.
Ludzki łańcuch wpisał się w pejzaż jednoczącej się Europy.
Dzień później Tadeusz Mazowiecki rozpoczął tworzenie pierwszego niekomunistycznego rządu na wschód od Łaby.
Łotewska posłanka Sandra Kalniete urodziła się na Syberii, gdzie jej rodzina została deportowana w czasie okupacji sowieckiej.
Mówiąc o wydarzeniach, które miały miejsce latem 1989 r. powiedziała: "Dwadzieścia lat później, każde wspomnienie Bałtyckiego łańcucha wciąż wywołuje u mnie wzruszenie.
Do dziś nie utracił on swojego symbolicznego znaczenia.
Jest dziś legendą, którą można porównać do nie uznającego przemocy protestu Mahatmy Ghandiego".
"Oby żelazna kurtyna już nigdy nie podzieliła Europy, byśmy już nigdy na tym kontynencie nie musieli się kierować strachem wobec sąsiadów", dodaje posłanka.
Haniebna rocznica
"Na Litwie Międzynarodowy Dzień Czarnej Wstążki, który przypomina o haniebnej rocznicy podpisania paktu Ribbentrop-Mołotow jest obchodzony publicznie już od 1987 roku", mówi były przywódca ruchu niepodległościowego na Litwie, obecnie poseł do Parlamentu Europejskiego, Vytautas Landsbergis.
"Bałtycka Droga [ludzki łańcuch] była naszym przesłaniem dobrej woli do całego świata", tłumaczy Landsbergis, "żądamy wolności i przyjmiemy ją w pokoju, przemoc i niesprawiedliwość muszą znaleźć swój kres!"
Miejsce w historii
Estoński poseł Tunne Kelam pamięta, jak został jednym z ogniw Bałtyckiego łańcucha trzymając się za ręce z ludźmi stojącymi na drodze prowadzącej na wzgórze Toompea, do siedziby estońskiego parlamentu.
Był wówczas kluczowym działaczem Narodowej Partii Niepodległości, największej siły antykomunistycznej opozycji w Estonii.
Poseł Kelam wyjaśnia, iż: "W 1989 roku państwa bałtyckie były okupowane przez setki tysięcy żołnierzy radzieckich.
Ze względu na warunki, obywatelska inicjatywa zorganizowania łańcucha złożonego z dwóch milionów ludzi jest wydarzeniem wyjątkowym.
Zasługuje ona miejsce w historii represjonowanych narodów."
Nasz premier
W Polsce przemiany postępowały najszybciej.
Czerwcowe wybory przyniosły ogromne zwycięstwo "Solidarności", a już 24 sierpnia Tadeusz Mazowiecki został pierwszym po wojnie niekomunistycznym szefem rządu w Europie Środkowej i Wschodniej.
Poseł do Parlamentu Europejskiego poprzedniej kadencji, były rzecznik prasowy "Solidarności", Janusz Onyszkiewicz wspomina, iż w 1989 dominowała niepewność, jak na te przemiany zareaguje Kreml.
Wciąż przecież obowiązywała doktryna Breżniewa, która zakładała, że gdyby ustrój jednego z państw bloku znalazłby się w niebezpieczeństwie, pozostałe kraje demokracji ludowej powinny ruszyć na pomoc.
Z taką właśnie pomocą w 1968 roku wjechało do Czechosłowacji polskie wojsko.
"Mieliśmy pewne sygnały ze strony Związku Radzieckiego, od pionierów głasnosti i pieriestrojki, że ta doktryna już nie obowiązuje, ale nikt nie był pewien na sto procent", opowiada Onyszkiewicz.
"To tak jak z martwym lwem - wszyscy wokół mogą mówić, że lew jest martwy, ale ktoś musi pierwszy podejść i pociągnąć go za ogon, by to sprawdzić".
Efekt domina
"Gdy Polska odrzuciła komunizm, stało się jasne, że wkrótce pojawi się sprawa statusu NRD i że Mur Berliński musi ostatecznie runąć", mówi Janusz Onyszkiewicz.
"Rozmawialiśmy o tym z kanclerzem Helmutem Kohlem podczas jego wizyty w Polsce na początku listopada 1989 roku.
Kohl nie wierzył naszym zapewnieniom, ale nazajutrz musiał natychmiast wracać do Niemiec, bo Mur właśnie runął." 1989 kalendarium wolności Żelazna kurtyna Dzień pamięci ofiar reżimów
PL
1
PHOTO
20091104PHT63685.jpg
PL
2
PHOTO
20090715PHT58271.jpg
PL
3
LINK
/parliament/public/staticDisplay.do?language=PL&id=163
PL
4
LINK
http://www.youtube.com/watch?v=nhS55x8J7pw
PL
5
PHOTO
20090515PHT55931.jpg
PL
6
LINK
/members/public/geoSearch/view.do;jsessionid=7973455A0BEADA930F68557E210D4A57.node1?language=PL&partNumber=1&country=PL&id=96776
PL
7
PHOTO
20091104PHT63629.jpg
PL
9
LINK
/parliament/public/staticDisplay.do?language=PL&id=163
PL
12
LINK
/parliament/public/staticDisplay.do?language=PL&id=42
PL
13
LINK
/members/public/yourMep/view.do?language=PL&partNumber=1&name=schulz&id=96731
PL
14
PHOTO
20090515PHT55939.jpg
PL
15
LINK
http://pl.wikipedia.org/wiki/Jacques_Santer
PL
16
LINK
http://ec.europa.eu/commission_barroso/president/history/santer/index_en.htm
PL
19
PHOTO
20090515PHT55933.jpg
PL
23
PHOTO
20090709PHT57868.jpg
-//EP//TEXT IM-PRESS 20091023STO63121 0 NOT XML V0//PL
-//EP//TEXT IM-PRESS 20090826STO59792 0 NOT XML V0//PL
-//EP//TEXT IM-PRESS 20090708STO57793 0 NOT XML V0//PL
-//EP//TEXT IM-PRESS 20090826STO59792 0 NOT XML V0//PL
-//EP//TEXT IM-PRESS 20090708STO57793 0 NOT XML V0//PL
-//EP//TEXT IM-PRESS 20090826STO59792 0 NOT XML V0//PL
-//EP//TEXT IM-PRESS 20090708STO57793 0 NOT XML V0//PL
-//EP//TEXT IM-PRESS 20090401IPR53245 0 NOT XML V0//PL
-//EP//TEXT IM-PRESS 20090826STO59792 0 NOT XML V0//PL
-//EP//TEXT IM-PRESS 20090626STO57490 0 NOT XML V0//PL
-//EP//TEXT IM-PRESS 20090401IPR53245 0 NOT XML V0//PL
-//EP//DTD IM-PRESS 20050901 FEA DOC XML V0//EN
-//EP//STYLESHEET IM-PRESS 20050901 FEA DOC XML V0//EN
