A7-0059/2010
23.3.2010
SPRAWOZDANIE
w sprawie zalecenia Rady dotyczącego mianowania wiceprezesa Europejskiego Banku Centralnego
(C7‑0044/2010 – 2010/0813(NLE))
Komisja Gospodarcza i Monetarna
Sprawozdawczyni komisji opiniodawczej:
Sharon Bowles
PR_NLE_art109
PE 439.360v02-00
SPIS TREŚCI
PROJEKT DECYZJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO
ZAŁĄCZNIK (1) ŻYCIORYS VítorA Constâncio
ZAŁĄCZNIK (2): ODPOWIEDZI NA PYTANIA PISEMNE UDZIELONE PRZEZ VítorA Constâncio
WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI
PROJEKT DECYZJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO
w sprawie zalecenia Rady dotyczącego mianowania wiceprezesa Europejskiego Banku Centralnego
( C7‑0044/2010 – 2010/0813(NLE) )
(Konsultacja)
Parlament Europejski,
– uwzględniając zalecenie Rady z dnia 16 lutego 2010 r.
Dotychczas nieopublikowane w Dzienniku Urzędowym. ,
– uwzględniając art. 283 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu UE, zgodnie z którym Rada skonsultowała się z Parlamentem ( C7–0044/2010 ),
– uwzględniając art. 109 Regulaminu,
– uwzględniając sprawozdanie Komisji Gospodarczej i Monetarnej ( A7-0059/2010 ),
A. mając na uwadze, że pismem z dnia 24 lutego 2010 r.
Rada skonsultowała się z Parlamentem Europejskim w sprawie powołania Vítora Constâncio na stanowisko wiceprezesa Europejskiego Banku Centralnego na ośmioletnią kadencję,
B. mając na uwadze, że Komisja Gospodarcza i Monetarna Parlamentu Europejskiego przystąpiła następnie do oceny kwalifikacji kandydata, biorąc w szczególności pod uwagę wymogi określone w art. 283 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz w świetle potrzeby zapewnienia pełnej niezależności EBC zgodnie z art. 130, a także mając na uwadze, że w procesie oceny komisja otrzymała życiorys kandydata oraz jego odpowiedzi na przesłane mu pytania pisemne,
C. mając na uwadze, że komisja odbyła następnie dwugodzinne przesłuchanie kandydata w dniu 23 marca 2010 r., podczas którego wygłosił on oświadczenie wstępne, a następnie udzielił odpowiedzi na pytania członków komisji,
1. przedstawia Radzie pozytywną opinię w sprawie zalecenia dotyczącego powołania Vítora Constâncio na stanowisko wiceprezesa Europejskiego Banku Centralnego;
2. zobowiązuje przewodniczącego do przekazania niniejszej decyzji Radzie Europejskiej i Radzie.
ZAŁĄCZNIK (1) ŻYCIORYS VítorA Constâncio
Wykształcenie
1965 Tytuł magistra ekonomii przyznany przez Instituto Superior de Ciências Económicas e Financeiras (w chwili obecnej uczelnia nosi nazwę Instituto Superior de Economia e Gestão, ISEG) Politechniki w Lizbonie.
1973-1974 Studia podyplomowe na uniwersytecie w Bristolu (Wielka Brytania).
Doświadczenie zawodowe
1965-1973 Adiunkt na wydziale ekonomii na ISEG, prowadzone kursy: „Ekonomia I”, „Ekonomia II (makroekonomia)”, „Historia myśli ekonomicznej”, „Krajowe standardy rachunkowości oraz planowanie gospodarcze”.
1972-1973 Szef Departamentu Modeli Gospodarczych i Planowania Globalnego w Centrum Planowania Studiów.
W ramach zajmowanego stanowiska odpowiedzialny za prognozy makroekonomiczne IV Krajowego Planu Rozwoju.
Wykładowca w Instituto Superior do Serviço Social, wykładany przedmiot: „Wstęp do ekonomii”.
1974-1975 Sekretarz stanu ds. planowania w I i II rządzie tymczasowym.
1975 Szef działu ds. badań naukowych w Centralnym Banku Portugalii (Banco de Portugal).
1976 Sekretarz stanu ds. budżetu i planowania.
1977 Zastępca prezesa Centralnego Banku Portugalii (Banco de Portugal).
Przewodniczący Komisji Integracji Europejskiej odpowiedzialny za negocjacje w sprawie członkostwa Portugalii w Europejskiej Wspólnocie Gospodarczej (powrót na stanowisko w 1979 r. po przejęciu odpowiedzialności za negocjacje ze Wspólnotą Europejską w trakcie 1978 r. na stanowisku ministra finansów).
1978 Minister finansów.
Negocjował i wdrażał pierwszy program stabilizacji podpisany przez Republikę Portugalii z Międzynarodowym Funduszem Walutowym.
1979 Zastępca prezesa Centralnego Banku Portugalii (Banco de Portugal).
Przewodniczący Komisji Integracji Europejskiej odpowiedzialny za negocjacje w sprawie członkostwa Portugalii w Europejskiej Wspólnocie Gospodarczej.
1980-1981 Wykładowca na studiach podyplomowych poświęconych integracji europejskiej na Uniwersytecie Katolickim, wykładany przedmiot: „Teoria integracji gospodarczej”.
Poseł do parlamentu i przewodniczący parlamentarnej Komisji Spraw Europejskich.
Przewodniczący sekcji portugalskiej Ruchu Europejskiego.
1981-1984 Zastępca prezesa Centralnego Banku Portugalii (Banco de Portugal).
1982-1984 Gościnne wykłady na Universidade Nova w Lizbonie na temat „Teorii i polityka walutowej”.
1985-1986 Prezes Centralnego Banku Portugalii (Banco de Portugal).
W ramach zajmowanego stanowiska przeprowadził dogłębną reformę portugalskiego rynku walutowego przewidującą wprowadzenie stóp procentowych o wysokości uzależnionej od sytuacji na rynku, co utorowało drogę do bardziej zorientowanych na rynek metod prowadzenia polityki walutowej.
Nastąpiła liberalizacja stóp procentowych i powstał prawdziwy rynek walutowy z codziennym ustalaniem kursów walut.
Jednocześnie otwarto sektor bankowy dla banków prywatnych i zagranicznych.
Reformy te pozwoliły przygotować kraj na realizację jego polityki w sposób bardziej spójny przy pełnym członkostwie w EWG, do której Portugalia dołączyła w styczniu 1986 r.
1987-1988 Poseł do parlamentu.
1989-1994 Wykładowca ekonomii w Instituto Superior de Economia e Gestão (Politechnika w Lizbonie), koordynator magisteriów z zakresu gospodarki walutowej i finansowej oraz prowadzący kursy z dziedziny makroekonomii oraz teorii i polityki walutowej.
Starszy doradca w Centralnym Banku Portugalii (Banco de Portugal).
1989 - Misja z ramienia MKF (Bank Światowy) w Polsce, praca w zakresie reformy bankowej oraz przygotowania nowych przepisów prawnych pozwalających na otwarcie polskiego sektora bankowego dla banków zagranicznych w oparciu o doświadczenia Portugalii.
1990 - Druga misja z ramienia MKF (Bank Światowy) w Polsce, praca w zakresie reformy bankowej w kontekście okrągłego stołu z bankami zagranicznymi.
1990 - Trzecia misja z ramienia MKF (Bank Światowy) w Czechosłowacji, praca w zakresie reformy bankowej oraz przygotowanie przepisów prawnych pozwalających na wejście na rynek banków zagranicznych.
1991- Misja dla Banku Światowego w Angoli, praca w zakresie polityki walutowej i reformy sektora bankowego.
1991 - Szef misji z ramienia Szwedzkiej Agencji Międzynarodowej Pomocy Rozwojowej (SIDA) w Angoli, praca w dziedzinie polityki makroekonomicznej.
1993-94 - przewodniczący Lisboa 94, podmiotu zajmującego się organizowaniem w Lizbonie imprez związanych ze statusem tego miasta jako europejskiej stolicy kultury - inicjatywa Komisji Europejskiej.
1995-1999 Wykładowca ekonomii w Instituto Superior de Economia e Gestão (Politechnika w Lizbonie), koordynator magisteriów z zakresu gospodarki walutowej i finansowej oraz prowadzący kursy z dziedziny makroekonomii oraz teorii i polityki walutowej.
Członek Rady Stanu (Conselho de Estado), organu doradczego prezydenta Republiki Portugalii utworzonego w oparciu o konstytucję Portugalii.
Członek zarządu Banco Português de Investimento (BPI), czołowej grupy banków prywatnych w Portugalii, odpowiedzialny za budżet, rachunkowość oraz kontrolę ryzyka rynku finansowego.
Reprezentacja BPI w charakterze niewykonawczego członka zarządu PT, portugalskiej firmy telekomunikacyjnej, a następnie w charakterze niewykonawczego członka zarządu EDP, portugalskiego przedsiębiorstwa energetycznego.
2000-2009 Prezes Centralnego Banku Portugalii (Banco de Portugal).
W ramach zajmowanego stanowiska również członek rady Rady Prezesów EBC.
Wykładowca ekonomii w Instituto Superior de Economia e Gestão (Politechnika w Lizbonie), koordynator magisteriów z zakresu gospodarki walutowej i finansowej oraz prowadzący kursy z dziedziny polityki walutowej.
ZAŁĄCZNIK (2): ODPOWIEDZI NA PYTANIA PISEMNE UDZIELONE PRZEZ VítorA Constâncio
A. Rozwój osobisty i doświadczenie zawodowe
1.
Proszę wymienić główne aspekty doświadczenia zawodowego w sprawach pieniężnych, finansowych i biznesowych.
Moje doświadczenie w wymienionych dziedzinach wiąże się ze stanowiskami, jakie sprawowałem jako pracownik banku centralnego, profesor ekonomii i prywatny bankier.
Zgodnie z informacjami podanymi w życiorysie przez wiele lat prowadziłem kursy ekonomiczne, a w latach 1989–2000 pracowałem w Instituto Superior de Economia e Gestão (Uniwersytet Techniczny w Lizbonie) jako profesor ekonomii i koordynator programu magisterskiego w dziedzinie ekonomii monetarnej i finansowej, jak również prowadziłem zajęcia z makroekonomii oraz polityki i teorii monetarnej.
Od 2000 r. do dnia dzisiejszego prowadziłem tylko jeden kurs semestralny z polityki pieniężnej.
Od 1995 r. do początku 2000 r. byłem członkiem zarządu (dyrektorem wykonawczym) Banco Português de Investimento (BPI), czołowej prywatnej portugalskiej grupy bankowej.
Byłem wówczas odpowiedzialny za sprawy budżetowe, księgowość i kontrolę ryzyka na rynku finansowym.
W tamtym okresie zdobyłem cenną wiedzę praktyczną w dziedzinie ogólnej bankowości ze szczególnym naciskiem na księgowość i zarządzanie ryzykiem, które to dziedziny uważam za niezwykle istotne z punktu widzenia obowiązków pracownika banku centralnego.
Jako przedstawiciel BPI byłem również zwykłym członkiem zarządu PT, portugalskiego przedsiębiorstwa telekomunikacyjnego, a później też zwykłym członkiem zarządu EDP, portugalskiego przedsiębiorstwa elektrycznego?
Niemniej jednak ważniejsze doświadczenie w wymienionych obszarach wiąże się ze stanowiskami, jakie sprawowałem w dziedzinie bankowości centralnej przez wszystkie lata kariery zawodowej.
Na samym początku byłem kierownikiem Działu Badań w Banco de Portugal.
Następnie przez szereg lat pełniłem funkcję zastępcy prezesa, a w latach 1985–86 byłem prezesem banku.
Ponownie zostałem mianowany prezesem w 2000 r., a w 2006 r. otrzymałem mandat na kolejne pięć lat.
W rezultacie przez ostatnie dziesięć lat byłem członkiem zarówno Rady Ogólnej, jak i Rady Prezesów Europejskiego Banku Centralnego.
2.
Proszę wymienić główne aspekty doświadczenia zawodowego w sprawach europejskich i międzynarodowych.
W latach 1975–77 trzykrotnie pełniłem funkcję szefa delegacji portugalskiej, której zadaniem było zbadanie w ramach OECD stanu gospodarki portugalskiej pod kątem publikacji ankiety narodowej.
W 1977 r., a następnie ponownie w 1979 r., sprawowałem funkcję przewodniczącego Komisji Integracji Europejskiej i byłem odpowiedzialny za negocjacje członkowskie pomiędzy Portugalią i Europejską Wspólnotą Gospodarczą.
W latach 1985–86 (w 1985 r. jako obserwator) byłem członkiem Komitetu Prezesów banków centralnych Wspólnoty Europejskiej.
W latach 1989–92 byłem uczestnikiem lub szefem misji gospodarczych organizowanych w Polsce, Czechach i Angoli przez Międzynarodową Korporację Finansową (IFC) wchodzącą w skład Banku Światowego.
Od marca 2000 r. byłem zatem członkiem zarówno Rady Ogólnej, jak i Rady Prezesów Europejskiego Banku Centralnego.
3.
Proszę wymienić najważniejsze decyzje zawodowe, w których podjęciu pan uczestniczył?
Jako minister finansów w 1978 r. musiałem wybrać polityki, które miały doprowadzić do osiągnięcia równowagi w czasach kryzysu płatniczego, z którym Portugalia borykała się od 1976 r.
Przygotowywanie budżetu i kompleksowe negocjacje w sprawie umowy „stand-by” z Międzynarodowym Funduszem Walutowym, które wiązały się z trudnymi wyborami dotyczącymi stóp procentowych (wówczas było to zadaniem rządu) oraz kursu walutowego, wymagały podejmowania trudnych decyzji, które w rezultacie okazały się mieć pozytywne skutki: deficyt zewnętrzny zmniejszył się o połowę i można było mówić o skutecznej adaptacji gospodarki portugalskiej.
Jako prezes banku centralnego w latach 1985–86 wdrożyłem głęboką reformę waluty portugalskiej i rynku walutowego, tym samym torując drogę dla bardziej zorientowanej na rynek metody prowadzenia polityki pieniężnej.
Stopy procentowe zostały obniżone, powstał nowy rynek bonów skarbowych pod kierownictwem Banco de Portugal, wydano świadectwa długów banku centralnego i utworzony został prawdziwy rynek walutowy z dziennym fixingiem.
W tym samym czasie sektor bankowy został otwarty dla banków prywatnych i zagranicznych.
Wdrożenie tych reform pomogło w przygotowaniu kraju do prowadzenia polityk krajowych w sposób bardziej zharmonizowany, w wyniku czego Portugalia przystąpiła w styczniu 1986 r. do EWG.
B. Polityka pieniężna i gospodarcza
4.
Jakie główne cele chciałby pan osiągnąć podczas pełnienia ośmioletniej kadencji jako wiceprezes Europejskiego Banku Centralnego?
Jako wiceprezes EBC kierowałbym się takimi samymi zasadami jak w przypadku pełnienia funkcji prezesa Banco de Portugal: poszanowaniem prawnych aspektów mandatu, niezależnością od organów politycznych i innych, przejrzystością i najwyższymi standardami kodeksu etycznego.
Zobowiązuję się w pełni szanować mandat traktatowy.
Dużą wagę przywiązuję do głównego celu EBC, jakim jest stabilność cen, jak również do zasady niezależności banku centralnego.
Bez uszczerbku dla podstawowego celu stabilności cen angażuję się również w realizację drugorzędnego celu traktatowego, który polega na wsparciu ogólnych polityk gospodarczych w Unii, mając na względzie przyczynianie się do osiągnięcia celów Unii.
Wspólnie z kolegami i koleżankami z Rady Prezesów dalej będziemy dokładać wszelkich starań, aby w perspektywie średnioterminowej zapewnić wszystkim Europejczykom stabilność cen.
5.
Jak ocenia pan politykę pieniężną, której wdrożenie zajęło ESBC jedenaście lat?
Jakie zmiany, o ile w ogóle, zaproponowałby pan jako wiceprezes EBC?
Wprowadzenie euro w 1999 r. było w historii monetarnej wydarzeniem o znaczeniu historycznym.
Przez ostatnie 10 lat miałem zaszczyt uczestniczyć w procesie wprowadzania euro jako członek Rady Prezesów EBC.
Uważam, że polityka pieniężna jest w stanie osiągnąć cel określony w Traktacie.
Widać to na przykładzie średniej, zaledwie 2-procentowej inflacji od początku unii monetarnej oraz stałego powstrzymania oczekiwań inflacyjnych, co stanowi podstawowe kryterium dla prawidłowego funkcjonowania polityki pieniężnej.
Dążenie do utrzymania inflacji w perspektywie średnioterminowej nieznacznie poniżej 2% stanowi najsolidniejszą strukturę naszej strategii w zakresie polityki pieniężnej.
To nasz kompas, jak zwykł mówić prezes Trichet.
Od powstania unii monetarnej minęło ponad dziesięć lat.
EBC nadal jest więc bardzo młodą instytucją w porównaniu z innymi instytucjami europejskimi i innymi głównymi bankami centralnymi.
Łatwo zapomina się o wyzwaniach, jakim musiał sprostać EBC zaraz po rozpoczęciu prowadzenia w strefie euro polityki pieniężnej, kiedy to przeważało wiele niewiadomych.
Już sam fakt tego, że przeszkody te udało się przezwyciężyć w sposób płynny oraz że EBC jest pełnoprawną instytucją unijną i szanowanym członkiem międzynarodowej wspólnoty banków centralnych, świadczy o tym, że rozwój polityki pieniężnej w strefie euro jest bardzo satysfakcjonujący i w związku z tym moim zdaniem nie ma potrzeby wprowadzania istotnych zmian.
Wymienię teraz kilka innych faktów popierających moją opinię.
Powstrzymanie oczekiwań inflacyjnych na poziomach zgodnych z definicją stabilności cen określoną przez EBC jest według mnie jasnym sygnałem, że na rynkach finansowych i wśród większości społeczeństwa panuje głębokie przekonanie, że jednolita polityka pieniężna jest w stanie osiągnąć swój cel.
Fakt, że oczekiwania inflacyjne utrzymywały się na stosunkowo stałym poziomie nawet podczas kryzysu finansowego, kiedy to niektórzy zapowiadali okres deflacji oraz kiedy stopy inflacji zaczęły tymczasowo przyjmować wartości ujemne, można potraktować jako istotny dowód wiarygodności polityki pieniężnej EBC.
Kolejnym przykładem efektywności polityki pieniężnej EBC była śmiała i odpowiednio zaplanowana w czasie reakcja EBC na zawirowania finansowe, które przekształciły się w kryzys na wielką skalę.
Obniżenie stóp procentowych do bardzo niskiego poziomu oraz wdrożenie różnych niestandardowych środków potwierdziło, że EBC w razie potrzeby jest w stanie podjąć natychmiastowe kroki.
Wraz z wdrożeniem środków rządowych mających na celu wsparcie sektora finansowego oraz przyjęciem pod koniec 2008 r. w kontekście europejskiego planu naprawy gospodarczej środków stanowiących bodziec fiskalny polityka pieniężna nie dopuściła do pogorszenia się sytuacji.
Wszystkie te fakty świadczą o tym, że zarówno strategia jak i ramy w zakresie wdrożenia polityki pieniężnej okazały się być odpowiednio zaplanowane.
W tym kontekście przywiązuję duże znaczenie do oświadczenia wyjaśniającego, które wydaliśmy w maju 2003 r. po przeprowadzeniu dogłębnej analizy funkcjonowania opracowanych przez nas ram polityki pieniężnej, w której to analizie aktywnie uczestniczyłem.
Chciałbym zwrócić szczególną uwagę na pięć punktów zawartych w przedmiotowym oświadczeniu.
Pierwszy punkt dotyczy nowego celu ilościowego w zakresie stabilności cen, zdefiniowanego jako inflacja „nieznacznie poniżej 2%”.
Cel ten zapewnia wystarczający margines bezpieczeństwa, który stanowi ochronę przed ryzykiem wystąpienia deflacji, a jednocześnie też odnosi się do możliwości wystąpienia błędu pomiarowego w ramach programu redukcji zadłużenia mocno zadłużonych krajów ubogich (HICP), jak również do skutków wynikających z różnic w stopie inflacji w ramach strefy euro.
Drugi punkt dotyczy jednoznacznego przypisania różnych ram czasowych do wcześniejszych dwóch filarów oraz uwzględnienia w naszym komunikacie przede wszystkim analizy ekonomicznej, która ma ogromne znaczenie dla operacyjnych ram przedmiotowej polityki.
Trzeci aspekt odnosi się do analizy monetarnej, niezwykle istotnej z punktu widzenia średnio- i długoterminowych tendencji inflacyjnych.
Warto tutaj zaznaczyć, że „analiza monetarna służy przede wszystkim do weryfikacji – w perspektywie średnio- do długookresowej – przesłanek do prowadzenia polityki pieniężnej w krótkim i średnim okresie, wynikających z analizy ekonomicznej”.
Czwarta kwestia wynika z zamiaru podkreślenia średnio- do długookresowej analizy monetarnej i wpłynęła na podjęcie przez nas decyzji, że „nie będziemy już dłużej prowadzić corocznego przeglądu wartości referencyjnych”.
Ostatni punkt odnosi się natomiast do koncepcji, zgodnie z którą „analiza monetarna ma uwzględniać rozwój w szerokim zakresie wskaźników walutowych, takich jak M3, jego składowych i odpowiedników, a zwłaszcza kredytów”.
Jeśli dokładnie przyjrzymy się tym kilku punktom, przedstawiają one z odpowiedniej perspektywy rolę różnych aspektów całościowej analizy, którą wykorzystuje się do oceny ryzyka inflacyjnego.
Niemniej jednak skala i głębia ostatniego kryzysu finansowego skłaniają do refleksji nad sposobem prowadzenia polityki na różnych szczeblach, w tym w dziedzinie pieniężnej.
Kryzys ten przede wszystkim wysunął na pierwszy plan kwestie odnoszące się do czynników finansowych, ryzyka systemowego i stabilności finansowej.
Tradycyjny sposób myślenia, że stabilność cen na rynku towarów i usług sprzyja stworzeniu takiego środowiska, które zapewnia stabilność finansową, został zakłócony przez wydarzenia z ostatnich kilku lat, które pokazują związek gwałtownego wzrostu cen aktywów z niską inflacją.
Podczas gdy instrumenty nadzoru regulacyjnego i ostrożnościowego odgrywają znaczącą rolę w utrzymywaniu stabilności finansowej, destrukcyjne skutki wzrostów i spadków cen aktywów, co można zauważyć w świetle obecnego kryzysu, ponownie zaogniły debatę na temat uwzględnienia cen aktywów w ramach prowadzenia polityki pieniężnej, jak również na temat roli agregatów kredytowych.
Pięć lat po utworzeniu unii monetarnej przeprowadziliśmy ocenę strategii polityki pieniężnej, o której wspomniałem wcześniej, i może się zdarzyć sytuacja, że w następstwie kryzysu, który rozpoczął się w 2007 r., Rada Prezesów postanowi w przyszłości przeprowadzić nową ocenę przedmiotowej strategii.
Na dzień dzisiejszy nie widzę pilnej potrzeby wprowadzania do naszej strategii polityki pieniężnej jakichkolwiek zmian czy wyjaśnień.
6.
Często można spotkać się z opinią, że ze względu na zmiany strukturalne, jakie zaszły w gospodarce światowej, inflacja przekształciła się z inflacji cen konsumenckich na inflację cen aktywów.
Jakie jest pana zdanie na ten temat i jakie konsekwencje widzi pan w odniesieniu do polityki pieniężnej?
Przez ostatnie dwadzieścia lat inflacja cen konsumenckich występowała w głównych gospodarkach uprzemysłowionych.
Niska i stała inflacja nie jest zjawiskiem naturalnym, ale w znacznej mierze świadczy o zaangażowaniu banków centralnych w realizację celu stabilności cen, który to cel określony jest w statutach wielu banków centralnych na całym świecie.
Niezależne banki centralne pomogły powstrzymać oczekiwania inflacyjne i w ten sposób zahamowały również wpływ względnych szoków cenowych na ogólne ceny konsumenckie i płace.
Pozytywne wstrząsy podażowe związane z globalizacją i włączeniem ważnych tanich producentów do handlu światowego również stanowiły wsparcie niskiej inflacji.
Niemniej jednak w tym samym czasie można było zaobserwować duże wahania w kontekście zróżnicowania cen towarów i aktywów.
Z jednej strony globalizacja rynku towarów i usług oraz zwiększone zapotrzebowanie rozwijających się gospodarek wywarły zauważalny wpływ na ceny ropy, gazu i innych surowców naturalnych, z drugiej natomiast coraz bardziej zglobalizowany i pozbawiony odpowiednich regulacji system finansowy, napędzany globalną płynnością środków, doprowadził do znacznych rozbieżności w cenach aktywów, co dało się zauważyć przede wszystkim w czasie ostatniego kryzysu finansowego.
W związku z doświadczeniami z okresu ostatnich dwóch i pół lat wielu obserwatorów zaczęło kwestionować rolę polityki pieniężnej uwzględniającej inflację cen aktywów.
Czy bank centralny powinien zareagować na ceny aktywów pośrednio lub bezpośrednio, mając na uwadze ewentualne przyszłe zagrożenia stabilności cen?
Czy banki centralne są w stanie ocenić na podstawie obserwacji, które wzrosty cen aktywów są gwałtowne?
Są to bardzo ważne pytania i wiele z nich nadal pozostaje bez w pełni zadowalających odpowiedzi.
Przedkryzysowa opinia na temat polityki pieniężnej i cen aktywów, będąca wynikiem konsensusu, zakwestionowała umiejętność banków centralnych określenia w czasie rzeczywistym rozbieżności w cenach aktywów, jak również wpłynęła na przyjęcie założenia, że zapewnienie niskiej inflacji na rynku towarów i usług wystarczy, aby uniknąć znacznych rozbieżności w cenach inflacji.
Na tej podstawie stwierdzono, że stanowcze złagodzenie warunków polityki pieniężnej po pęknięciu bańki spekulacyjnej wystarczy, aby zachować rzeczywistą aktywność gospodarczą i zminimalizować prawdopodobieństwo deflacji.
Obecny kryzys poddał w wątpliwość oba założenia i wyraźnie pokazał, że koszty gospodarcze związane ze znacznymi rozbieżnościami w cenach aktywów i ich późniejsza naprawa mogą być druzgocące.
Gwałtowne wzrosty cen aktywów poprzedzające kryzys tak naprawdę wystąpiły w okresie ogólnie niskiej inflacji i mimo że banki centralne nie mogą przewidzieć dokładnego terminu przywrócenia równowagi finansowej, wielu decydentów uznało, że odnośne rozbieżności są źródłem problemów prowadzących do kryzysu.
W związku z tym banki centralne powinny aktywnie monitorować zmiany cen aktywów i przepływów kredytowych oraz związane z tym ryzyko, które według nich wpływa na stabilność cen w perspektywie średnioterminowej.
Mówiąc trywialnie, wszystkie banki centralne uwzględniają w polityce pieniężnej wskaźniki cen aktywów.
Na przykład zawsze trzeba będzie brać pod uwagę skutki bogacenia się w efekcie wzrostu cen aktywów, ponieważ wpływają one na popyt globalny, wywierając przy tym nacisk na inflację.
Oprócz tej roli istnieje szereg argumentów przeciwko silniejszemu włączeniu cen aktywów do celów polityki pieniężnej, ale można przytoczyć tutaj również dobre kontrargumenty.
Istnieje ogólne przekonanie, że nigdy nie da się zdefiniować konkretnych celów dotyczących cen aktywów jako konkretnego celu polityki pieniężnej.
Jednakże z drugiej strony polityka pieniężna nie należy do nauk ścisłych i ekonomiści oraz pracownicy banków centralnych nie powinni zwracać uwagi na pomyłkę, jaką popełniło kilku teoretyków nazywanych przez Keynesa osobami, „które wolą się całkowicie mylić niż mieć tylko częściową rację”.
Przecież zawirowania na rynku finansowym tak naprawdę mogą spowodować niestabilność cen, w dowolnym kierunku, a banki centralne nie powinny przyjmować asymetrycznego stanowiska, zgodnie z którym ich działania skupiałyby się wyłącznie na unikaniu konsekwencji krachów na rynkach finansowych i niepodejmowaniu żadnych działań w związku z gwałtownymi wzrostami cen.
Zachowując dodatkową ostrożność co do tego, że stosowanie polityki pieniężnej uwzględniającej początkowe oznaki wzrostu cen nie powinno doprowadzić do niepotrzebnych recesji, w niektórych sytuacjach, a zwłaszcza w świetle obecnego kryzysu, można by zastosować podejście „pod wiatr”.
Niemniej jednak nie wolno zapominać o tym, że głównym celem polityki pieniężnej jest utrzymanie stabilności cen konsumenckich w perspektywie średnioterminowej.
Jednakże z drugiej strony, nawet jeżeli nie powinno się ignorować w niektórych okresach ewentualnego wsparcia ze strony polityki pieniężnej, stabilność finansową powinno się zapewnić poprzez zastosowanie instrumentów innych niż regulowane stopy procentowe w kontekście szerszych ram nadzoru makroostrożnościowego.
7.
Jak ocenia pan skutki rosnących cen ropy w kontekście polityki pieniężnej?
Z perspektywy polityki pieniężnej odnośny wzrost cen ropy jest istotny z punktu widzenia jego trwałego wpływu na ceny konsumenckie.
Polityka pieniężna wcale nie musi odgrywać aktywnej roli, jeśli wzrosty cen ropy wpływają na ceny konsumenckie tylko tymczasowo.
Dokładniej rzecz biorąc, przenoszenie wzrostów cen ropy na ceny konsumenckie i ceny producentów oraz na ich ewentualny wpływ na oczekiwania inflacyjne wymaga dokładnej analizy w celu określenia odpowiedniej odpowiedzi ze strony polityki pieniężnej.
Ogólnie skutki te można podzielić na krótko- i długoterminowe.
Skutki krótkoterminowe mogą mieć bezpośredni wpływ na ceny energii i tym samym też na ceny konsumenckie i ceny producentów.
Poza tym wpływ wywierany na ceny konsumenckie i ceny producentów może mieć również charakter pośredni, ponieważ energia jest ważnym czynnikiem produkcji, co z kolei prowadzi do wzrostu presji cenowych wywieranych na składniki niezwiązane z energią, które to presje mogą być ostatecznie przenoszone na ceny konsumenckie.
Tak długo, jak wymienione skutki krótkoterminowe mają ograniczony charakter, gospodarka jest w stanie dostosowywać się do zmian cen względnych, które to zmiany wywierają na inflację cen konsumenckich jedynie tymczasowy wpływ.
W związku nie widzę tutaj potrzeby podejmowania działań w zakresie polityki pieniężnej.
Jednak z drugiej strony polityka pieniężna powinna zareagować, jeśli skutki krótkoterminowe zaczną się przekładać na skutki długoterminowe związane z inflacją cen konsumenckich wskutek wzrostu płac i wyższych oczekiwań inflacyjnych, przy czym oczekiwania inflacyjne odgrywają ważną rolę podczas negocjacji płacowych.
Jeśli polityka pieniężna nie będzie w stanie powstrzymać oczekiwań inflacyjnych w perspektywie średnio- do długoterminowej, wówczas koniecznie trzeba będzie wprowadzić wyższe stopy inflacji.
Z uwagi na zorientowanie na perspektywę średnioterminową do długoterminowej polityka pieniężna Eurosystemu w znacznym stopniu przyczyniła się do ograniczenia presji inflacyjnej wywołanej wzrostem cen ropy do 2008 r.
Polityka pieniężna Eurosystemu powinna oddziaływać w taki sam sposób również w przyszłych okresach wzrostu cen ropy.
W przyszłości należy bardzo ostrożnie zapewniać wiarygodność poprzez wdrażanie działań mających na celu uniknięcie zagrożenia stabilności cen, nie stosując przy tym zbyt aktywistycznego podejścia.
W tym kontekście jasne i spójne przekazanie decyzji dotyczących polityki pieniężnej ma szczególne znaczenie dla nadzorowania rozwoju oczekiwań w sektorze prywatnym.
8.
Bez uszczerbku dla celu stabilności cen, jak EBC powinien według pana wypełniać swoje dodatkowe zobowiązania określone w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (celem wsparcia wzrostu gospodarczego i pełnego zatrudnienia) i jakimi instrumentami mógłby się w tym celu posłużyć?
Zgodnie z Traktatem o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Art. 127) głównym celem EBC/Eurosystemu jest utrzymanie stabilności cen.
Dodatkowe zobowiązania EBC zostały określone w art. 127, który stanowi, że bez uszczerbku dla celu stabilności cen, EBC/Eurosystem winien jest wspierać ogólne polityki gospodarcze w Unii, mając na względzie przyczynianie się do osiągnięcia celów Unii ustanowionych w art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej.
Jako cele Unii wymienione zostały w art. 3 między innymi zrównoważony wzrost gospodarczy i pełne zatrudnienie.
Znaczenie i operacyjne konsekwencje tych dodatkowych zobowiązań były przedmiotem licznych dyskusji.
Istnieje ogólne przekonanie co do tego, że w perspektywie długoterminowej nie da się osiągnąć kompromisu pomiędzy inflacją a wzrostem, innymi słowy, najlepszym sposobem na wsparcie w ramach polityki pieniężnej trwałej stopy wzrostu jest utrzymanie stabilności cen, ponieważ takie działania zwiększają skuteczność funkcjonowania zdecentralizowanej gospodarki rynkowej.
Polityka pieniężna, która jest zorientowana na stabilność cen, jest w stanie najefektywniej przyczynić się do stałego wzrostu gospodarczego i osiągnięcia wysokiego poziomu zatrudnienia.
Przekonanie to bazuje na spostrzeżeniach wynikających z doświadczenia historycznego i badaniach akademickich, zgodnie z którymi polityka pieniężna nie może stale wpływać na wartości rzeczywiste poza zakresem wiarygodnego utrzymania stabilności cen.
Stabilność cen wpływa na dobrobyt i wzrost gospodarczy poprzez eliminację zniekształceń inflacji.
Stabilność cen pozwala skoncentrować się również na efektywności naszych działań zamiast na strategiach mających na celu ochronę naszego majątku i naszych dochodów przed skutkami inflacji.
Jest to szczególnie korzystne dla najsłabszych grup społecznych, które dysponują jedynie ograniczonymi możliwościami ochrony przed skutkami inflacji.
Kolejną ważną zaletą stabilności cen jest to, że zmniejsza ona premie za ryzyko inflacyjne w przypadku długoterminowych stóp procentowych.
W ten sposób, w przeciwieństwie do sporadycznie wygłaszanego poglądu, że polityka pieniężna nastawiona na stabilność cen doprowadzi do zbyt wysokich rzeczywistych stóp procentowych, polityka pieniężna zorientowana na stabilność cen tak naprawdę spowoduje spadek rzeczywistych stóp procentowych i tym samym zwiększy motywację do inwestowania.
Ponadto stabilność cen nie dopuszcza do tego, aby progresywna nominalna skala podatkowa z czasem zwiększyła rzeczywiste obciążenie podatkami i składkami na zabezpieczenie społeczne, co mogłoby wpłynąć na zmniejszenie motywacji do dostarczania siły roboczej i kapitału, a tym samym również mogłoby ograniczyć perspektywy długoterminowego wzrostu gospodarczego.
Wszystkie wcześniejsze argumenty tłumaczą, dlaczego nie można osiągnąć trwałego konsensusu pomiędzy stabilnością cen a wzrostem, ale przedmiotowa sytuacja jest inna, biorąc pod uwagę perspektywę krótkoterminową.
Fakt ten jest jasny w przypadku wstrząsu podażowego lub kosztowego, na który polityka pieniężna, pomimo tymczasowego wzrostu inflacji zasadniczej, nie powinna reagować natychmiast.
Wiarygodne osiągnięcie stabilności cen wspiera również ogólną stabilność makroekonomiczną, biorąc pod uwagę zdecydowane powstrzymanie oczekiwań inflacyjnych.
W rezultacie niepożądane wstrząsy podażowe, jak na przykład wzrost cen ropy, wywierają mniejszy wpływ na inflację, zaś w obliczu tego typu wstrząsów politykę pieniężną można prowadzić w sposób bardziej umiarkowany i stały.
Ogólniej rzecz biorąc, nawet jeśli zaakceptuje się twierdzenie, że gospodarka samoczynnie wykazuje tendencję do powrotu na swoją długoterminową ścieżkę, możliwe jest osiągnięcie krótkoterminowego kompromisu, ponieważ polityka makroekonomiczna oddziałuje na szybkość takiej zbieżności i może też zapobiec wzrostowi niestabilności produkcyjnej, zwiększając przez to ogólny dobrobyt.
Niemniej jednak trudno jest wykorzystać ten kompromis w ramach hierarchicznego mandatu.
Poważnie traktuję dodatkowe zobowiązanie określone w Traktacie, którego realizacją EBC wyraźnie zajął się w czasach obecnego kryzysu.
Na przykład po plajcie Lehmana szybko podjęliśmy zdecydowane działania mające na celu niedopuszczenie do upadku systemu bankowego oraz zapobieżenie recesyjnym i deflacyjnym skutkom tej plajty.
Oprócz drastycznego obniżenia stóp procentowych Eurosystem przyczynił się również do zwiększenia pomocy kredytowej, a mianowicie poprzez zwiększenie płynności systemu bankowego i zakup obligacji pokrytych, przyczyniając się tym samym do ożywienia tego ważnego rynku, oraz poprzez zaakceptowanie Europejskiego Banku Inwestycyjnego jako kontrahenta w działaniach zorientowanych na politykę pieniężną.
Uważam jednak, że istnieją wątpliwości co do tego, że określone działania pomogły w ograniczeniu zasięgu recesji.
9.
Jak ocenia pan strategię wyjścia realizowaną przez EBC?
Czy monetarne strategie wyjścia powinny być zharmonizowane w skali globalnej?
Czy monetarne strategie wyjścia powinny być zgodne z fiskalnymi strategiami wyjścia?
Strategia wyjścia EBC obejmuje stopniowe wycofywanie niestandardowych środków, które zostały wdrożone w odpowiedzi na kryzys finansowy.
Stopniowe podejście jest konieczne, biorąc pod uwagę skłonności gospodarki realnej i systemu finansowego.
Ogłoszenie przez EBC w grudniu 2009 r. pierwszych działań mających na celu wycofanie niestandardowych środków dokładnie do tego zmierza.
W pełni popieram przedmiotową strategię.
Stopniowe wycofywanie umożliwia wszystkim zaangażowanym stronom dostosowanie się do nowych warunków, jak również poprzez zastosowanie tej strategii EBC, przed podjęciem decyzji odnośnie do kolejnych kroków, może posiłkować się otrzymanymi informacjami zwrotnymi.
Chciałbym tutaj podkreślić, że w podejściu zakładającym wycofanie środków niestandardowych z pewnością wykorzystany zostanie ich charakter, co z kolei usprawni ich płynne wycofanie.
Komunikat opracowany podczas szczytu G20, który odbył się 7 listopada 2009 r. w St.
Andrews i w którym uczestniczyli ministrowie finansów i prezesi Banku Centralnego, wyraźnie określa wycofanie nadzwyczajnych środków makroekonomicznych i tych nastawionych na wsparcie finansowe: „Zgodziliśmy się na współpracę i koordynację działań, uwzględniając wszelkie skutki uboczne spowodowane wdrożeniem naszych strategii, jak również konsultacje i wymianę informacji tam, gdzie jest to możliwe.”
Charakter tego oświadczenia jest zgodny ze strategią EBC.
Jak Rada Prezesów już wielokrotnie to podkreślała, najważniejszym elementem strategii wyjścia EBC jest wyraźny związek z głównym celem stabilności cen.
Wszystkie działania podejmowane podczas kryzysu zdecydowanie uwzględniały ten główny cel.
W ramach przygotowywania oceny ryzyka zagrażającego stabilności cen w czasie rzeczywistym działania podejmowane przez inne banki centralne również są brane pod uwagę.
Tak oto, mimo że wymiana informacji i inne rodzaje pomocy operacyjne mogą być pożądane, nie da się zagwarantować zgodności polityki pieniężnej.
Poza tym, podczas gdy można powiedzieć, że kryzys był zsynchronizowany w skali globalnej, naprawa skutków kryzysu prawdopodobnie będzie miała charakter bardziej jednolity, co już samo przez się wymaga zastosowania różnych prędkości w zakresie wycofywania określonego poziomu dostosowania pieniężnego.
Istnieje szeroki konsensus co do tego, że główne banki centralne powinny przystosować wycofanie nadzwyczajnych środków politycznych do warunków szczególnych, mających zastosowanie do odnośnej gospodarki.
Jednocześnie to oczywiste, że współpraca międzynarodowa, na przykład w formie konsultacji G20 lub regularnych spotkań prezesów organizowanych przez Bank Rozrachunków Międzynarodowych, była bardzo użyteczna w przeszłości oraz pozostanie użyteczna również w przyszłości.
Jeśli zaś chodzi o zgodność z polityką fiskalną, należy zauważyć, że w tej dziedzinie powinno się promować współpracę ex-ante.
Każdy decydent powinien skoncentrować się na własnych zobowiązaniach i opracować w tym zakresie prawidłowe strategie.
Oczywiście działania zorientowane na konsolidację fiskalną, jakie podejmują rządy krajów strefy euro, są brane pod uwagę w ramach przygotowywania oceny ryzyka zagrażającego stabilności cen w czasie rzeczywistym.
Jednakże z drugiej strony rządy, ustalając stanowisko w sprawie polityki fiskalnej, wiedzą, że Eurosystem reaguje na wszelkie przypadki ryzyka zagrażającego stopie inflacji przekraczającej oficjalny cel polityki pieniężnej.
W nowoczesnych modelach gospodarczych czynniki, takie jak luki podażowe, odgrywają decydującą rolę w wyjaśnianiu ryzyka krótkoterminowego zagrażającego stabilności cen i wiedza ta powinna być wykorzystywana na potrzeby spontanicznego i niezależnego wdrożenia tzw. policy mix, połączenia polityki fiskalnej i pieniężnej.
Należy również dodać, że nie można ustanowić żadnego wstępnego zobowiązania w stosunku do konkretnego działania w ramach polityki pieniężnej.
EBC i rządy krajów strefy euro regularnie wymieniają się niezbędnymi informacjami.
Niemniej jednak współpraca pomiędzy EBC i rządami krajów strefy euro nie powinna wykraczać poza postanowienia określone w Traktacie.
10.
Co pan sądzi na temat asymetrycznego wystawienia państw członkowskich na działanie strategii wyjścia EBC?
Jakie działania należy podjąć w celu złagodzenia zaistniałej sytuacji?
Heterogenność jest integralną częścią mechanizmu dostosowania do strefy euro.
Niemniej jednak od początku istnienia strefy euro oraz w przeciwieństwie do kilku popularnych twierdzeń wzrost PKB i różnice inflacyjne we wszystkich krajach należących do strefy euro utrzymywały się na niezwykle niskim poziomie.
Oczywiście polityka pieniężna jako taka nie może i nie powinna dążyć do zminimalizowania tych różnic.
Unia gospodarcza i walutowa opiera się na przejrzystym przydziale odpowiedzialności pośród decydentów; zobowiązaniu zarówno decydentów działających w ramach polityki pieniężnej jak i niepieniężnej (w tym zwłaszcza władz fiskalnych) do doprowadzania własnych spraw do porządku; oraz na obszernych zapisach zapewniających przestrzeganie zasad przez wszystkie strony.
Polityki makroekonomiczne krajów strefy euro powinny opierać się na tych samych zasadach podstawowych, zgodnie z którymi podpisana została umowa o unii gospodarczej i walutowej.
W świetle tych zasad nadrzędnym celem monetarnej strategii wyjścia EBC jest i powinno być utrzymanie stabilności cen w strefie euro jako całości.
To zadanie Eurosystemu stanowi kotwicę nominalną, która działa jako pojedynczy, najważniejszy instrument koordynacyjny na rzecz wszystkich innych podmiotów, w tym decydentów kształtujących politykę fiskalną, wraz z ich różnymi zobowiązaniami, a zwłaszcza tymi, które odnosząc się do ustalania ich własnych strategii wyjścia i strategii dostosowawczych.
Tej kotwicy nie wolno narażać na ryzyko, szczególnie w kontekście ryzyka w zakresie stabilności cen.
Ponadto kraje należące do unii walutowej muszą stosować instrumenty, jakie zostały im udostępnione w celu ułatwienia ich dostosowania się, zwłaszcza instrumenty w zakresie polityki fiskalnej. „Fiskalna strategia wyjścia”, lub lepiej „korekta budżetowa”, która będzie niezbędna w nadchodzących latach, może okazać się dla rządów większym wyzwaniem niż wycofywanie na rzecz Eurosystemu środków niestandardowych.
Podczas kryzysu rządy słusznie pozwoliły na zwiększenie deficytów, tak aby polityka fiskalna mogła wesprzeć gospodarkę w perspektywie krótkoterminowej.
Jednakże obecnie deficyty rządowe są wysokie, a w wielu krajach tak naprawdę bardzo wysokie, zaś wskaźniki zadłużenia rządowego w stosunku do PKB są w większości przypadków wysokie i cały czas rosną; natomiast uwaga rynków finansowych coraz częściej skupia się na kwestiach związanych z wypłacalnością rządów.
W związku z tym konieczne jest podjęcie natychmiastowych działań mających na celu zaprowadzenie porządku fiskalnego.
Główną kwestią nie jest w tym momencie, „czy”, ale „w jakim zakresie” i „kiedy” należy zacząć wprowadzać obostrzenia fiskalne.
Właściwa realizacja polityki będzie zależeć w poszczególnych przypadkach od prędkości naprawy sektora prywatnego gospodarki.
Tak długo, jak polityka fiskalna będzie prowadzona niezgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, a wskaźniki zadłużenia rządowego cały czas będą rosnąć, koszty działań mających na celu dalsze opóźnienie dostosowania będą przewyższać koszty szybszych działań.
Oprócz polityki fiskalnej inna ważna polityka dostosowawcza zakłada, że władze odpowiedzialne za nadzór finansowy powinny monitorować sytuację w zakresie systemu finansowego i zająć się w sposób zdecentralizowany tymczasowymi problemami, jakie mogą wystąpić.
Ogólnie rzecz biorąc, jestem pewien, że płynna realizacja strategii wyjścia będzie możliwa.
11. „Jakie działania powinien podjąć EBC w celu uniknięcia domniemanych subwencji i zakłóceń w związku z przyjęciem szerokiego wachlarza zabezpieczeń poprzez zwiększenie wsparcia kredytowego od października 2008 r.?”
Szerokie ramy zabezpieczeń należy połączyć z odpowiednimi środkami, tak aby przede wszystkim zapewnić ochronę Eurosystemu przed ryzykiem finansowym oraz zagwarantować bankom dostęp do środków zachęcających, dzięki którym mogą rozważnie zarządzać swoim ryzykiem płynności.
Pierwszy środek, z którego może korzystać bank centralny, ma na celu zapewnić prawidłową ocenę aktywów niepłynnych oraz stosowanie odpowiednich redukcji wartości celem oszacowania braku płynności aktywów.
Wymaga to ciągłego udoskonalania środków kontroli ryzyka, z której to możliwości Eurosystem korzystał jeszcze przed wystąpieniem kryzysu na rynku finansowym, zaś od tamtej pory przyspieszył odnośne działania.
Drugi środek odnosi się do procedur przetargowych stosowanych w ramach przedsięwzięć w zakresie polityki pieniężnej.
Konkurencyjne procedury przetargowe, stosowane przez Eurosystem przed wybuchem kryzysu, zapewniają prawidłową ocenę możliwości zrefinansowania aktywów we współpracy z bankiem centralnym.
Trzeci środek, który obecnie jest opracowywany przez Komitet Bazylejski w kontekście przeglądu rozporządzenia w sprawie ryzyka płynności, dotyczy wdrożenia surowszych polityk w zakresie nadzoru ostrożnościowego odnoszących się do zarządzania ryzykiem płynności.
Połączenie tych środków powinno zagwarantować kontrahentom dostępność środków zachęcających do ostrożnego zarządzania ryzykiem płynności i jego pomiaru.
Jeśli chodzi o unikanie subwencji lub zakłóceń, należy podkreślić, że Eurosystem dysponuje odpowiednimi ramami w zakresie kontroli ryzyka, które to ryzyko minimalizują.
Profile ryzyka niektórych aktywów są dokładnie monitorowane; aktywa o mniejszej płynności i wyższym ryzyku są poddawane większym redukcjom niż takie aktywa, które są bezpieczniejsze i płynniejsze.
Co więcej, Eurosystem stale kontroluje również wartość zabezpieczeń i w razie konieczności może je uzupełniać w celu zapewnienia zgodności zabezpieczenia z obowiązującymi wytycznymi.
12. „Jak ocenia pan ryzyko odwrotu odnoszące się do dużej ilości papierów wartościowych zabezpieczonych aktywami (ABS), które EBC zatwierdził jako zabezpieczenia?”
Kontrahenci Europejskiego Banku Centralnego mogą korzystać z szerokiego wachlarza aktywów zbywalnych i niezbywalnych jako zabezpieczeń w zakresie transakcji realizowanych przez EBC.
Aktywa zbywalne obejmują różnorodne zabezpieczenia, jak na przykład instrumenty dłużne emitowane przez rząd, banki centralne, korporacje czy instytucje kredytowe.
Więcej informacji można znaleźć w publikacji EBC „Dokumentacja ogólna instrumentów i procedur polityki pieniężnej Eurosystemu”, 2009 r. .
Papiery wartościowe zabezpieczone aktywami (ABS) są więc tylko jednym rodzajem instrumentów, które można stosować w ramach transakcji EBC jako zabezpieczenia.
Jak dotąd ilość zabezpieczeń dostępnych na potrzeby transakcji EBC wystarczała, nawet w czasach obecnego kryzysu, aby zapewnić kontrahentom dostęp do płynności Eurosystemu.
W ciągu ostatnich kilku lat zaproponowane zabezpieczenia rzeczywiście odpowiadały stosunkowo niewielkiej ilości wszystkich aktywów kwalifikowanych oraz ponad dwukrotnej wartości pozostałych wierzytelności Eurosystemu.
Jeśli zaś chodzi o papiery wartościowe zabezpieczone aktywami (ABS), chciałbym przypomnieć, że wraz z rozszerzeniem listy aktywów kwalifikowanych Rada Prezesów zaczęła stosować surowsze przepisy dotyczące ABS z uwzględnieniem ryzyka kredytowego oraz ryzyka płynności tych aktywów.
Minimalny wskaźnik kwalifikowalności ABS utrzymywał się na poziomie A-, zaś w wyniku odbywającego się co dwa lata przeglądu środków kontroli ryzyka, który miał miejsce we wrześniu 2008 r., ABS zostały sklasyfikowane w niższej kategorii płynności, co oznaczało redukcję wartości o 12 % (dodatkową redukcję wartości stosuje się do papierów wartościowych zabezpieczonych aktywami podlegających ocenie teoretycznej, tj. takich, które są mniej płynne).
W styczniu 2009 r.
Rada Prezesów ponownie ulepszyła środki kontroli ryzyka na rzecz ABS, mając na uwadze przywrócenie właściwego funkcjonowania rynku ABS.
Ulepszenia te obejmowały minimalny rating AAA w przypadku emisji przyznanej przez dwie agencje ratingowe (utrzymanie poziomu A przez resztę okresu życia ABS) oraz zakaz uruchamiania innych transz ABS w ramach podstawowej puli kwalifikowanych ABS.
Na podstawie tych informacji można stwierdzić, że ewentualne ryzyko odwrotu, biorąc pod uwagę ilość ABS w ramach zabezpieczeń, jest minimalne zarówno w odniesieniu do Eurosystemu, biorąc pod uwagę ramy zarządzania ryzykiem, jak i systemu bankowego, biorąc pod uwagę szeroki wachlarz aktywów kwalifikowanych.
13.
Biorąc pod uwagę wzrost deficytu publicznego i wskaźniki zadłużenia oraz fakt, że 13 z 16 państw członkowskich należących do strefy euro podlega procedurze nadmiernego deficytu, jak ocenia pan obecne wdrożenie paktu stabilności i wzrostu?
Kryzys gospodarczy i finansowy spowodował w 2009 r. rozluźnienie polityki fiskalnej.
Przyjęcie środków mających na celu uruchomienie skoordynowanego bodźca fiskalnego jednakże poszerzyło ramy fiskalne ustanowione w Traktacie i pakcie stabilności i wzrostu.
Pakt stabilności i wzrostu zezwala na elastyczność określania terminów korekty nadmiernych deficytów w świetle szczególnych lub zmienionych warunków.
Uwzględniając fakt, że głęboka recesja połączona z kryzysem na światowym rynku finansowym tworzy warunki szczególne, Komisja i Rada ECOFIN ustaliły, że terminy korekty aktualnych nadmiernych deficytów powinny zostać określone w perspektywie średnioterminowej.
Niemniej jednak dla większości państw członkowskich roczna strukturalna korekta deficytów, konieczna z punktu widzenia nieprzekroczenia ustalonych terminów, stanowi duże wyzwanie i wymaga tym samym podjęcia szeroko zakrojonych dodatkowych środków.
Aktualne wdrożenie paktu stabilności i wzrostu wydaje się być w tym kontekście odpowiednim rozwiązaniem i powinno się je przeprowadzić z należytą dokładnością.
W niektórych krajach wzrost deficytów utrzymuje się na poziomie dwucyfrowym, co z kolei pokrywa się z obniżeniem ratingów i niekorzystnymi reakcjami rynku finansowego.
Jeśli rządy nie podejmą natychmiastowych działań mających na celu zaniechanie rozluźniania polityki budżetowej w związku z kryzysem, zadłużenie rządów krajów strefy euro szybko przekroczy 100% PKB.
Takie wydarzenia mogą nadwerężyć zaufanie publiczne wobec stabilności finansów publicznych i w rezultacie też wywrzeć skutki prowadzące do destabilizacji strefy euro jako całości.
W związku z tym dokładne i pełne wdrożenie postanowień paktu stabilności i wzrostu jest niezwykle ważne z punktu widzenia przywrócenia stabilności finansów publicznych i zapewnienia należytego funkcjonowania unii gospodarczej i walutowej.
Zgodnie z postanowieniami określonymi w pakcie stabilności i wzrostu Rada ECOFIN zatwierdziła zalecenia dotyczące korekty nadmiernych deficytów w krajach strefy euro i w większości przypadków wyznaczyła również rok 2013 jako ostateczny termin przeprowadzenia korekty.
Zalecenia te należy traktować jako minimalne działania mające na celu przywrócenie silnej i stabilnej sytuacji fiskalnej.
Obecnie prawodawcy krajowi odpowiadają za realizację zobowiązań wynikających z europejskich ram fiskalnych oraz za przyjęcie wiarygodnych i należycie opracowanych fiskalnych strategii konsolidacyjnych.
14.
Czy według pana procedury przewidziane w ramach paktu stabilności i wzrostu wystarczają, aby zapewnić państwom członkowskim przywrócenie dyscypliny budżetowej i długoterminowej stabilności finansów publicznych?
W jaki sposób można wykorzystać przepisy zawarte w przedmiotowym pakcie w celu zapobieżenia przede wszystkim procedurze korekty nadmiernego deficytu?
Jak ocenia pan działania realizowane przez państwa członkowskie jeszcze przed kryzysem w zakresie zmniejszenia ogólnego deficytu?
Istniejące ramy unijnej polityki fiskalnej zawarte w odnośnych postanowieniach Traktatu i paktu stabilności i wzrostu określają prawne i instytucjonalne warunki wstępne w zakresie osiągnięcia i utrzymania stabilności finansów publicznych.
Zwłaszcza limity zadłużenia i deficytu, jak również średnioterminowe cele budżetowe są wspólnym i spójnym punktem odniesienia dla ostrożności fiskalnej w państwach członkowskich.
Jeśli cele te będą w pełni respektowane i zostaną odpowiednio wdrożone, wówczas będzie można je traktować jako odpowiednie narzędzie na potrzeby umocnienia i koordynacji fiskalnych strategii konsolidacyjnych i przywrócenia stabilności finansów publicznych.
Jednocześnie aby postanowienia te stały się skuteczne, państwa członkowskie muszą wypełnić swoje zobowiązania wynikające z przedmiotowego paktu.
W tym celu konieczne jest solidniejsze wdrożenie w poszczególnych krajach ram unijnej polityki fiskalnej.
Państwa członkowskie powinny przede wszystkim wzmocnić funkcjonowanie swoich krajowych instytucji budżetowych, tak aby umożliwić, zwłaszcza w okresach dobrej koniunktury, realizację rozsądnej i zorientowanej na stabilność polityki fiskalnej, która jest niezbędna w celu osiągnięcia wspólnych celów określonych w pakcie stabilności i wzrostu.
Instytucje te powinny również zostać przystosowane do ostrożności fiskalnej w okresach dobrej koniunktury, co wydaje się mieć szczególne znaczenie w świetle ostatnich doświadczeń państw członkowskich: podczas gdy tendencje zniżkowe związane z kryzysem finansowym i gospodarczym wywarły silny wpływ na finanse publiczne, skala pogorszenia się sytuacji budżetowej w wielu krajach odzwierciedla nieprzeprowadzenie konsolidacji finansów publicznych w okresie, kiedy panowały korzystne warunki gospodarcze.
Ogólnie rzecz biorąc, większe potrzeby w zakresie korekty budżetowej mają obecnie zwłaszcza te kraje, których pozycja fiskalna już na początku kryzysu była słaba lub niepewna.
15.
Jak ocenia pan stosunki i współpracę pomiędzy EBC, Radą i/lub Eurogrupą?
Czy uważa pan, że zgodnie z postanowieniami traktatu lizbońskiego należałoby wzmocnić koordynację działań i nadzór gospodarczy w ramach Eurogrupy?
EBC uczestniczy w posiedzeniach Rady ECOFIN, która jest głównym forum odpowiedzialnym za koordynację polityk gospodarczych państw członkowskich, za każdym razem, kiedy omawiane są kwestie odnoszące się do celów i zadań EBC.
Ponadto EBC uczestniczy również w posiedzeniach Eurogrupy.
Stosunki pomiędzy EBC i Radą ECOFIN lub Eurogrupą nie są jednostronne.
Tak naprawdę postanowienia Traktatu (oraz statutu ESBC i EBC) określają możliwość uczestniczenia przewodniczącego Rady w posiedzeniach Rady Prezesów i Rady Ogólnej EBC.
W praktyce przewodniczący Eurogrupy uczestniczy w posiedzeniach Rady Prezesów (Traktat jednocześnie wyraźnie wyklucza prawo przewodniczącego Rady do głosowania podczas posiedzeń Rady Prezesów EBC).
Przedmiotowe relacje na najwyższym szczeblu obejmują przepływ informacji pomiędzy wszystkimi uczestniczącymi stronami, jak również promują wzajemne zrozumienie poglądów politycznych różnych stron oraz pozwalają nawiązać dialog odnośnie do wspólnych interesów, mając na względzie pełne poszanowanie odnośnych odpowiedzialności.
Zwłaszcza comiesięczne posiedzenia Eurogrupy, organizowane w przeddzień posiedzeń Rady ECOFIN, umożliwiają decydentom z krajów strefy euro omawianie spraw związanych ze szczególnymi obowiązkami, jakie na nich ciążą w związku z jedną walutą, jak również sprzyjają prowadzeniu otwartego dialogu w atmosferze wzajemnego zaufania i poszanowania.
Patrząc z perspektywy czasu, jaki minął od powstania EBC, tj. od 1998 r., relacje te z czasem uległy intensyfikacji.
Zwłaszcza zawirowania finansowe w sierpniu 2007 r. można uznać za początek intensywniejszego dialogu pomiędzy EBC a Radą ECOFIN.
Nadzór nad strefą euro wymaga dalszej koordynacji działań.
Dotyczy to szczególnie dwóch dziedzin politycznych, a mianowicie zmian konkurencyjności oraz zmian budżetowych.
Eurogrupa już to zatwierdziła i postanowiła wprowadzić dwuletni nadzór nad zmianami konkurencyjności w strefie euro, łącznie z przyjęciem zaleceń dostosowanych do indywidualnych wymogów krajowych.
Od momentu wprowadzenia euro wiele krajów należących do strefy euro odnotowuje stały spadek konkurencyjności i utrzymuje stosunkowo wysokie deficyty rachunków bieżących.
Inna grupa krajów cierpi z powodu osłabienia strukturalnego w ramach działalności eksportowej.
Jest jeszcze grupa krajów, które zgromadziły na rachunkach bieżących znaczne nadwyżki.
Z uwagi na fakt, że tendencja wzrostu rozbieżności nie jest stała, należy podjąć zintensyfikowane działania w zakresie koordynacji polityk oraz określić odpowiednie reakcje polityczne na szczeblu krajowym celem opanowania występujących słabości.
Nowy traktat lizboński przewiduje udostępnienie krajom należącym do strefy euro nowych instrumentów, zwłaszcza art. 121 i 136 Traktatu o funkcjonowaniu UE, służących wdrożeniu tego typu dostosowań politycznych w przypadku, gdyby poszczególne państwa członkowskie ich nie przyjęły.
Eurogrupa jest forum, na którym powinno się te procesy aktywować.
Ponadto nowy traktat lizboński stanowi, że decyzje podejmowane przez Radę w kontekście paktu stabilności i wzrostu dotyczące krajów strefy euro powinny być uwzględniane wyłącznie przez te kraje, z wykluczeniem zainteresowanych państw członkowskich.
Eurogrupa powinna w pełni wykorzystać swoje możliwości prawne i w ten sposób zagwarantować stabilność finansów publicznych.
Obecnie czekam na przedstawienie przez Komisję komunikatu w tej sprawie.
16.
Jakie cele uważa pan za najważniejsze w kontekście następnej strategii na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia, zaplanowanej do 2020 r.?
Proszę wymienić reformy strukturalne w kolejności ich znaczenia, które pana zdaniem są dla UE najważniejsze, oraz uzasadnić swój wybór.
W jaki sposób EBC i instrumenty w zakresie koordynacji polityki gospodarczej (ogólne wytyczne w dziedzinie polityki gospodarczej, wytyczne w dziedzinie zatrudnienia) mogą przyczynić się do sukcesu przedmiotowej strategii?
Jak ocenia pan możliwości zwiększenia popytu wewnętrznego i promowania inwestycji w UE?
Optymalną skuteczność strategii UE 2020 można zapewnić poprzez wyraźne skoncentrowanie się na głównych celach, do których zalicza się utrzymanie stałego wzrostu potencjału, osiągnięcie wysokich wskaźników zatrudnienia oraz utrzymanie stabilności finansów publicznych.
W ten sposób strategia ta przyczyni się do integracji społecznej oraz polepszenia standardów życia Europejczyków.
Konieczne jest również wzmocnienie nadzoru nad politykami prowadzonymi przez państwa członkowskie, tak aby zapewnić wykonanie zobowiązań wynikających z nowej strategii UE 2020.
Pod tym względem niezwykle ważne jest, aby strategia UE 2020 określała ograniczoną liczbę ambitnych celów (łącznie z celami w zakresie rynku wewnętrznego), dostosowanych do indywidualnych wymogów poszczególnych państw członkowskich.
Nowa strategia UE 2020 będzie optymalnie wspierać polityki strukturalne oraz polityki w zakresie zatrudnienia, jeśli cały czas będzie koncentrować się na głównych celach, takich jak zwiększenie wzrostu potencjału i osiągnięcie wysokich wskaźników zatrudnienia.
Ponadto strategia ta powinna również uwzględniać większą niezależność krajów należących do strefy euro i ich wspólne zobowiązania w kontekście funkcjonowania strefy euro, a w związku z tym również potrzebę większej spójności i koordynacji polityk gospodarczych i fiskalnych poszczególnych krajów strefy euro.
Strategia UE 2020 powinna przede wszystkim skupiać się na rozbieżnościach w zakresie konkurencyjności, które pojawiły się w krajach strefy euro od momentu wprowadzenia jednolitej waluty, na co wskazuje niedawno opracowana analiza konkurencyjności.
Jeśli chodzi o względy praktyczne, uważam, że warto jest określić bardziej szczegółowe wytyczne polityczne, łącznie z bardziej szczegółowymi wytycznymi skierowanymi wyłącznie do krajów strefy euro, na co zezwala nowy art. 136 Traktatu o funkcjonowaniu UE w ramach traktatu lizbońskiego.
W związku z tym obecnie czekam na komunikat Komisji w przedmiotowych kwestiach, którego wydanie zaplanowano na wiosnę 2010 r.
EBC najskuteczniej przyczyni się do sukcesu strategii UE 2020 poprzez skoncentrowanie się w ramach swojej polityki pieniężnej w sposób wiarygodny na stabilności cen, wspierając tym samym siłę nabywczą gospodarstw domowych zlokalizowanych w strefie euro.
W tym kontekście należy zwrócić uwagę na fakt, że lepsze funkcjonowanie wspólnego rynku europejskiego ułatwia polityce pieniężnej osiągnięcie stabilności cen oraz wspiera wzrost gospodarczy.
W rezultacie środki w ramach reformy strukturalnej powinny być zorientowane na zwiększenie konkurencji w celu przyspieszenia restrukturyzacji i inwestycji oraz stworzenia nowych możliwości biznesowych, zwłaszcza w sektorze usługowym.
Ma to kluczowe znaczenie w kontekście zarządzania zrównoważonym wzrostem produktywności wspierającym produkcję potencjalną i dochód realny, jak również w celu niedopuszczenia do tego, aby obecnie trwający kryzys wpłynął w perspektywie długoterminowej na potencjalny wzrost gospodarczy w strefie euro.
Do ważnych elementów zwiększenia konkurencyjności i efektywności gospodarki na szczeblu UE zalicza się natomiast utworzenie wspólnego rynku, należytą transpozycję wspólnych przepisów do prawodawstw krajowych oraz ich rygorystyczne egzekwowanie.
Ponadto istnieje potrzeba wprowadzenia większej elastyczności płacowej, tak aby można ją było wykorzystać podczas dostosowywania jednostkowych kosztów pracy w strefie euro poprzez dostosowanie płac do wskaźników konkurencyjności, warunków panujących na lokalnych rynkach pracy oraz zmian produktywności, zwłaszcza w czasach kryzysu.
Aby nie dopuścić do dalszego wzrostu bezrobocia, płace powinny być wyższe od tych, które do tej pory były uwzględnianie w wynegocjowanych zmianach płac w odniesieniu do tych krajów, które w przeszłości odnotowały spadek konkurencyjności, oraz do tych sektorów, które kryzys dotknął szczególnie mocno.
Ożywienie popytu wewnętrznego na obecnym etapie niskiego wzrostu wymaga zwiększenia zaufania zarówno gospodarstw domowych jak i podmiotów biznesowych przede wszystkim w stosunku do dochodów.
Można więc powiedzieć, że dotychczas podjęte środki krótkoterminowe mające na celu wsparcie wyjścia z kryzysu, a zwłaszcza te wspierające działania dostosowawcze w zakresie przepracowanych godzin, w niektórych przypadkach okazały się być skuteczne i pomogły zminimalizować straty związane ze spadkiem zatrudnienia.
Jednakże patrząc z perspektywy średnioterminowej, polityki tymczasowe opóźniające zmiany strukturalne w gospodarkach niosą ze sobą niepotrzebne koszty budżetowe i tworzą nieskuteczne rozwiązania, które osłabiają trwałe zatrudnienie i wzrost dochodu realnego.
W związku z tym przejrzyste i wiarygodne strategie wyjścia z kryzysu są konieczne z punktu widzenia zwiększenia popytu i zatrudnienia w perspektywie średnioterminowej.
Pod tym względem celem polityk fiskalnych powinno być zwiększenie efektywności i jakości wydatków publicznych z uwzględnieniem wzrostu inwestycji i tym samym również produkcji potencjalnej.
Ostatnim obszarem, gdzie strategia lizbońska powinna według mnie znajdować szczególne zastosowanie, jest sektor energetyczny.
Pomijając kwestie związane ze zmianami klimatu, zbyt duże uzależnienie od ropy i innych surowców odnawialnych jest potencjalną słabością i może doprowadzić do niestabilności makroekonomicznej.
Nie należy więc lekceważyć roli zawirowań cen ropy i ich wpływu na strefę euro w czasach ostatniego kryzysu.
W związku z tym wdrażanie strategii zorientowanych na dysponowanie alternatywnymi źródłami energii i posiadanie efektywnego sektora energetycznego powinno plasować się wysoko w ramach kolejnej strategii na rzecz wzrostu i zatrudnienia.
17.
Jak ocenia pan tempo rozszerzania się strefy euro, zarówno z perspektywy krajów należących do strefy euro jak i krajów kandydujących?
Jak ocenia pan dotychczasowe działania w zakresie wprowadzenia euro przez nowe państwa członkowskie?
Czy według pana istnieje potrzeba ulepszenia bądź zmiany procesu akcesyjnego i/lub okresu wprowadzenia euro?
Od wprowadzenia euro w 1999 r. w 11 państwach członkowskich do strefy euro dołączyło pięć kolejnych państw członkowskich (w tym cztery kraje, które przystąpiły do UE w 2004 r.).
W ten sposób korzyści wynikające z wprowadzenia euro rozprzestrzeniły się również na nowe państwa członkowskie, co świadczy o tym, że strefa euro nie jest swego rodzaju „zamkniętym sklepem”.
Nie ma żadnych wstępnie ustalonych ram czasowych w zakresie rozszerzania strefy euro.
Zgodnie z postanowieniami określonymi w Traktacie i w Protokole wszystkie państwa członkowskie, które przystąpiły do UE po 2004 r., mogą wprowadzić euro dopiero po osiągnięciu wysokiego stopnia trwałej konwergencji.
Wymaga to starannych przygotowań i nie należy podchodzić do tego pochopnie.
Doświadczenia państw członkowskich, które wprowadziły euro, potwierdzają, że w przypadku włączenia do strefy euro nowych krajów należy zwrócić szczególną uwagę na trwałość konwergencji.
Osiągnięcie wysokiego poziomu trwałej konwergencji jest istotne przede wszystkim dla samego kraju (umożliwia to bowiem korzystanie ze wszystkich korzyści wynikających z przyjęcia wspólnej waluty).
Ponadto ma to również znaczenie dla funkcjonowania strefy euro (gdyż osiągnięcie trwałej konwergencji przez wszystkie kraje należące do strefy euro ma kluczowe znaczenie z punktu widzenia spójności strefy euro i efektywnego funkcjonowania jednolitej polityki pieniężnej).
Opracowanie wiarygodnej strategii na rzecz przyjęcia euro (wraz z wdrożeniem niezbędnych polityk makroekonomicznych i reform strukturalnych) mogłoby pomóc wszystkim zainteresowanym stronom w osiągnięciu przedmiotowego celu.
Jeśli zaś chodzi o sam proces przyjęcia euro, zgodnie z podstawową logiką Traktatu państwa członkowskie muszą zagwarantować realizację solidnych polityk makroekonomicznych.
Ramy instytucjonalne rządzące procesem przyjęcia euro, które są zapisane w Traktacie i Protokole, mają na celu zapewnić, że spełnione zostały warunki wstępne w zakresie skutecznego uczestnictwa w strefie euro.
Tak więc należyte stosowanie się do przedmiotowych ram ma tutaj kluczowe znaczenie.
Niezwykle ważne jest również to, aby ocena konwergencji opierała się na wysokiej jakości wiarygodnych danych statystycznych.
18.
Jakie jest pana zdanie na temat wprowadzenia podatku od transakcji finansowych, który ostatnio jest przedmiotem ożywionych dyskusji?
Czy tego typu podatek raczej zwiększyłby dochody z sektora finansowego czy też może ograniczyłby transakcje, które ze społecznego punktu widzenia są niepożądane?
Jaką rolę pełniłby EBC w zakresie wprowadzania unijnego podatku od transakcji finansowych?
Bazując na obecnie istniejących podatkach od transakcji finansowych (np. opłaty stemplowe w Wielkiej Brytanii), jaki musiałby być zakres tego typu podatku, aby zapewnić jego skuteczność?
Jakie byłyby wady tego typu podatku i jakie ryzyko mógłby on ze sobą nieść?
Czy można by egzekwować taki podatek, nawet jeśli niektóre kraje nie przestrzegałyby zasad jego stosowania?
Jakie mogłyby być, używając sformułowania używanego na szczycie G20, inne działania, „w oparciu o które sektor finansowy mógłby w znaczny sposób przyczynić się” do uregulowania wszelkich obciążeń związanych z interwencjami rządowymi mającymi na celu naprawę systemu bankowego?
Na samym początku chciałbym poprzeć ideę, zgodnie z którą „sektor finansowy mógłby w znaczny sposób przyczynić się do uregulowania wszelkich obciążeń związanych interwencjami rządowymi mającymi na celu naprawę systemu bankowego”.
Niemniej jednak pogląd, na podstawie którego przedmiotowy cel korzystniej byłoby osiągnąć poprzez wprowadzenie ogólnego podatku od transakcji finansowych, musi zostać dokładnie zrewidowany.
Po pierwsze należy ustalić, jaki byłby faktyczny cel wprowadzenia tego typu podatku: zwiększenie dochodów z sektora finansowego, zminimalizowanie niestabilności rynków finansowych czy też ograniczenie środków zachęcających do podejmowania zbyt dużego ryzyka.
Pomijając trudności związane z osiągnięciem międzynarodowego porozumienia, które jest konieczne dla wprowadzenia tego typu podatku na szczeblu globalnym, oraz fakt, że podatek ten byłby ostatecznie płacony ze zwiększonych kosztów na rzecz klientów korzystających z usług finansowych, dokładnej ocenie należy również poddać zdolność generowania dochodów z podatku od transakcji finansowych.
Przede wszystkim nie można mechanicznie stosować stawki podatkowej w wysokości na przykład 0,01% do wszystkich transakcji finansowych w celu oszacowania potencjalnych dochodów, nie uwzględniając przy tym ich ewentualnego wpływu na (i) całość transakcji, (ii) ceny realizacji transakcji oraz (iii) inne skutki długoterminowe.
W związku z tym, biorąc pod uwagę niepewność co do skuteczności podatku od transakcji finansowych i jego niepewne możliwości generowania dochodów, każdy podatek od transakcji finansowych powinien zostać dokładnie oceniony na tle ewentualnych rozwiązań alternatywnych.
Jednakże tego typu rozwiązania alternatywne, aby były w przyszłości skutecznym narzędziem wspierającym stabilność rynku finansowego, musiałaby wykraczać poza programy zorientowane wyłącznie na gromadzenie funduszy.
G20 i Międzynarodowy Fundusz Walutowy tak naprawdę pracują nad szeregiem propozycji, które oprócz podatku od transakcji finansowych obejmują również opodatkowanie premii i płac w sektorze finansowym (stanowiących dla uczestników rynku zachętę do podejmowania nadmiernego ryzyka), jak również opodatkowanie pozycji bilansu w celu uniknięcia rozbieżności; aby nie dopuścić do uspołecznienia przyszłych strat w sektorze finansowym, wszystkie te działania można by połączyć w ramach systemów ubezpieczeń.
W przeciwieństwie do podatku nakładanego wyłącznie na transakcje finansowe, wymienione działania dotyczą pojedynczych instytucji, co ma na celu zwiększenie odporności i zdolności pokrywania strat, jakimi dysponuje system finansowy jako całość.
Na przykład w tym kontekście obecnie przeprowadzana jest analiza możliwości wprowadzenia dodatkowych wymogów ostrożnościowych dotyczących systemowych instytucji finansowych, które zgodnie z zasadą „too big to fail” z uwagi na swoją wielkość najprawdopodobniej otrzymałyby pomoc rządową.
Celem tych dodatkowych wymogów ostrożnościowych w postaci dopłat do kapitału i/lub kapitału warunkowego jest zwiększenie zdolności pokrywania strat i odporności na wstrząsy związane z prezentacją bilansów banków oraz tym samym pośrednie zmniejszenie zakładanych kosztów, jakie mają ponieść podatnicy w kontekście przyszłych subwencji.
Inne rozpatrywane środki mają na celu zwiększenie pomocy pieniężnej ze strony instytucji finansowych, co z kolei bezpośrednio wpływa na zmniejszenie lub podniesienie (przeszłych lub przyszłych) kosztów ponoszonych w zakresie finansów publicznych na rzecz interwencji rządowych.
Właściwym przykładem jest tutaj wprowadzenie opłaty od odpowiedzialności instytucji finansowych; w Stanach Zjednoczonych obowiązuje na przykład opłata od odpowiedzialności finansowej.
Biorąc pod uwagę nadrzędny cel, jakim jest przyczynienie się sektora bankowego do pokrycia kosztów poniesionych w wyniku kryzysu finansowego, pomysł administracji amerykańskiej, który zakłada wprowadzenie „opłaty od odpowiedzialności”, miałby szansę się przyjąć.
Chciałbym też wspomnieć w tym kontekście o niedawno zaprezentowanym przez Eurosystem stanowisku, zgodnie z którym zarządzanie w sytuacji kryzysowej oraz ramy postępowania naprawczego powinny być zorientowane na zmniejszenie do minimum ewentualnego ciężaru, jaki może zostać nałożony na podatników w związku z kryzysem instytucji finansowej.
Pod tym względem z zadowoleniem przyjmuję fakt, że Komisja zamierza w dalszym ciągu badać wykonalność ustanowienia mechanizmów, które gwarantowałyby dostępność środków z sektora prywatnego w czasie kryzysu (patrz również pytanie 38).
19.
Jak ocenia pan przyszłość europejskiej unii walutowej w perspektywie długoterminowej i z jakimi wyzwaniami musi się ona zmierzyć?
Dla nas jako Europejczyków niezwykle ważne jest, abyśmy nadal dążyli do ustanowienia na naszym kontynencie jednej waluty.
Skala sukcesu Unii Europejskiej i unii walutowej jest niespotykana i nie powinniśmy zapominać o tym, jak wiele udało nam się osiągnąć.
Według mnie przyszłość europejskiej unii walutowej w perspektywie długoterminowej kształtuje się optymistycznie.
Ostatnie wydarzenia związane z wejściem w życie traktatu lizbońskiego dodały nowego bodźca do procesu integracji europejskiej, co z kolei powinno polepszyć funkcjonowanie unii walutowej.
Początkowe uzasadnione obawy i wątpliwości co do euro ustąpiły miejsca zrozumieniu sposobu funkcjonowania strefy euro oraz jej znaczenia dla dobrej koniunktury gospodarczej w strefie euro, ale też w coraz większym stopniu dla gospodarki światowej.
Mimo to oczywiście trzeba będzie stawić czoło kilku wyzwaniom, które z czasem będą stawać się coraz to bardziej naglące, zwłaszcza w świetle ostatniego kryzysu finansowego.
Pierwszy punkt dotyczy paktu stabilności i wzrostu.
W odpowiedzi na pogorszenie się w wyniku kryzysu sytuacji budżetowej oraz wdrożenie koniecznej strategii rządy znów muszą zadbać o przywrócenie stabilności fiskalnej.
Nie ma wątpliwości co do tego, że będzie to wymagało wprowadzenia bolesnych zmian o wydłużonym okresie dostosowawczym.
W procesie tym ważne jest, aby rządy cały czas postępowały w sposób niezachwiany i nie ulegały pokusie złagodzenia przepisów zawartych w pakcie stabilności i wzrostu, ponieważ takie działania poważnie zachwiałyby funkcjonowanie unii walutowej.
Kolejne istotne wyzwanie wiąże się z pogłębieniem i wzmocnieniem europejskiego podejścia do stabilności finansowej i ryzyka systemowego.
Powołanie Europejskiej Rady ds. Ryzyka Systemowego jest co prawda ważnym krokiem, ale wiele jest jeszcze do zrobienia w zakresie wdrażania odpowiednich działań i dalszej współpracy w tej dziedzinie.
Patrząc z perspektywy długoterminowej, konieczne jest ustanowienie wspólnego podejścia europejskiego do stabilności finansowej i ryzyka systemowego, co umożliwi stworzenie warunków na rzecz rozwoju solidnego i odpornego systemu finansowego, który będzie mniej podatny na kryzys.
Dodatkowo trzeba też będzie wziąć pod uwagę ryzyko globalne, dlatego konieczna będzie tutaj współpraca z Międzynarodowym Funduszem Walutowym i radą ds. stabilności rynku finansowego.
Tak więc musimy połączyć dotychczasowe sukcesy i nadal podążać drogą wytyczoną w ciągu pierwszych dziesięciu lat od wprowadzenia euro.
Oznacza to, że wszystkie strony zainteresowane, wszystkie instytucje europejskie i międzynarodowe oraz wszystkie podmioty gospodarcze będą musiały wypełniać swoje zobowiązania i obowiązki.
W ten sposób lepiej przygotujemy się do stawienia czoła przyszłym wyzwaniom, jakie mogą pojawić się w świecie pełnym niepewności; umożliwi nam to również dalsze funkcjonowanie jako społeczeństwo.
Zapewniam, że nadal będę dokładać wszelkich starań, aby zagwarantować funkcjonowanie naszej waluty i EBC w oparciu o wiarygodność, jaką dotychczas udało się nam osiągnąć.
20.
Jak pan ocenia rolę Rady, Komisji, Eurogrupy i EBC w kontekście reprezentacji strefy euro na zewnątrz?
Reprezentacja strefy euro na zewnątrz odzwierciedla szczególny charakter unii gospodarczej i walutowej jako unii posiadającej zcentralizowaną politykę pieniężną oraz zdecentralizowane polityki gospodarcze.
Strefę euro reprezentują Rada, Komisja, Eurogrupa, EBC oraz państwa członkowskie zgodnie z podziałem kompetencji ustanowionym w Traktacie.
EBC reprezentuje na zewnątrz politykę pieniężną i inne swoje obowiązki.
EBC pełni rolę organu Eurosystemu i jest reprezentowany na większości najważniejszych forach międzynarodowych, które mają istotne znaczenie dla zadań Eurosystemu.
Taka struktura spełnia swoją rolę.
Reprezentacja na zewnątrz polityk gospodarczych strefy euro jest bardziej rozproszona ze względu na podział obowiązków wewnętrznych pomiędzy Unię i państwa członkowskie.
Państwa członkowskie są w znacznej mierze nadal odpowiedzialne za polityki gospodarcze.
Państwa członkowskie uczestniczą również w międzynarodowych forach gospodarczych, jak na przykład w Międzynarodowym Funduszu Walutowym, gdzie może na nich ciążyć odpowiedzialność finansowa.
Obecny kryzys gospodarczo-finansowy podkreślił jednocześnie potrzebę wzmocnienia europejskiej reprezentacji, tak aby zagwarantować, że Europa może skutecznie reprezentować swoje interesy na arenie międzynarodowej.
W tym kontekście zastosowanie mógłby mieć art. 138 Traktatu, który stanowi, że Rada (w składzie obowiązującym w ramach strefy euro) może przyjmować „wspólne stanowiska w kwestiach szczególnego zainteresowania dla unii gospodarczej i walutowej” oraz powinna „zapewnić jednolitą reprezentację w międzynarodowych instytucjach i konferencjach finansowych”.
Jednakże postępy zależą od chęci politycznej państw członkowskich.
21a.
Jak ocenia pan kształtowanie się w ostatnim czasie kursu walutowego USD/EUR?
Sytuację panującą na zagranicznych rynkach walutowych przez ostatnie 18 miesięcy w znacznym stopniu ukształtował kryzys finansowy.
W szczytowym momencie kryzysu przesunięcia w portfelach do obligacji państwowych USA spowodowały wzmocnienie dolara amerykańskiego w stosunku do euro (i innych walut) w okresie bardzo wysokiej niestabilności rynku finansowego.
Kiedy w 2009 r. napięcia finansowe zaczęły stopniowo ustępować, przepływy te częściowo osłabły i euro znacznie odbiło się od dna.
W rezultacie, jesienią 2009 r. kurs wymiany euro utrzymywał się na historycznie wysokim poziomie, a następnie, w ciągu ostatnich dwóch miesięcy, zaczął tracić na wartości.
W ciągu ostatnich 18 miesięcy prezes EBC wielokrotnie wypowiadał się, że z zadowoleniem przyjmujemy oświadczenia władz USA, że silny dolar leży w interesie Stanów Zjednoczonych.
21b.
Jak ocenia pan kształtowanie się w ostatnim czasie kursu walutowego RMB/EUR?
Po przeprowadzeniu w Chinach przed prawie pięcioma laty reformy kursu walutowego kurs RMB w stosunku do euro wzrósł umiarkowanie, tj. o około 7,4% od lipca 2005 r. do 22 lutego 2010 r. (na tle 21% w stosunku do dolara amerykańskiego i 14% w realnych efektywnych kategoriach na podstawie wskaźnika cen artykułów konsumpcyjnych).
Spowodowane jest to przede wszystkim wstrzymaniem przez politykę chińską stopniowego wzrostu kursu walutowego wraz z wystąpieniem kryzysu.
W związku z tym z zadowoleniem przyjmuję zobowiązanie się Chin do zwiększenia elastyczności kursu walutowego, co powinno doprowadzić do stałego wzrostu efektywnego kursu Renminbi oraz wesprzeć bardziej zrównoważony wzrost gospodarki chińskiej oraz światowej.
21c.
Jak ocenia pan międzynarodową współpracę w dziedzinie wymiany walutowej?
EBC cały czas zmienia zdanie na temat globalnych konfiguracji wymiany walutowej z partnerami wchodzącymi w skład grupy G7, których czołowa rola w odniesieniu do kwestii związanych z wymianą walutową została umocniona podczas ostatniego spotkania G7 w Iqaluit (Kanada), które odbyło się 6 lutego 2010 r.
EBC wspólnie z członkami grup G7 i G20 monitoruje rynki walutowe i podejmuje w ramach współpracy odpowiednie działania.
Stopień wzajemnego zrozumienia po obu stronach Atlantyku jest szczególnie wysoki i doceniam to, że władze USA, w tym przewodniczący Bernanke i Sekretarz Skarbu Geithner, zasygnalizowały, że silny dolar jest niezwykle istotny dla gospodarki amerykańskiej, co odgrywa również ważną rolę w kontekście gospodarki światowej.
EBC prowadzi również otwarty i szczery dialog z władzami Chin, w ramach którego odbywa się regularna wymiana poglądów.
Warto tutaj dodać, że prezes EBC wspólnie z przewodniczącym Eurogrupy i komisarzem UE ds. gospodarczych i monetarnych dwukrotnie, tj. w listopadzie 2007 r. oraz w listopadzie 2009 r., złożył wizytę partnerom chińskim w celu omówienia spraw leżących we wspólnym interesie.
21d.
Czy uważa pan, że banki centralne są w stanie skutecznie walczyć z nadmierną niestabilnością?
Prezesi banków centralnych krajów wchodzących w skład grupy G7 wspólnie z ministrami finansów z tych krajów potwierdzili podczas ostatniego spotkania, które odbyło się w lutym 2010 r., że są zainteresowani silnym i stabilnym międzynarodowym systemem finansowym.
Wyjaśnili oni również, że zbyt wysoki poziom niestabilności i zakłócenia na rynku walutowym negatywnie wpływają na stabilność gospodarczą i finansową, jak również potwierdzili, że nadal będą monitorować rynki walutowe i podejmować w ramach współpracy odpowiednie działania.
Jeśli zaś chodzi o zdolność banków centralnych do zwalczania nadmiernej niestabilności wymiany walutowej, należy wyjaśnić, że strefa euro przyjęła elastyczny reżim kursów wymiany, co wiąże się z tym, że zewnętrzną wartość euro w stosunku do walut krajów trzecich kształtuje rynek.
W ten sposób EBC może skoncentrować się na realizacji celu, jakim jest utrzymanie stabilności cen, co powinno spowodować zmniejszenie niestabilności wymiany walutowej.
Niemniej jednak na rynkach walutowych oczywiście mogą wystąpić przypadki przekroczenia, ale też nieosiągnięcia określonych poziomów, co może oddziaływać na tendencje cenowe i zagrozić stabilności cen w strefie euro.
W tego typu przypadkach można zagwarantować interwencje publiczne mające na celu zmniejszenie nadmiernej niestabilności wymiany walutowej, pod warunkiem, że działania te będą skoordynowane z działaniami innych krajów.
Polityka walutowa już z samej definicji ma charakter międzynarodowy.
Kursu walutowego nie może określać jeden kraj lub jedna strefa gospodarcza; kurs walutowy zawsze zależy od decyzji podejmowanych przez przynajmniej dwie strony zainteresowane.
W związku z tym współpraca międzynarodowa jest niezwykle ważna z punktu widzenia skuteczności polityki walutowej.
21e.
Jakie znaczenie przypisuje pan w tym kontekście zagrożeniom wywołanym wskutek braku globalnej równowagi?
Nasilenie się braku globalnej równowagi rachunków obrotowych zdecydowanie spowodowało eskalację ryzyka systemowego, co ostatecznie doprowadziło do kryzysu finansowego.
Kryzys prowadzi do zmniejszenia braku równowagi, co ma jednak charakter bardziej cykliczny niż strukturalny.
Oznacza to, że brak globalnej równowagi może się ponownie nasilić wraz z ogólnoświatowym przezwyciężaniem kryzysu.
Wielostronny charakter braku globalnej równowagi sugeruje, że jej przywrócenie powinno być wspólnym zadaniem.
Nowe ramy G20 na rzecz silnego, trwałego i zrównoważonego wzrostu umożliwiają wzmocnienie nadzoru nad politykami makroekonomicznymi głównych gospodarek, czego celem jest osiągnięcie bardziej zrównoważonego wzrostu globalnego i niedopuszczenie do ponownego wystąpienia braku równowagi globalnej.
Na dzień dzisiejszy należy ustalić konkretne środki polityczne oraz zapewnić, że wszystkie główne gospodarki będą wypełniać swoje zobowiązania.
21f.
Czy uważa pan, że należy promować międzynarodową rolę euro, a jeśli tak, to w jaki sposób?
Zgadzam się z polityką prowadzoną przez EBC od powstania unii monetarnej, tj. od 1999 r., zgodnie z którą nie należy promować ani zniechęcać do korzystania z euro w obrocie międzynarodowym.
Na rolę euro w obrocie zagranicznym wpływają przede wszystkim siły rynkowe i decyzje podejmowane w ramach sektora prywatnego.
Główne wsparcie ze strony EBC, które pośrednio wpływa na większe wykorzystywanie euro w transakcjach międzynarodowych, polega na prowadzeniu wiarygodnej polityki pieniężnej.
EBC monitoruje międzynarodową rolę euro i regularnie dostarcza obywatelom informacje, zwłaszcza w formie rocznego „Przeglądu międzynarodowej roli euro”.
22.
W jaki sposób można jeszcze bardziej wzmocnić znaczenie strefy euro i jej waluty, zwłaszcza w międzynarodowych instytucjach finansowych?
Jak pan ocenia aktualny poziom koordynacji, np. przed posiedzeniami zarządu Międzynarodowego Funduszu Walutowego?
Od momentu powstania euro, co miało miejsce ponad 10 lat temu, euro stopniowo stawało się uznanym partnerem na forach globalnych i w instytucjach zajmujących się sprawami gospodarczymi i finansowymi, jak na przykład BIS, G7, G20, MFW czy FSB.
Taki stan rzeczy jest wynikiem stopniowego procesu, w ramach którego trzeba było zmienić wieloletnie modele, zarówno w instytucjach jak i w samym sposobie myślenia ludzi.
Zadanie wcale nie było proste, gdyż łatwiej wydaje się zmienić struktury stosowane w instytucjach niż sam sposób myślenia.
Zasady uczestnictwa w instytucjach międzynarodowych i na forach światowych należało odpowiednio dostosować, tak aby zapewnić im styczność ze strefą walutową i jej członkami, a nie z przedstawicielami poszczególnych krajów.
Potrzeba ta została uwzględniona na przykład podczas szczytu G7 poprzez zaproszenie do uczestnictwa w spotkaniach prezesa EBC i przewodniczącego Eurogrupy, jak również podczas posiedzenia MFW poprzez przyznanie EBC statusu obserwatora, który zezwala na uczestnictwo w szeregu posiedzeń Rady Wykonawczej MFW.
Ustanowiono również nowe struktury, na przykład przedstawiciele europejscy będą regularnie spotykać się w Waszyngtonie celem wymiany poglądów w kwestiach, które ostatecznie będą omawiane podczas posiedzeń Rady Wykonawczej MFW.
Jednakże znacznie trudniej jest zmienić sposób myślenia samych stron zainteresowanych.
Ze względu na powstanie unii walutowej sprawy związane z polityką pieniężną i wymianą walutową będą teraz reprezentowane na szczeblu UE.
Jest to stosunkowo jednoznaczne.
Jednakże nie do końca sprecyzowano, że również w innych dziedzinach politycznych istnieje potrzeba koordynacji poglądów i wydawania wspólnych komunikatów.
Udało się osiągnąć sukces, czego wynikiem jest fakt, że wspólne założenia odnośnie do różnych spraw poruszanych na spotkaniach G7, G20 i MFW od wielu lat są koordynowane w Brukseli.
Niemniej jednak nie można jeszcze w pełni zagwarantować tego, że wypracowanie jednolitego stanowiska w ogólnym rozrachunku przyczyni się do osiągnięcia wspólnych celów.
Kraje nadal często postrzegają politykę międzynarodową jako przywilej narodowy, mimo tego, że strefa euro musi stawić czoła takim samym wyzwaniom globalnym.
Takie nastawienie często nie pozwala, aby określone założenia były czymś więcej niż najmniejszym wspólnym mianownikiem, co z kolei może prowadzić do wydawania różniących się opinii.
Niestety brak jednolitego stanowiska nie utoruje drogi wywieraniu zwiększonego wpływu.
Jednak może to tłumaczyć obecną sytuację, gdzie z jednej strony wpływ strefy euro w międzynarodowych instytucjach finansowych nie jest jeszcze proporcjonalny do jego wagi gospodarczej i finansowej w porównaniu do innych głównych podmiotów, podczas gdy z drugiej strony strefa euro (lub ogólniej UE) często jest postrzegana i oskarżana o nadreprezentację.
Europa będzie musiała w przyszłości zrewidować tę sytuację, zwłaszcza ze względu na presję z zewnątrz, która pojawia się w kontekście MFW (np. poprzez uwzględnienie tzw. podejścia „jednego krzesła”).
Według mnie apele o lepszą koordynację poglądów i rozpatrzenie skuteczniejszych sposobów reprezentacji w instytucjach i na forach międzynarodowych są podstawą wzmocnienia znaczenia strefy euro na arenie międzynarodowej.
C. Stabilność finansowa i nadzór finansowy
23a.
Co sądzi Pan o omawianych obecnie w Parlamencie Europejskim projektach wniosków legislacyjnych dotyczących nadzoru finansowego?
Omawiane obecnie w Parlamencie Europejskim projekty wniosków legislacyjnych są częścią ogólnego przeglądu unijnych ram instytucjonalnych w zakresie nadzoru, który obejmuje zarówno zwiększenie skuteczności nadzoru mikroostrożnościowego poprzez utworzenie Europejskiego Systemu Organów Nadzoru Finansowego (ESONF) (składającego się z trzech europejskich organów nadzoru oraz sieci krajowych organów nadzoru), jak i powołanie Europejskiej Rady ds. Ryzyka Systemowego (ERRS), będącej nowym niezależnym organem, którego zadaniem jest ochrona stabilności finansowej poprzez wykonywanie nadzoru makroostrożnościowego na szczeblu UE, wraz z powierzeniem EBC powiązanych z tym zadań specjalnych na mocy art. 127 ust. 6 Traktatu.
Proponowane ramy instytucjonalne są zasadniczo odpowiednie z następujących względów:
Jeśli chodzi o nadzór mikroostrożnościowy, powołanie ESONF przyczyni się do zwiększenia konsekwencji w wykonywaniu nadzoru mikroostrożnościowego na szczeblu unijnym.
W tym kontekście główne zadania przewidziane dla europejskich organów nadzoru wydają się odpowiednie do osiągnięcia założonych celów.
W szczególności, opracowanie norm technicznych, wytycznych i zaleceń umożliwi propagowanie konsekwentnego stosowania legislacji finansowej UE w państwach członkowskich oraz rozwój wspólnego podejścia regulacyjnego i nadzorczego na szczeblu unijnym.
Panuje powszechna zgoda na opracowanie jednolitego, unijnego regulaminu, na którego podstawie świadczone byłby usługi transgraniczne przez pośredników finansowych.
Zapewni to instytucjom finansowym równe reguły gry, a depozytariuszom, inwestorom i konsumentom w Europie – odpowiednią ochronę.
Natomiast w przypadku nadzoru makroostrożnościowego, utworzenie nowego organu odpowiedzialnego za wykonywanie takiego nadzoru w UE – ERRS – powinno być przyjęte z zadowoleniem, bowiem ostatni kryzys finansowy uwydatnił potrzebę wzmocnienia podejścia makroostrożnościowego do regulacji i nadzoru całego systemu finansowego.
Kryzys pokazał również, że konieczne jest przeprowadzanie oceny różnych źródeł ryzyka systemowego oraz ich konsekwencji dla systemu finansowego w sposób kompleksowy i terminowy.
Identyfikując i oceniając ryzyko systemowe, odpowiednio wcześnie ostrzegając przed ryzykiem i wydając zalecenia w przypadku istotnego ryzyka oraz monitorując podejmowane działania następcze, ERRS może w znacznym stopniu przyczynić się do utrzymania stabilności całego systemu finansowego UE.
W tym kontekście, projekty wniosków legislacyjnych powinny przewidywać, by EBC i Europejski System Banków Centralnych (ESBC) odgrywały kluczową rolę w funkcjonowaniu ERRS.
W szczególności, udział wszystkich członków Rady Ogólnej EBC w ERRS zapewni, że analiza stabilności finansowej ERRS odniesie korzyści z fachowej wiedzy banków centralnych UE w dziedzinie makroekonomii, finansów i polityki pieniężnej.
Ponadto ERRS otrzyma od EBC wsparcie analityczne, statystyczne, administracyjne i logistyczne.
Wnioski legislacyjne mogą zatem znacząco poprawić skuteczność architektury nadzoru finansowego UE, który jest w stanie sprostać powstałym w następstwie kryzysu finansowego wymaganiom w zakresie uregulowań na szczeblu globalnym i ogólnoeuropejskim.
Nie można również zapominać, że nowe struktury zapewnią ramy regulacyjne, które powinny ochronić tak znaczny i cenny dorobek w zakresie finansowej integracji w UE oraz wspierać dalszą integrację.
Niemniej uważam, że w niektórych aspektach konieczne jest osiągnięcie większych postępów.
Proponowane rozwiązanie w pewnym sensie znajduje się pomiędzy czysto krajowym podejściem do nadzoru makroostrożnościowego a w pełni ukształtowaną ogólnoeuropejską funkcją nadzoru finansowego.
Idąc dalej, główną kwestią wydaje się to, czy działania europejskich organów nadzoru okażą się wystarczające do zapewnienia zuinifikowanej i skutecznej reakcji na działalność transgranicznych grup finansowych, albo czy konieczne będzie wykonanie kolejnego kroku naprzód.
W tym procesie, wprowadzenie w życie prawdziwie jednolitego regulaminu stworzy jeden z warunków skutecznego funkcjonowania i umocowania europejskich organów nadzoru.
Należy również pamiętać o najważniejszym elemencie, mianowicie o tym, że odpowiedzialność i uprawnienia w zakresie nadzoru finansowego powinny spoczywać na tych, którzy ostatecznie zmuszeni będą pokryć ewentualne koszty niepowodzenia w systemie finansowym.
Moim zdaniem, każdy potencjalny ruch w stronę jeszcze bardziej zintegrowanej architektury nadzoru finansowego w Europie musi zostać zatem poprzedzony utworzeniem europejskiej sieci bezpieczeństwa (z uwzględnieniem dofinansowanego ex-ante funduszu naprawczego).
23b.
Jakie środki zalecałby Pan wdrożyć w celu wzmocnienia powiązań między nadzorem makro- i mikroostrożnościowym?
Zasadniczym warunkiem skutecznego i efektywnego funkcjonowania nowej europejskiej architektury nadzoru finansowego jest zapewnienie właściwego współdziałania między unijną funkcją nadzoru makroostrożnościowego – reprezentowaną przez ERRS – a funkcją nadzoru mikroostrożnościowego – reprezentowaną przez ESONF.
Cel proponowanej architektury zakłada, że praca ERRS będzie ogniskowała się na aspektach makro o charakterze systemowym i gospodarczym, natomiast praca ESONF będzie wykonywana w skali mikro i będzie miała charakter ostrożnościowy i regulacyjny.
W tym kontekście ważne jest osiągnięcie odpowiedniej synergii między funkcjami nadzoru makro- i mikroostrożnościowego podczas ochrony stabilności finansowej, również w celu uniknięcia nakładania się zakresu obowiązków i powielania działań.
Wymaga to precyzyjnego podziału zadań oraz wdrożenia procedur roboczych pozwalających na wzajemne wsparcie i wykorzystywanie synergii między tymi dwiema funkcjami.
Projekty wniosków legislacyjnych już zawierają szereg postanowień, które powinny stać się podstawą ścisłej współpracy ERRS i europejskich organów nadzoru.
W szczególności:
· Po pierwsze, w odniesieniu do zarządu, trzej przewodniczący europejskich organów nadzoru powinni być członkami Zarządu Głównego ERRS z prawem do głosowania, a także członkami jej Komitetu Sterującego.
I odwrotnie, ERRS powinna być członkiem (bez prawa do głosowania) Rady Organów Nadzoru każdego z tych trzech europejskich organów nadzoru.
Ponadto, te trzy europejskie organy nadzoru powinny być również reprezentowane w Komitecie Doradczo-Technicznym, który będzie głównym dostawcą informacji o charakterze technicznym dla ERRS.
· Po drugie, europejskie organy nadzoru powinny podlegać ogólnemu obowiązkowi podejmowania ścisłej współpracy z ERRS.
W tym kontekście przewiduje się, że organy te będą jednym z głównych dostawców informacji dla ERRS.
ERRS może w szczególności żądać przedstawienia przez te organy informacji w formie skróconej lub zbiorczej, ażeby poszczególne instytucje finansowe nie zostały rozpoznane.
ERRS może również wystosować do europejskich organów nadzoru uzasadnioną prośbę dotyczącą przedstawienia danych, które nie są formie skróconej ani zbiorczej, jeśli dane w takiej formie okażą się niewystarczające.
· Po trzecie, europejskie organy nadzoru powinny wspierać wdrażanie zaleceń kierowanych do jednego lub większej liczby właściwych krajowych organów nadzoru.
W szczególności należy zobowiązać europejskie organy nadzoru do korzystania ze swoich uprawnień w celu zapewnienia terminowego wdrażania działań następczych.
Ponadto, jeśli krajowy organ nadzoru nie zastosuje się do zaleceń, powinien on poinformować Radę Organów Nadzoru właściwego europejskiego organu nadzoru.
W swojej odpowiedzi kierowanej do ERRS krajowy organ nadzoru powinien uwzględnić wkład wniesiony przez właściwy europejski organ nadzoru.
· Po czwarte, europejskie organy nadzoru będą odpowiadały za monitoring i ocenę sytuacji na rynku, zwłaszcza w odniesieniu do adekwatnych trendów w zakresie nadzoru mikroostrożnościowego, potencjalnego ryzyka i podatności na takie ryzyko.
W tym celu europejskie organy nadzoru powinny we współpracy z ERRS przeprowadzać testy skrajnych warunków.
O wynikach takiego monitoringu i oceny powinna być informowana ERRS.
· Po piąte, należy również oczekiwać, że ERRS i europejskie organy nadzoru będą współpracowały w sytuacji kryzysowej.
Europejskie organy nadzoru zobowiązane są bezzwłocznie powiadamiać ERRS o każdej potencjalnej sytuacji awaryjnej.
ERRS może również odgrywać rolę w ogłoszeniu stanu wyjątkowego.
Połączenie tych mechanizmów powinno zapewnić odpowiednie ramy dla ścisłej współpracy ERRS i europejskich organów nadzoru.
Uwzględnić można następujące wyzwania:
· Po pierwsze, zasadniczym warunkiem skuteczności ERRS będzie dostęp do kompleksowej bazy danych, zawierającej również informacje związane z nadzorem mikroostrożościowym, która może pomóc ERRS w wydawaniu ostrzeżeń o ryzyku i zaleceń dotyczących polityki.
Wymagało to będzie ścisłej współpracy z europejskimi organami nadzoru, prowadzonej zwłaszcza w formie, która gwarantuje wysoką poufność podczas korzystania z mikro danych, jak również powstrzymania się – w zakresie, w jakim to możliwe – od nakładania dodatkowych obowiązków sprawozdawczych na instytucje finansowe.
Oczywiście ERRS i europejskie organy nadzoru będą musiały podjąć odpowiednie ustalenia w tym względzie.
· Po drugie, działalność ERRS uzależniona będzie od ścisłej współpracy z właściwymi organami nadzoru (organy nadzoru bankowego, organy nadzoru ds. ubezpieczeń i organy nadzoru nad rynkiem papierów wartościowych) w zakresie monitorowania narażenia na ryzyko w sektorze finansowym.
Wymagało to będzie utworzenia odpowiednich powiązań, za pomocą których przekazywane będą do ERRS „wyniki” analiz i ocen wykonanych przez europejskie i krajowe organy nadzoru.
Powinien również istnieć mechanizm działający w przeciwnym kierunku, który zapewni, że wykonywane przez ERRS analizy i oceny ryzyka będą przekazywane organom nadzoru mikroostrożnościowego i pomogą we wdrażaniu adekwatnych środków polityki.
· Po trzecie, europejskie organy nadzoru powinny odgrywać istotną rolę we wdrażaniu zaleceń ERRS, jeśli zalecenia te kierowane są do organów nadzoru.
W szczególności, należy stworzyć europejskim organom nadzoru możliwość wykorzystywania swoich narzędzi do maksymalnego wsparcia wdrażania zaleceń ERRS.
23c.
Czy wnioski Komisji przyznają ERRS odpowiednią rolę i zakres uprawnień?
W swoich wnioskach Komisja przyznaje ERRS szerokie uprawnienia w zakresie nadzoru makroostrożnościowego w całym systemie finansowym UE.
W szczególności ERRS ma zwracać uwagę na zagrożenia wynikające ze zmian w obrębie systemu finansowego oraz uwzględniać sytuację makroekonomiczną.
Przyznanie takiej ogólnej roli jest właściwe, ponieważ kryzys finansowy nauczył nas przede wszystkim tego, że należy analizować w szerszym kontekście potencjalne ryzyko systemowe wynikające ze wzajemnej współzależności rynków i instytucji finansowych, która może zwiększyć skalę epidemii, jak również ze ścisłych powiązań między systemem finansowym i realną gospodarką.
Szeroki zakres uprawnień przyznanych ERRS pozwala również ERRS na przeprowadzanie pełnej i dokładnej oceny pojawiającego się ryzyka systemowego.
Nawiązując do obowiązków ERRS, polegają one głównie na identyfikowaniu i hierarchizowaniu ryzyka systemowego, wydawaniu ostrzeżeń o wystąpieniu ryzyka z chwilą rozpoznania ryzyka systemowego oraz na przedstawianiu zaleceń dotyczących podejmowania działań naprawczych w odpowiedzi na zidentyfikowane ryzyko.
W tym kontekście korzystne dla ERRS jest szerokie członkostwo i możliwość uzyskania wkładu z różnorodnych źródeł – organów nadzoru oraz wszystkich publicznych i prywatnych interesariuszy – a jest to niezwykle istotne w celu identyfikowania i hierarchizowania ryzyka, wydawania ostrzeżeń o wystąpieniu ryzyka oraz, w stosownych przypadkach, zaleceń.
Jednym z głównych wyzwań związanych ze skutecznością ERRS będzie wydawanie i wdrażanie ostrzeżeń i zaleceń.
Konieczne będzie uwzględnienie przez ERRS następujących aspektów:
· Po pierwsze, istotna będzie jakość zaleceń wydawanych w związku z ostrzeżeniami.
Oznacza to, że ERRS będzie musiała opracować odpowiednią bazę informacyjną i modele analityczne oraz pozyskać fachową wiedzę, ażeby zapewnić najwyższą jakość.
To z kolei będzie podstawą wiarygodności jej polityki.
W tym kontekście ważnym elementem będzie fachowa wiedza, umiejętności i doświadczenie organów nadzoru, czyli cechy niezbędne przy opracowywaniu specjalnych zaleceń dotyczących działań regulacyjnych i nadzorczych.
· Po drugie, jeśli chodzi o procedurę wydawania i wdrażania ostrzeżeń o ryzyku oraz zaleceń, odpowiednim rozwiązaniem – przewidzianym również we wniosku Komisji – będzie bezpośrednie przekazywanie wydawanych przez ERRS ostrzeżeń o ryzyku i zaleceń odpowiednim adresatom, przy jednoczesnym przekazywaniu ich Radzie ECOFIN.
Adresaci zaleceń powinni raportować bezpośrednio do ERRS zgodnie z zasadą „działaj lub wyjaśnij”.
Dzięki temu zwiększy się niezależność i wiarygodność ERRS.
· Po trzecie, ERRS może publikować swoje ostrzeżenia o ryzyku i zalecenia.
Instrument ten może również wspierać podejmowanie odpowiednich działań następczych.
Ponadto, oczekuje się, że Rada UE i europejskie organy nadzoru mogą odegrać pewną rolę w zakresie wspierania wdrażania zaleceń ERRS.
Zasadniczo więc wnioski Komisji przewidują przyznanie ERRS odpowiedniej roli i uprawnień.
Należy jednak pamiętać, że nadzór makroostrożnościowy nie może zastępować wykonywania obowiązków przez inne organy, tj. organy nadzoru.
Powinien on natomiast ułatwiać i uzupełniać, jeśli to konieczne, wykonywanie nadzoru mikroostrożnościowego przez właściwe w tym zakresie organy.
23d.
Czy zachowana jest odpowiednia równowaga instytucjonalna między instytucjami UE?
Instytucje UE zaangażowane są w działania ERRS na różnych poziomach.
Komisja jest członkiem Rady Ogólnej uprawnionym do głosowania i jest to właściwe rozwiązanie, zważywszy na jej rolę w podejmowaniu inicjatyw legislacyjnych oraz w prowadzeniu nadzoru makroekonomicznego i finansowego w Unii.
Rada UE jest reprezentowana w Radzie Ogólnej poprzez osobę Przewodniczącego Komitetu Ekonomiczno-Finansowego (KEF) i posiada status członka bez prawa do głosowania.
Odzwierciedla to rolę KEF polegającą na udzielaniu Radzie porad w sprawach związanych z polityką gospodarczą i finansową, w tym dotyczących stabilności finansowej.
Rada uczestniczy również w procedurze przewidzianej dla wydawania ostrzeżeń o ryzyku i zaleceń, otrzymując takie ostrzeżenia i zalecenia w tym samym czasie, co ich adresaci, a także otrzymuje komunikaty od adresatów.
Parlament Europejski zaangażowany jest głównie w dziedzinie obowiązków sprawozdawczych ERRS (łącznie z Radą) oraz podczas przeglądu skuteczności legislacji po upływie trzech lat od jej wejścia w życie.
Jest to również odpowiednie rozwiązanie, zważywszy na rolę Parlamentu w zakresie tworzenia legislacji i rozliczania ERRS z wykonania zadań.
EBC udziela wsparcia analitycznego, statystycznego, administracyjnego i logistycznego, wykorzystując szczególne kompetencje banków centralnych.
Równowaga instytucjonalna jest zasadniczo odpowiednia, bowiem wszystkie instytucje UE zostaną zaangażowane w działalność ERRS w kontekście właściwych sobie funkcji.
23e.
Co sądzi Pan o składzie ERRS i jej Komitetu Sterującego?
Zgodnie z propozycjami zawartymi w sprawozdaniu grupy de Larosière’a, Rada Ogólna EBC powinna zapewniać podstawę dla członków Zarządu Głównego uprawnionych do głosowania.
Banki centralne w UE dobrze nadają się na organy, na których spoczywa zasadnicza odpowiedzialność za nadzór makroostrożnościowy, zważywszy na bliski związek tych banków z rynkami pieniężnymi i finansowymi niezbędny do wykonywania przez nie zadań z zakresu polityki pieniężnej.
Ponadto Rada Ogólna EBC jest organem decyzyjnym o ugruntowanej pozycji, który od 1999 r. wykonuje wielorakie zadania związane z bankowością centralną.
Zatem dobra współpraca z Radą Ogólną zapewnia solidną podstawę do bezawaryjnego funkcjonowania ERRS.
Odniesienie do Rady Ogólnej oznacza również, że Prezes EBC powinien być przewodniczącym ex officio ERRS oraz że Wiceprezes EBC jest członkiem Zarządu Głównego.
Ważne jest również uwzględnienie w Zarządzie Głównym trzech przewodniczących europejskich organów nadzoru oraz szefów krajowych organów nadzoru w charakterze członków bez prawa do głosowania, zważywszy na znaczenie ścisłej współzależności między ERRS, europejskimi organami nadzoru i krajowymi organami nadzoru, która objaśniona została powyżej.
Istotny jest również udział Komisji i KEF z uwagi na ich rolę w zakresie inicjatyw legislacyjnych, nadzoru makroekonomicznego oraz polityki gospodarczej i finansowej.
Skład Komitetu Sterującego ERRS powinien być odzwierciedleniem składu Zarządu Głównego ERRS w celu zapewnienia, że skład Komitetu jest reprezentatywny dla Zarządu, którego posiedzenia ma on przygotowywać.
W związku z tym włączenie pięciu członków z banku centralnego (oprócz Prezesa i Wiceprezesa ERRS) zapewnia odpowiednią równowagę między członkami z banków centralnych a pozostałymi członkami Komitetu Sterującego.
Pozwala to również uzyskać dostateczną reprezentację krajowych banków centralnych ze strefy euro i spoza strefy euro.
A ponieważ skład strefy euro będzie zmieniał się wraz z upływem czasu, określenie w akcie prawnym sztywnej liczby miejsc dla banków centralnych ze strefy euro i spoza niej nie byłoby dobrym rozwiązaniem.
23f.
Czy mógłby Pan przedstawić swoje poglądy na temat uprawnień ERRS: jak upewnić się, że ostrzeżenia i zalecenia nie będą ignorowane przez adresatów?
Jak już wspomniałem, skuteczność ostrzeżeń i zaleceń ERRS zależy od ich jakości, od stosowania przez ERRS i adresatów mechanizmu „działaj lub wyjaśnij”, od możliwości publikowania przez ERRS swoich ostrzeżeń i zaleceń, a także od potencjalnej roli Rady UE i europejskich organów nadzoru we wspieraniu wdrażania takich ostrzeżeń i zaleceń.
Kluczowym czynnikiem będzie prowadzenie przez ERRS dokładnego monitoringu i oceny działań następczych powiązanych z zaleceniami.
Jeśli ERRS uzna, że podejmowane działania lub powody niepodejmowania działań są niewystarczające, trzeba będzie rozważyć zastosowanie dwóch ważnych instrumentów: wielostronnego nacisku i ujawnienia stosownych informacji opinii publicznej.
Biorąc pod uwagę delikatny charakter takich informacji oraz zakłócenia, jakie mogą one wywołać w instytucjach i/lub na rynkach, decyzja o podaniu ostrzeżeń i zaleceń do wiadomości publicznej powinna być podejmowana przez ERRS po analizie każdego przypadku z osobna.
Powiązanie tych elementów powinno zapewnić odpowiednie ramy dla zachęt i mechanizmów, które zwiększą prawdopodobieństwo zachowania zgodności z ostrzeżeniami i zaleceniami.
23g.
Czy stopień informowania społeczeństwa jest w Pana opinii odpowiedni?
Wyniki działania ERRS, w formie ocen ryzyka, ostrzeżeń i zaleceń, mają delikatny charakter.
Zwłaszcza ujawnienie ocen ERRS może wywrzeć bezpośredni wpływ na postrzeganie przez uczestników rynku warunków stabilności finansowej.
Dlatego polityka informacyjna i medialna ERRS powinna być odpowiednio wyważona.
Równocześnie ważne będzie dla ERRS informowanie społeczeństwa o swojej podstawowej działalności i wkładzie w ochronę stabilności finansowej.
Można to osiągnąć za pomocą zobowiązań sprawozdawczych wobec Parlamentu Europejskiego i Rady, a także w drodze regularnych publikacji na temat stabilności finansowej w celu zwiększania świadomości uczestników rynku i społeczeństwa o niektórych zagrożeniach i wrażliwych obszarach.
23h.
Czy widzi Pan możliwość potencjalnego konfliktu interesów z mandatem EBC w odniesieniu do polityki pieniężnej?
Nadrzędnym celem EBC jest utrzymanie stabilności cen.
Ten mandat przyznany EBC/ESBC nie ulega zmianie.
Traktat nie tylko jednoznacznie ustanawia stabilność cen jako cel nadrzędny polityki pieniężnej, ale również określa w jasny sposób hierarchiczny mandat w odniesieniu do celów drugorzędnych.
Przydzielenie EBC konkretnych działań związanych z funkcjonowaniem ERRS jest mile widziane, ponieważ zwiększa wkład EBC w stabilność finansową.
To nowe zadanie nie powinno być postrzegane jako dodatkowy cel polityki pieniężnej.
Inaczej, to nowe zadanie powinno przyczynić się do stabilności finansowej, bez kompromisu z nadrzędnym celem stabilności cen.
W rezultacie utworzenie ERRS nie jest wyzwaniem dla wyraźnego podziału odpowiedzialności zagwarantowanego w Traktacie.
Utrzymana zostanie integralność całościowej analizy makroekonomicznej przeprowadzanej w ESBC, jak i wewnętrzna struktura organizacyjna EBC.
Trzeba zapewnić, by ERRS i wszyscy jej członkowie mieli zagwarantowany wysoki poziom niezależności od wpływów politycznych.
W tym znaczeniu wsparcie udzielane ERRS przez EBC nie powinno wpływać na instytucjonalną, funkcjonalną i finansową niezależność EBC, ani też na realizację przez ESBC jego zadań wynikających z Traktatu oraz Statutu ESBC i EBC, w szczególności ich własnych niezależnych zadań dotyczących stabilności finansowej i nadzoru w gospodarce strefy euro.
24a.
Jaki jest Pana pogląd na ewolucję europejskich struktur nadzoru w średnim i długim okresie?
W szczególności, co sądzi Pan o jednym europejskim organie nadzoru?
Ustanowienie trzech europejskich organów nadzoru jest znaczącym krokiem naprzód.
Pozwala budować na doświadczeniu i pracy wykonanej przez poziom 3 Komitetów Lamfalussyego, które odegrały ważną rolę w rozwijaniu konwergencji w zakresie nadzoru w Europie i kształtowaniu wzajemnego zaufania wśród krajowych organów nadzoru.
Ustanowienie europejskich organów nadzoru ma na celu naprawienie jednej z najsłabszych stron tych Komitetów, czyli niewiążącego charakteru ich wytycznych.
Możliwość wydawania prawnie wiążących norm technicznych pozwoli na stworzenie regulaminu usług finansowych, który posłuży promowaniu równych reguł gry i przyczyni się do adekwatnej ochrony depozytariuszy, inwestorów i konsumentów w Europie.
W ujęciu średnio- i długoterminowym nie zgadzam się z ideą jednego europejskiego organu nadzoru i, generalnie, skutki rozwiązań tego typu na szczeblu krajowym podczas kryzysu finansowego powinny ostrzegać nas przed przyjęciem takiego rozwiązania na szczeblu europejskim.
Widzę zalety płynące z posiadania jednego organu nadzoru ostrożnościowego dla wszystkich instytucji finansowych, w tym banków, towarzystw ubezpieczeniowych i funduszy emerytalnych.
Nadzór i regulacje muszą nadążać za rozwojem rynków finansowych i rzeczywiście jesteśmy świadkami postępującej integracji między różnymi podsektorami systemu finansowego, czego najwidoczniejszą konsekwencją jest wyłanianie się finansowych konglomeratów.
W dzisiejszym otoczeniu ważne jest zatem dla nadzoru przyjęcie zintegrowanego podejścia, które pozwoli na głębokie zrozumienie (nie tak) nowych modelów biznesu, zamiast osobnych podejść dla banków i towarzystw ubezpieczeniowych, które mogą nie zdołać uchwycić wzajemnych powiązań między podsektorami i związanych z tym zagrożeń.
Z drugiej strony, wyraźnie oddzielam nadzór nad instytucjami finansowymi od nadzoru nad rynkiem papierów wartościowych.
Ważne jest zrozumienie, że cele tych dwóch funkcji są z natury odrębne i w rzeczywistości są w niektórych przypadkach sprzeczne, a nawet modus operandi i źródła danych w tych dwóch obszarach nadzoru finansowego mają niewiele wspólnego.
Możliwy konflikt interesów wynika z faktu, że nadzór nad instytucjami musi mieć swój dominujący cel publiczny – ochronę interesów depozytariuszy i klientów, podczas gdy perspektywa nadzoru nad rynkiem papierów wartościowych jest nakierowana przede wszystkim na interesy inwestorów i udziałowców.
Z tych dwóch zasad wynikają dwa różne podejścia do stabilności instytucji.
Moim zdaniem, mocne argumenty przemawiają również za podjęciem nadzoru, blisko związanego z nadzorem ostrożnościowym, nad prowadzeniem działalności przez instytucje finansowe w kontekście ich relacji z klientami.
Najważniejsze z tych argumentów dotyczą faktu, iż regulacje i nadzór nad produktami oraz usługami bankowości detalicznej i ubezpieczeniowymi, łącznie ze sposobem ich wprowadzania do obrotu i sprzedawania klientom, musi mieć konsekwencje dla rentowności i płynności instytucji finansowych, oddziałując w ten sposób na nadzór ostrożnościowy.
Co więcej, występują istotne, negatywne skutki zewnętrzne wynikające z niewłaściwego postępowania z informacjami zebranymi w kontekście prowadzenia nadzoru nad prowadzeniem działalności, pojawiły się nawet przypadki istotnych problemów ostrożnościowych wywołanych niewłaściwym prowadzeniem działalności w stosunkach banków z ich klientami detalicznymi.
Zważywszy na to wszystko, skłaniam się ku „dualistycznemu” modelowi nadzoru mikroostrożnościowego, osadzonemu na dwóch głównych filarach instytucjonalnych: z jednej strony, nadzór ostrożnościowy wszystkich instytucji finansowych, jak i ochrona klientów tradycyjnej bankowości detalicznej i towarzystw ubezpieczeniowych, w tym zarówno zabezpieczanie ich funduszy i ochrona ich interesów w handlowych relacjach z instytucjami finansowymi; z drugiej strony zabezpieczanie integralności i wydajności rynków papierów wartościowych, w tym ochrona inwestorów na tych rynkach.
24b.
Jak postrzega Pan rolę EBC w nadzorze bankowym w przyszłości?
Ogólnie, doświadczenia pozyskane wskutek kryzysu finansowego wzmocniły argumenty przemawiające za zaangażowaniem banków centralnych w nadzór ostrożnościowy.
W coraz bardziej rynkowym i wewnętrznie powiązanym systemie finansowym, wszelkie zakłócenia mogą naruszyć podstawowe mechanizmy rynkowe, takie jak dystrybucja płynności, wywołują konsekwencje transgraniczne i rozprzestrzeniają się w bardziej nieprzewidywalny sposób.
Właściwa ocena takiej dynamiki wymaga transgranicznej perspektywy systemowej, jak i odpowiednich zasobów i fachowej wiedzy do analizy stabilności, a tym właśnie dysponują banki centralne.
Ponadto, podczas kryzysu finansowego ewidentne były synergie między bankowością centralną i funkcjami nadzoru, zwłaszcza w odniesieniu do gromadzenia i oceny informacji.
Wyciągając wnioski z takich doświadczeń, w wielu państwach członkowskich planowane jest wzmocnienie roli banków centralnych w nadzorze ostrożnościowym.
Taki rozwój sytuacji może z biegiem czasu sugerować ponowne rozważenie roli EBC oraz oferowanej przez Traktat możliwości powierzania EBC konkretnych zadań w obszarze nadzoru ostrożnościowego, również w świetle dalszego poszerzania się strefy euro i wymogów nasilonego nadzoru nad tzw. instytucjami „za dużymi, żeby upaść”.
Instytucjonalne ramy Eurosystemu zasadzają się na zdecentralizowanym podejściu operacyjnym, które umożliwia pełne wykorzystanie fachowej wiedzy krajowych organów oraz ich istniejącej infrastruktury.
Takie rozwiązanie okazało się skuteczne w zarządzaniu zadaniami instytucjonalnymi przydzielonymi przez Traktat, również w kontekście kryzysu finansowego.
Mogłoby ono zapewnić odpowiednie ramy do wykonywania obowiązków nadzorczych.
Warto zauważyć, iż argumenty zwykle wykorzystywane do uzasadniania ostrożnego angażowania banków centralnych w nadzór finansowy nie mają racji bytu na poziomie krajowym w kontekście europejskiej unii walutowej.
25.
Do jakiego stopnia i jak szybko instytucje finansowe powinny zwiększać swój kapitał własny?
Aby złagodzić przyszłe zagrożenia, banki powinny zwracać szczególną uwagę na zapewnienie sobie adekwatnych buforów kapitałowych.
Z tej perspektywy zgadzam się z głównym kierunkiem przewidywanych uregulowań Rady Stabilności Finansowej i Bazylejskiego Komitetu Nadzoru Bankowego oraz z ich wprowadzeniem w 2012 roku, wraz z niezbędnymi okresami przejściowymi i klauzulami praw nabytych.
Dodatkowo niektóre banki, szczególnie te, które otrzymały wsparcie z budżetu państwa, mogą wymagać zasadniczej restrukturyzacji w celu potwierdzenia ich długoterminowej rentowności, kiedy takie wsparcie nie będzie już dostępne.
Może to obejmować zmniejszanie bilansów w drodze pozbywania się nierentownych rodzajów działalności z myślą o wzmocnieniu zdolności do generowania zysków.
Równocześnie banki powinny w pełni korzystać z niedawnego ożywienia po stronie ich rentowności w celu wzmocnienia swojej sytuacji kapitałowej, aby konieczna restrukturyzacja działalności i zwiększanie zdolności do absorpcji zaburzeń nie oddziaływało istotnie na dostępność kredytów dla gospodarki.
26.
Jak należy eliminować zakłócenia konkurencji powstałe po kryzysie i wdrożeniu środków ratunkowych przez rządy i banki centralne państw członkowskich?
Chociaż rządowe środki wspierające system finansowy okazały się skuteczne w zapobieżeniu eskalacji kryzysu finansowego, istnieje obawa, iż środki wspierające same mogły spowodować znaczne zakłócenie konkurencji (i) wewnątrz państw, ponieważ wsparcie rządowe i plany ratunkowe zapewniają przewagę korzystającym z nich bankom w stosunku do banków nieposiadających dostępu do planów wsparcia oraz (ii) między państwami, kiedy wsparcie publiczne w jednym państwie jest korzystniejsze niż w innych.
Chociaż wysiłki na rzecz harmonizacji środków wsparcia w UE opanowały skutki zakłóceń, pojawiły się dowody wskazujące na wystąpienie zakłócenia konkurencji.
Komisja Europejska, która odpowiada za monitorowanie sytuacji na rynku i przegląd środków wsparcia publicznego państw członkowskich, do tej pory nie zgłosiła żadnych przypadków istotnych zakłóceń.
Równocześnie widoczna jest oznaka potencjalnych zakłóceń wynikających z różnic rentowności obligacji gwarantowanych przez rządy.
Różnice rentowności widoczne są między bankami o tym samym ratingu, ale z siedzibą w różnych państwach.
Sugeruje to, iż ryzyko związane z suwerennością jest kluczowym czynnikiem w ustalaniu tych różnic rentowności, ale również wskazuje na zakłócenie, gdyż „słabe banki z mocniejszych państw uzyskują tańsze finansowanie”.
Podwyższone ubezpieczenie depozytów prawdopodobnie również będzie zakłócać transgraniczną konkurencję.
Niemniej zarówno programy obligacji gwarantowanych przez rządy i podwyższone ubezpieczenie depozytów będą prawdopodobnie wycofane na przestrzeni najbliższych miesięcy, usuwając w ten sposób źródła zakłóceń konkurencji, tymczasem nie można wykluczyć, że przejściowy wpływ na czynniki mające znaczenie dla konkurencji nie będzie miał długotrwałego wpływu na konkurencję na rynku.
Inną wstępną oznaką świadczącą o tym, że konkurencja w sektorze bankowym w krajach strefy euro mogła się zmienić, jest fakt, iż istotnie wzrosło w drugiej połowie 2008 roku i utrzymało się na wysokim poziomie (z historycznej perspektywy) przez rok 2009 rozproszenie między krajami stóp detalicznych kredytów bankowych i oprocentowania depozytów.
Oprócz odzwierciedlenia specyficznych czynników wpływających na poszczególne banki, nie można wykluczyć, iż ten rozwój sytuacji w pewnym stopniu odzwierciedla także wpływ na transgraniczną konkurencję, wywołany różnicami w środkach rządowego wsparcia, które, poprzez ich wpływ na koszty finansowania danego banku, przenoszone są na stopy procentowe oferowane detalicznym klientom banków.
Dane empiryczne sugerują, że nawet podczas kryzysu finansowego przenoszenie stóp wynikających z polityki na stopy procentowe banków detalicznych w strefie euro funkcjonowało zasadniczo jak w przeszłości.
Ponadto, informacje z ankiety dotyczącej pożyczek bankowych w Eurosystemie również nie wskazują, iż konkurencja (lub jej brak) była głównym czynnikiem obserwowanego zaostrzenia standardów udzielania kredytów przez większość banków strefy euro od III kwartału 2007 roku.
Środki wsparcia banku centralnego w obrębie Eurosystemu nakierowane są na sektor bankowy jako całość i jako takie niosą ze sobą mniej zagrożeń dyskryminacyjnego traktowania.
Chociaż nie są one siłą rzeczy wolne od zagrożeń polegających na wprowadzeniu pewnych zaburzeń rynku, ryzyko wywołania zaburzeń przez te środki jest ograniczone, przynajmniej w krótkim okresie.
Dotyczy to zarówno zwykłych operacji refinansujących oferowanych przez Eurosystem Monetarnym Instytucjom Finansowym (tzw. MIF), jak i niestandardowych środków polityki pieniężnej wprowadzonych podczas kryzysu finansowego.
Patrząc z międzynarodowej perspektywy, niestandardowe środki polityki pieniężnej wprowadzone przez Eurosystem od października 2008 roku różnią się trochę od środków wprowadzonych przez banki centralne w innych jurysdykcjach i dlatego też mogły były mieć wpływ na równe reguły gry między globalnymi bankami (a także między bankami ze strefy euro i bankami spoza niej).
Jednakże należy pamiętać, że środki podjęte przez banki centralne na całym świecie w kontekście kryzysu były dostosowane do specyficznych struktur finansowych i gospodarczych dominujących w danej gospodarce.
Co więcej, ramy operacyjne między globalnymi bankami centralnymi różniły się także przed kryzysem finansowym.
Wreszcie, wszelkie zakłócenia wpływające na równe reguły gry w ujęciu międzynarodowym, które były konsekwencją środków kryzysowych banku centralnego, powinny zniknąć w momencie zakończenia stosowania tychże środków i stąd nie powinny mieć żadnego długotrwałego wpływu na konkurencję między bankami.
Chociaż wydaje się, ze zakłócenia konkurencji zostały zasadniczo powstrzymane, zakłócenia w obrębie zachęt są źródłem kolejnej istotnej obawy związanej ze stosowaniem środków wsparcia.
Bardziej konkretnie, środki ratunkowe głównie wspierały duże i systemowo ważne banki, których upadek mógł zagrozić stabilności systemu finansowego.
W konsekwencji banki te mogą korzystać z dostrzeganej na rynku domyślnej gwarancji wsparcia finansowego ze strony rządu, umożliwiającej im wchodzenie w rentowne, ale ryzykowne przedsięwzięcia bez zachowania właściwej rynkowej dyscypliny.
Dotychczas przedstawiono kilka propozycji rozwiązania problemu instytucji tzw. „za dużych, żeby upaść”.
27.
W jaki sposób można zmusić/zachęcić instytucje finansowe do ograniczania ich apetytu na podejmowanie ryzyka?
Prowadzona reforma regulacyjna mająca na celu wzmocnienie odporności systemu finansowego będzie zawierać kilka elementów, które zapewnią bankom zachęty do rozważnego zarządzania ryzykiem.
W tym kontekście propozycje Bazylejskiego Komitetu Nadzoru Bankowego przedstawione w 2009 roku wzmocnią zachęty do ograniczania apetytu na ryzyko poprzez wymogi dotyczące bardziej kompleksowej ochrony przed ryzykiem (np. ryzyko niewykonania zobowiązań w portfelu handlowym oraz wprowadzenie opłat kapitałowych z tytułu ryzyka kredytowego kontrahenta w odniesieniu do instrumentów pochodnych, transakcji repo i transakcji finansowania papierów wartościowych), którą zapewni droższy kapitał o wyższej jakości.
Ponadto wprowadzenie zharmonizowanych ram regulujących płynność zmusi banki do finansowania się z wykorzystaniem w sposób strukturalny bardziej stabilnych źródeł finansowania.
Wreszcie uzgodnione zostały zasady należytego wynagradzania, które zniechęcą do podejmowania nadmiernego ryzyka kosztem długoterminowej rentowności i ostrożnego zarządzania ryzykiem.
Środki te, o ile będą stosowane łącznie i właściwie wprowadzone, mogą istotnie przyczynić się do odstraszania od nadmiernego koncentrowania się na krótkoterminowych operacjach (ang. short-termism ) oraz do eliminowania niedoskonałych praktyk zarządzania ryzykiem, które obserwowaliśmy w przeszłości.
28.
Jakie kwestie postrzega Pan jako najbardziej naglące w legislacji dotyczącej usług finansowych, a które mogą zostać uregulowane po wprowadzeniu Planu Działania wobec Usług Finansowych (ang. Financial Services Action Plan )?
Jedna z głównych lekcji płynących z kryzysu finansowego głosi, iż bliskie wzajemne powiązania istniejące między rynkami finansowymi na całym świecie stwarzają wspólne problemy, na które należy odpowiadać wspólnym i stosownym działaniem.
Dlatego, jak już wiemy, agenda regulacyjna UE powinna właściwie odpowiadać na inicjatywy i zalecenia przedstawiane na szczeblu międzynarodowym, szczególnie przez grupę G20, których znaczenie wyszło na jaw podczas kryzysu finansowego.
Plany działania i zalecenia formułowane przez G20 uruchomiły już znaczącą liczbę ważnych prac nad nadzorem regulacyjnym i rozwiązaniami dotyczącymi stabilności finansowej dla sektora bankowego po stronie międzynarodowych organów, takich jak Rada Stabilności Finansowej i Bazylejski Komitet Nadzoru Bankowego, które mają szczególne znaczenie w kontekście UE.
Biorąc pod uwagę istotniejsze kwestie, które powinny być przedmiotem inicjatyw regulacyjnych, możemy wyróżnić dwie główne grupy zagadnień.
Pierwsza grupa: inicjatywy regulacyjne dotyczące wzmacniania nadzoru ostrożnościowego, wywodzące się z inicjatyw międzynarodowych.
Ukończenie programu reform Bazylejskiego Komitetu, a także następujące po tym wdrożenie w Europie, ma krytyczne znaczenie w dochodzeniu do bardziej odpornego systemu bankowego, który może wspierać zdrowy rozwój gospodarczy w długim okresie, bez negatywnego oddziaływania na funkcjonowanie rynku i naprawę gospodarki.
Ponadto, w kontekście międzynarodowym, chciałbym podkreślić znaczenie czterech zagadnień:
a) Potrzeba osiągnięcia międzynarodowego konsensusu dotyczącego sposobów rozwiązywania problemów tworzonych przez instytucje finansowe istotne pod względem systemowym (ang. SIFI).
Konieczne jest uzgodnienie konkretnego podejścia regulacyjnego, które powinno zostać przyjęte względem SIFI, a także dodatkowych procedur nadzorczych w celu zapewnienia efektywnego monitorowania ich działań i ryzyka.
Niedawna nota EBC dotycząca SIFI, przygotowana jako wkład w prace Komitetu ds. Usług Finansowych, kompleksowo podchodzi do głównych celów regulowania działalności SIFI oraz do środków, które mogą zostać przyjęte, aby zmniejszyć ryzyko upadłości SIFI oraz mierzyć skutki takich upadłości: „Możemy wyróżnić dwa cele regulacji: (i) zwiększenie zdolności instytucji do absorpcji zaburzeń i zmniejszenie wkładu SIFI w ryzyko systemowe, ze szczególnym uwzględnieniem potencjalnych efektów zarażania i rozlewania się (ang. contagion and spill-over effects ); (ii) łagodzenie problemu powodowanego przez pokusę nadużyć oraz związanych z tym gwarancji pomocy finansowej.
Rzeczywiście, można dowodzić, iż działania konieczne do realizacji jednego celu walnie przyczynią się do osiągnięcia również drugiego”.
b) Potrzeba zajęcia się zagrożeniami ostrożnościowymi, które stwarzają centra finansowe offshore i jurysdykcje unikające współpracy.
W obrębie Unii Europejskiej, komitety organów nadzoru 3L3 dokonały uzupełniającego mapowania, sporządzając skonsolidowany wykaz jurysdykcji niewykazujących woli współpracy, w stosunku do których kilka organów nadzoru UE zgłosiło występowanie uporczywych problemów.
Niemniej ramy prawne UE powinny uwzględniać zagrożenia ostrożnościowe stwarzane przez jurysdykcje unikające współpracy, w celu zapewnienia, że wszystkie państwa członkowskie rozwiązują dany problem w sposób zharmonizowany i spójny oraz w celu unikania arbitrażu regulacyjnego i zapewniania równych reguł gry instytucjom finansowym.
Dyrektywa w sprawie wymogów kapitałowych, dyrektywa w sprawie rynków instrumentów finansowych, a także dyrektywa dotycząca systemu Solvency II powinny zawierać zasady dotyczące działalności w jurysdykcjach unikających współpracy, ograniczając taką działalność (lub nawet zakazując jej) jeśli dana jurysdykcja nie współpracuje z właściwymi organami państw członkowskich lub jeśli utrudnia dzielenie się informacjami na temat spółek zależnych offshore dla potrzeb skonsolidowanego nadzoru.
Oprócz zasad bazylejskich, zasad Międzynarodowej Organizacji Komisji Papierów Wartościowych (IOSCO) i Międzynarodowego Stowarzyszenia Nadzorów Ubezpieczeniowych (IAIS), warto w tym kontekście wspomnieć również o zaleceniach dotyczących „Skonsolidowanego zarządzania ryzykiem ‘znaj swojego klienta’ (KYC)”, wydanych przez Bazylejski Komitet w październiku 2004 r., które ustanawiają kompleksowy zbiór zaleceń dotyczących współpracy z jurysdykcjami, które posiadają rygorystyczne przepisy prawa w zakresie tajemnicy bankowej lub ochrony danych, lub też które mogą być uznawane za przeciwdziałające transferowi stosownych informacji do celów zarządzania ryzykiem.
Zalecenia te przewidują, iż jeśli przeszkody w dzieleniu się informacjami okażą się nie do przezwyciężenia oraz nie będzie satysfakcjonujących procedur alternatywnych, organ nadzoru państwa „macierzystego” powinien w jasny sposób poinformować organ państwa „przyjmującego”, iż bank może samodzielnie podjąć decyzję lub zostać zobowiązanym przez organ nadzoru państwa „macierzystego” do zaprzestania przedmiotowej działalności.
Ponadto ważne jest, by zapewnić, iż w przypadku ograniczenia przepisami ujawniania informacji „osobom trzecim”, centrala lub bank dominujący są wyłączone z definicji osoby trzeciej.
Wszystkie te zasady oparte na międzynarodowych standardach oraz pracach prowadzonych na poziomie FSB i UE, powinny obejmować utworzenie zestawu narzędzi niezbędnych do wykonywania nadzoru ostrożnościowego.
Ów zestaw narzędzi mógłby zawierać podejście etapowe, od intensyfikacji dialogu i negocjacji z problematycznymi jurysdykcjami do intensyfikacji badania due diligence przez instytucje prowadzące działalność w takich jurysdykcjach i/lub wymogów dotyczących wyższego poziomu środków własnych i/lub ograniczenia działań lub nawet zakończenia działalności.
c) Rozwój bardziej zharmonizowanych systemów sankcji na szczeblu europejskim, w świetle zaleceń zawartych w sprawozdaniu grupy de Larosière’a (zalecenie 201): „Instytucje europejskie powinny uruchomić proces, który doprowadzi do znacznie większej spójności systemu sankcji w ramach jednolitego rynku.
Przy słabych i znacznie różniących się między sobą systemach sankcji nadzór nie może być skuteczny.
Istotne jest, by wszystkie organy nadzoru w UE i poza nią miały do dyspozycji wystarczająco zbieżne, surowe i odstraszające systemy sankcji.
Obecny stan rzeczy jest daleki od tego celu.
Takie same działania należy podjąć odnośnie do uprawnień organów nadzoru, które również znacznie różnią się od siebie w poszczególnych państwach członkowskich”.
d) Potrzeba prowadzenia dalszych prac na rzecz promowania standaryzacji instrumentów pochodnych i wspierania korzystania z partnerów centralnych do rozliczania transakcji na instrumentach pochodnych, w szczególności w odniesieniu do transakcji swapowych ryzyka kredytowego.
Druga grupa: inicjatywy regulacyjne nakierowane na zwiększanie zdolności ram instytucjonalnych UE w zakresie zapobiegania i zarządzania kryzysami w przyszłości.
Rosnące współzależności między krajowymi systemami finansowymi i potrzeba ochrony procesu finansowej integracji UE wymagają stosownego działania na poziomie UE w celu zajęcia się potencjalnym systemowym wpływem upadłości transgranicznych instytucji finansowych.
Dlatego też należy wspierać obecne rozważania Komisji nad rozwojem unijnych ram postępowania naprawczego oraz eliminowaniem przeszkód do skutecznego zarządzania kryzysowego wobec transgranicznych instytucji finansowych w UE.
Prace powinny mieć na celu następujące priorytety: (i) opracowanie minimalnego zestawu narzędzi dla właściwych krajowych organów do rozwiązywania problemów związanych z bankiem w trudnej sytuacji finansowej, w miarę możliwości bez uciekania się do pomocy publicznej, a także w razie uznania za stosowne, do likwidacji banku bez negatywnych skutków dla stabilności finansowej; (ii) wzmacnianie koordynacji i współpracy między organami krajowymi, zwłaszcza w odniesieniu do nadzoru nad grupami transgranicznymi.
Zmiany w legislacji powinny w krótkim okresie obejmować harmonizację systemów gwarancji depozytów, przewidując, między innymi, finansowanie ex-ante i finansowanie oparte na ocenie ryzyka, uzupełnione o wiarygodne finansowanie ex-post, możliwe do uruchomienia w razie konieczności.
W uzupełnieniu do zadania pokrywania zaistniałych strat, na etapie rozwiązywania kryzysu należy również rozważyć rolę systemów gwarancji depozytów.
Ustanowienie bardziej kompleksowych ram UE do zarządzania kryzysem i rozwiązywania go byłoby konieczne dla wzmocnienia jednolitego rynku usług finansowych, ponieważ ograniczyłoby zachęty krajowych organów do wyodrębniania krajowych części składowych instytucji finansowych znajdujących się w trudnej sytuacji.
Niemniej praca taka musiałaby stawić czoła olbrzymim wyzwaniom, takim jak obecne różnice w krajowych przepisach prawa odnoszących się do rozwiązywania kryzysu w państwach członkowskich.
Przypominam sobie, iż Rada ECOFIN zwróciła się w dniu 2 grudnia 2009 r. do Komitetu Ekonomiczno-Finansowego o kontynuowanie jego prac nad ramami koordynacji polityki UE dotyczącej zarządzania kryzysowego, łącznie z problemem podziału obciążeń, oraz o przedstawienie konkretnych wniosków Radzie wiosną 2010 roku.
Jestem przekonany, iż Eurosystem wniesie wkład do takich dyskusji w celu zdefiniowania podejścia do podziału obciążeń, który przyczyniłby się do zmniejszania pokusy nadużyć.
Kluczowe będzie wypracowanie konsensusu w sprawie celów, które należy osiągnąć, oraz mapy drogowej działań, które należy podjąć, aby osiągnąć wyznaczone cele.
29.
Jak ocenia Pan bieżący poziom konsolidacji usług finansowych w UE i jakie są według Pana widoki na przyszłość w tej kwestii?
Zgodnie z najnowszymi dostępnymi wskaźnikami strukturalnymi sektora bankowego UE (tj. dane liczbowe za rok 2008), konsolidacja w sektorze bankowym postępuje.
Niemniej oznacza to również, że zwiększa się koncentracja rynku, przy czym mniejsze państwa generalnie posiadają bardziej skoncentrowane rynki niż większe państwa.
Krajowe instytucje kredytowe nadal dominowały w krajobrazie bankowym UE, a nawet zwiększyły swój udział w rynku kosztem podmiotów zagranicznych, przy czym najbardziej rozpowszechnionym modelem w nowych państwach członkowskich UE były spółki zależne posiadające spółkę dominującą z siedzibą w UE.
Działania związane z łączeniem i przejmowaniem przedsiębiorstw (M&A) zintensyfikowały się w 2009 roku, ale pozostawały na niskich poziomach w porównaniu do poprzednich dziesięciu lat.
Największy wzrost odnotowano w transakcjach krajowych i transgranicznych.
Podczas gdy w przeszłości transakcje M&A napędzane były głównie względami strategicznymi, takimi jak wykorzystywanie ekonomii skali i wchodzenie na nowe rynki, w wiele nowych transakcji zawartych w latach 2008 i 2009 zaangażowane były podmioty, które wcześniej poniosły istotne straty lub stały w obliczu problemów z płynnością.
Równocześnie wysiłki na rzecz wzmacniania pozycji kapitałowej i zwiększania rezerw środków pieniężnych niektórych instytucji kredytowych doprowadziły do wydzielenia niektórych działań spoza działalności podstawowej, na podstawie kryteriów biznesowych lub lokalizacji geograficznej.
Pod względem wartości transakcji M&A ogółem, przejęcia istotnie zmniejszyły się w 2009 roku, a jedyny wzrost odnotowano w transakcjach na rynku krajowym.
Należy również zauważyć, iż uczestnictwo rządów w instytucjach kredytowych wyznaczyło istotną zmianę w strukturze własności niektórych większych instytucji kredytowych w UE.
Jednakże, z uwagi na ograniczony czas trwania rządowych środków służących dokapitalizowaniu, oczekuje się, iż owa zmiana w strukturze własności będzie tymczasowa i zostanie odwrócona wraz z poprawą, na zasadzie autonomicznej, sytuacji finansowej tych instytucji.
Jeśli chodzi o ocenę modeli konsolidacji, należy je postrzegać pod względem ich wpływu na wydajność i stabilność poszczególnych banków, na konkurencję w sektorze bankowym oraz na ogólną stabilność finansową w sektorze finansowym.
Ponieważ niedawne działania konsolidacyjne w sektorze bankowym przyczyniły się do zwiększonej rentowności banków i wzmocnienia ich odporności na zaburzenia, można je postrzegać jako pozytywne.
Oceniając przyszłe możliwości konsolidacji, należy zauważyć, że panuje powszechna zgoda, iż przed kryzysem w sektorze bankowym poziomy zadłużenia były nadmiernie niskie w stosunku do wartości aktywów.
Można więc oczekiwać, iż wraz ze zmniejszaniem dźwigni finansowej, niższa będzie rentowność systemu bankowego (w znaczeniu rentowności kapitału własnego) w porównaniu do niedawnych czasów, przynajmniej w średnim okresie.
Prawdopodobnym jest więc, iż banki będą szukać nowych czynników wzrostu rentowności.
Konsolidacja może okazać się atrakcyjnym sposobem na realizację tego celu dla tych banków, które wyłaniają się po kryzysie jako najsilniejsi gracze, ponieważ przejęcia po relatywnie przystępnych cenach będą potencjalnie sposobem na osiągnięcie wyższej rentowności w długim okresie – dzięki korzyściom skali.
Pod tym względem można oczekiwać kontynuacji trendów w zakresie M&A również po zakończeniu kryzysu.
W nadchodzących latach połączenia mogą również stać się kołem ratunkowym dla banków w kłopotach finansowych.
Jak wspomniałem, wiele powodów, które potwierdzają prognozę dalszej konsolidacji w niedalekiej przyszłości, uzasadnia również wniosek, iż doprowadzi to do powstania bardziej wydajnego i odpornego systemu bankowego.
Z drugiej strony, koncentracja sektora może wykreować więcej instytucji „za dużych, żeby upaść”, a więc jeszcze bardziej nagląca staje się kwestia zajęcia się problemami, które takie instytucje mogą stwarzać.
D. Funkcjonowanie EBC a demokratyczna odpowiedzialność i przejrzystość
30.
Czy różne zakresy odpowiedzialności członków Zarządu nie powinny zmieniać się z biegiem czasu, zgodnie ze zmianami pojawiającymi się w zadaniach i priorytetach EBC?
Zarząd EBC jest decyzyjnym organem kolegialnym; jego funkcjonowanie oparte jest na zasadzie zbiorowej odpowiedzialności, tj. Zarząd jako całość jest zbiorowo odpowiedzialny za swoje decyzje i ogólne funkcjonowanie obszarów działalności EBC.
Podczas gdy, z powodów praktycznych, obszary działalności podlegają poszczególnym członkom Zarządu, którzy nadzorują i kierują ich pracą, wszystkie jednostki organizacyjne EBC podlegają zwierzchniemu kierownictwu całego Zarządu.
Jak miało to już miejsce w przeszłości, Zarząd może okresowo dokonać przeglądu stosunków zwierzchnictwa służbowego jednostek organizacyjnych względem członków Zarządu oraz sposobu przygotowywania decyzji w jednostkach organizacyjnych.
Takie okazjonalne korekty indywidualnych zakresów odpowiedzialności członków Zarządu przyczyniają się do wzmacniania kolegialnego charakteru Zarządu.
W tym kontekście, skład teki członków Zarządu może zmienić się w trakcie ich mandatu.
Każda decyzja w tym zakresie pozostaje w wyłącznej gestii samego Zarządu.
Osobiście uważam, że kolegialny charakter Zarządu jest wielką wartością, ponieważ zapewnia to w możliwie najlepszy sposób, iż odzwierciedlone zostają różne punkty widzenia oraz iż cała dostępna fachowa wiedza, doświadczenie i mądrość są odpowiednio uwzględnione w procesie decyzyjnym.
31.
Jaki system Pana zdaniem jest odpowiedni do zapewnienia sprawiedliwej rotacji członków Zarządu EBC również pod względem ich narodowości?
Warunki wstępne mianowania osób do Zarządu EBC określone zostały w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (art. 283 ust. 2) oraz statutach Europejskiego Systemu Banków Centralnych ( ESBC ) i EBC (art. 11 ust. 2):
· członkowie Zarządu są mianowani „spośród osób o uznanym autorytecie i doświadczeniu zawodowym w dziedzinie pieniądza lub bankowości”;
· „członkami Zarządu mogą być tylko obywatele państw członkowskich [strefy euro]”.
Traktat ustanawia więc dwa wymogi: „kompetencji” i „obywatelstwa [strefy euro]”.
W Traktacie nie ma innych wymagań determinujących skład Zarządu EBC.
Mianowania, których podstawą byłyby względy inne niż wymogi wspomniane powyżej, mogłyby również być sprzeczne z postanowieniami Traktatu w zakresie niezależności EBC.
W spotkaniach organów decyzyjnych EBC wszyscy członkowie uczestniczą jako osoby prywatne.
Zasada niezależności zakłada, iż „ani Europejski Bank Centralny, ani krajowy bank centralny, ani członek któregokolwiek z ich organów decyzyjnych nie zwracają się o instrukcje ani ich nie przyjmują od instytucji, organów ani jednostek organizacyjnych Unii, rządów państw członkowskich, ani jakiegokolwiek innego organu” (art. 130 Traktatu, art. 7 Statutu).
To postanowienie Traktatu nie jest kompatybilne z zasadą narodowej reprezentacji.
Ostateczne decyzje o mianowaniu członków Zarządu EBC podejmowane są przez Radę Europejską (wyłącznie głosami członków ze strefy euro) po rekomendacji przez Radę i po konsultacji z Parlamentem Europejskim i EBC.
Wierzę, że powyższe zasady mianowania członków Zarządu EBC są w pełni przestrzegane.
32.
Jaki jest Pana pogląd na potrzebę większej różnorodności środowisk reprezentowanych w Zarządzie EBC, aniżeli na poleganiu wyłącznie na osobach z banków centralnych?
Jak wspomniałem w mojej odpowiedzi na poprzednie pytanie, Traktat i Statut wyraźnie przewidują, iż członkowie Zarządu są mianowani „spośród osób o uznanym autorytecie i doświadczeniu zawodowym w dziedzinie pieniądza lub bankowości”.
Nie powinno dziwić zatem, że osoby z banków centralnych spełniają ten wymóg.
Jednocześnie, wymóg ten nie wyklucza w żaden sposób mianowania kandydatów spoza społeczności osób z banków centralnych.
W rzeczywistości, w większości banków centralnych – i EBC nie jest tutaj wyjątkiem – doświadczenie członków organów decyzyjnych jest dość zróżnicowane i obejmuje, na przykład, doświadczenie zawodowe z pracy w bankowości, środowisku akademickim i administracji publicznej.
Jak wynika z mojego własnego życiorysu, dotyczy to również mnie.
Uważam, że różnorodność środowisk, z których wywodzą się członkowie kolegialnego organu decyzyjnego, jest ważnym atutem dla dobrego zarządzania tą instytucją.
33.
Czy mógłby Pan szerzej przedstawić swoje poglądy na temat koncepcji demokratycznej odpowiedzialności w odniesieniu do EBC i ogólnie bankowości centralnej?
Aby utrzymać zasadność swojego istnienia, niezależny bank centralny musi być odpowiedzialny wobec instytucji demokratycznych i społeczeństwa za działania podejmowane w celu wykonywania swojego mandatu.
Wraz z rosnącym, szczególnie w kilku ostatnich dekadach, przekonaniem o krytycznym znaczeniu niezależności dla realizacji przez bank centralny swojego mandatu, zwiększało się także znaczenie demokratycznej odpowiedzialności.
W tym kontekście, odpowiedzialność banków centralnych na świecie przyjęła szereg różnych form.
W Unii Europejskiej, EBC dysponuje wyraźnie określonym mandatem i realizuje go w niezależny sposób zgodnie z postanowieniami Traktatu.
Traktat przewiduje również, iż ów wysoki poziom niezależności idzie w parze z demokratyczną odpowiedzialnością wobec europejskiego społeczeństwa i jego bezpośrednio wybieranych przedstawicieli, czyli Parlamentu Europejskiego.
Ustanowionych zostało zatem kilka dobrze zdefiniowanych sposobów na zapewnienie odpowiedzialności EBC, w tym m.in. regularne wystąpienia Prezesa EBC przed Komisją Gospodarczą i Monetarną (ECON), wystąpienia Wiceprezesa i innych członków Zarządu EBC.
Godny uwagi jest fakt, iż przesłuchania takie są niejako bliższą formą współpracy między EBC i Parlamentem Europejskim niż przewiduje to Traktat, a ta przyjęta praktyka jest, moim zdaniem, bardzo pozytywnym elementem, dobrze postrzeganym także przez Parlament Europejski.
Odpowiedzialność EBC pociąga za sobą również obowiązki składania sprawozdań (art. 15 Statutu EBC).
Oprócz sprawozdania rocznego przedstawianego Parlamentowi (oraz Radzie, Komisji i Radzie Europejskiej), EBC zobowiązany jest do publikowania kwartalnych sprawozdań z działań podejmowanych w ramach Eurosystemu.
EBC podjął decyzję o przekroczeniu wymogów Traktatu i częstszym sporządzaniu sprawozdań w formie miesięcznego biuletynu.
Wreszcie, oprócz skonsolidowanego zestawienia finansowego, EBC wydaje szereg innych publikacji związanych ze swoimi zadaniami, w tym dwa razy w roku sprawozdanie na temat stabilności finansowej oraz swoje doroczne sprawozdanie na temat finansowej integracji.
34.
Jak ocenia Pan procedury stosowane podczas wymiany członków Zarządu EBC?
Czy wymogi odpowiedzialności demokratycznej ex ante i przejrzystości nie oznaczają, że Parlament Europejski powinien mieć przynajmniej formalną możliwość przesłuchania kilku potencjalnych kandydatów i wyrażenia swojej opinii zanim Rada podejmie ostateczną decyzję o nominacji?
Procedura mianowania członków Zarządu EBC wyłożona jest w art. 283 Traktatu oraz w art. 11 Statutu ESBC i EBC.
Została ona uzgodniona przez wszystkich sygnatariuszy w ostatnim przeglądzie Traktatu i stanowi obowiązujący przepis europejskiego prawa.
Jako kandydat do Zarządu EBC jestem poddany tej procedurze i nie uważam, by właściwe było komentowanie jej odpowiedniości.
35.
Jakie wnioski wysnuwa Pan z porównania polityki przejrzystości prowadzonej przez Bank Rezerw Federalnych i EBC?
Jaką alternatywę preferuje Pan: publikację protokołu dwa tygodnie po podjęciu decyzji dotyczących polityki pieniężnej, jak praktykuje Bank Rezerw Federalnych i Bank Anglii, czy też konferencję prasową niezwłocznie po podjęciu decyzji dotyczących polityki pieniężnej w uzupełnieniu do natychmiastowej publikacji w Internecie uzasadnienia podjęcia decyzji, jak robi to EBC?
Porównanie różnych podejść jest kompleksowym przedsięwzięciem.
Jednym z powodów jest fakt, iż banki centralne mogą mieć różne potrzeby wynikające z uwarunkowań historycznych i kulturowych, celów ich polityki i innych elementów ich ram instytucjonalnych.
Z dostępnych badań można zdecydowanie wywnioskować, iż sposób, w jaki banki centralne obecnie podejmują decyzje dotyczące polityki pieniężnej jest o wiele czytelniejszy i bardziej przejrzysty niż w poprzednich dziesięcioleciach.
Dlatego skuteczność polityki pieniężnej poprawiła się w skali globalnej.
Przejrzystym można być na różne sposoby.
Z powodów wymienionych poniżej, jestem przekonany, że podejście EBC jest jednym z najnowocześniejszych w świecie.
Po pierwsze, bardzo przejrzysty jest związek między strategią polityki pieniężnej EBC i powodami jego działania.
Po drugie, konferencja prasowa i oświadczenie wstępne są użytecznymi narzędziami do rozpowszechniania ważnych informacji wśród zróżnicowanej grupy odbiorców.
Zapewniają one zainteresowanym stronom (np. społeczeństwu, mediom, obserwatorom rynku finansowego) kompleksowy zestaw istotnych informacji na temat decyzji EBC dotyczących polityki pieniężnej.
Ich celem jest objaśnienie zbiorowego stanowiska Rady Prezesów wobec obranego kierunku polityki pieniężnej.
Po trzecie, oświadczenie wstępne oraz pytania i odpowiedzi z konferencji prasowej są publikowane w czasie rzeczywistym.
Nie byłoby to osiągalne bez publikacji protokołu.
Ogólnie oceniam praktyki EBC jako wymagające w stosunku do wszystkich członków Rady Prezesów.
Wierzę także, że podejście EBC zostało już powszechnie zrozumiane, a publikowanie protokołów przez inne banki centralne również ma dla nich wiele sensu.
36.
Jakie jest Pana zdanie na temat kwartalnego dialogu walutowego między Parlamentem Europejskim a Prezesem EBC?
Czy widzi Pan możliwość ulepszenia dialogu monetarnego?
Czy częste dyskusje dotyczące polityki EBC z innymi aktorami sceny politycznej szkodzą niezależności banku?
Regularny dialog z Parlamentem Europejskim jest częścią demokratycznej odpowiedzialności Europejskiego Banku Centralnego wobec europejskich obywateli i ich bezpośrednio wybranych przedstawicieli.
W tym kontekście, kwartalne spotkania między Prezesem EBC oraz Komisją Gospodarczą i Monetarną istotnie przyczyniają się do akceptacji polityki pieniężnej EBC przez opinię publiczną.
Razem z dodatkowymi wystąpieniami, również innych członków Zarządu, interakcja ta przyczynia się do głębokiej i owocnej wymiany poglądów.
Pozwala również EBC uzyskać dostęp do bardzo cennego forum, na którym może wyjaśnić swoją politykę pieniężną i otrzymać informacje zwrotne.
Obejmuje to również posiedzenie plenarne Parlamentu Europejskiego, na którym m.in. Prezes EBC przedstawia roczne sprawozdanie finansowe Banku.
Jakość dialogu między EBC i PE jest na bardzo wysokim poziomie.
Obie instytucje potwierdzały to przy różnych okazjach w przeszłości.
Uznaję regularną wymianę informacji z innymi aktorami sceny politycznej za bardzo ważny element ram naszej polityki w Unii Gospodarczej i Walutowej (UGW).
W tym kontekście EBC regularnie współdziała z wieloma instytucjami europejskimi.
Przykładem jest zapraszanie EBC na posiedzenia Eurogrupy i Rady ECOFIN.
EBC regularnie uczestniczy w posiedzeniach w ramach Dialogu Makroekonomicznego.
Mają również miejsce interakcje na poziomie technicznym z Komisją i rządami państw członkowskich, na przykład z Komitetem Ekonomiczno-Finansowym i Komitetem Polityki Gospodarczej UE.
Wszystkie te wymiany poglądów odbywają się w zgodnie postanowieniami Traktatu, zapewniając w ten sposób i zawsze respektując pełną niezależność EBC, a równocześnie wspierają właściwe funkcjonowanie UGW.
Są one zatem niezbędne i pożądane właśnie dlatego, że uznają one niezależność EBC.
37.
Czy EBC powinien być poddany dokładnemu badaniu przez Europejski Trybunał Obrachunkowy, rozszerzając koncepcję „skuteczności zarządzania” (art. 27.2 Statutu ESBC i EBC)?
Zarządzanie EBC poddane jest złożonym ramom środków kontroli zewnętrznej i wewnętrznej, z których większość wywodzi się ze statutu.
Badanie skuteczności zarządzania EBC przez Trybunał Obrachunkowy jest jednym z ważnych elementów tychże ram kontrolnych.
Uzupełnieniem ram są regularne zobowiązania sprawozdawcze wobec Parlamentu Europejskiego i społeczeństwa, a także kontrola sądowa sprawowana przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości.
Wszystkie te elementy zostały ustanowione również z myślą o zagwarantowaniu niezależności banku centralnego.
Niezależność EBC rozciąga się również na jego zasoby finansowe.
Z powyższego wynika, iż nie ma konieczności rozszerzania kontroli Trybunału Obrachunkowego poza koncepcję skuteczności zarządzania.
E. Ogólne
38.
Wobec jakich głównych zagrożenia i wyzwań stoi Pana zdaniem EBC?
Jeśli chodzi o główne wyzwania i zagrożenia, wobec których stoi EBC, chciałbym się ograniczyć do omówienia trzech z nich.
Wdrażanie naszej strategii wyjścia z kryzysu jest bezprecedensowym wyzwaniem, które wymaga zapewnienia etapowego wycofywania niestandardowych środków EBC.
Panująca obecnie niepewność rynku oznacza jednakże, iż określanie odpowiedniego tempa i skali wychodzenia nadal jest trudnym zadaniem.
Wydaje mi się, że środki podejmowane do tej pory przez EBC w ramach strategii wyjścia z kryzysu są w pełni odpowiednie i uzasadnione oceną gospodarczych i finansowych warunków rynkowych.
Niezwykłej staranności wymaga kontynuowanie działań, jako że koszty błędów mogą być bardzo wysokie, jak uczy nas historia wychodzenia z głębokich kryzysów bankowych i gospodarczych.
Kolejnym wyzwaniem, które chciałbym podkreślić, jest powołanie i zarządzanie ERRS, której wsparcie zaoferuje EBC.
Zadanie to jest wyzwaniem pod względem intelektualnym, ponieważ konieczne jest opracowanie nowych narzędzi oceny ryzyka makroostrożnościowego, podczas gdy można do tego celu używać również istniejących narzędzi.
Ponadto, zważywszy na zazębianie się Rady Prezesów i Rady Ogólnej EBC z nowym Zarządem Głównym ERRS pod względem składu tych organów, musimy zapewnić adekwatną i spójną komunikację.
W szczególności należy podkreślić, że nie ma kompromisu pomiędzy nadrzędnym celem stabilności cen a wsparciem, które EBC może udzielić realizacji innych celów, w tym stabilności finansowej.
Wreszcie, występują, na przykład, problemy organizacyjne, jak choćby sposób wbudowania funkcji wspierania ERRS w obecną organizację EBC.
Na końcu pozwolę sobie wspomnieć o wyzwaniu wynikającym z napięć tworzonych przez istniejącą nierównowagę w kilku państwach członkowskich.
Stanowi to problem dla tych krajów i dla wszystkich instytucji europejskich, które są odpowiedzialne za zarządzanie unią walutową, ale wymaga również aktywnej roli EBC.
Jak już wspomniałem, jest tylko jedna polityka pieniężna dla strefy euro rozumianej jako całość, ale istnieje również misja dla EBC w zakresie wkładu w analizy konkurencyjności i rozbieżności w obrębie strefy, aby wspomagać państwa w samodzielnym obmyśleniu i wdrożeniu odpowiedniej polityki.
Członkowstwo w Unii Europejskiej daje tym państwom korzyści, ale niesie ze sobą również zobowiązania.
Dotyczy to w jeszcze większym stopniu członków strefy euro.
Tych zobowiązań muszą przestrzegać wszyscy, aby jak najlepiej skorzystać z unii gospodarczej i walutowej w Europie.
Działania w ramach polityki muszą być zgodne z wymogami europejskimi.
Rozumiem przez to nie tylko przestrzeganie przepisów podatkowych wynikających z Paktu na rzecz stabilności i wzrostu, ale także prowadzenie strukturalnej polityki, która czyni Europę bardziej produktywną, a tym samym bardziej elastyczną.
Podobnie podmioty prywatne muszą postępować w sposób wyważony w odniesieniu do swoich kosztów i kształtowania wynagrodzeń.
Niewystarczające postęp i zbieżność w tych obszarach martwią mnie nie tylko jako entuzjastycznego orędownika Europy, ale także jako twórcę polityki pieniężnej, ponieważ wywierają również wpływ na środowisko, w którym działa EBC.
WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI
Data przyjęcia
23.3.2010
Wynik głosowania końcowego
+:
–:
0:
37
3
1
Posłowie obecni podczas głosowania końcowego
Burkhard Balz, Godfrey Bloom, Sharon Bowles, Udo Bullmann, Pascal Canfin, Nikolaos Chountis, George Sabin Cutaş, Rachida Dati, Leonardo Domenici, Diogo Feio, Markus Ferber, Elisa Ferreira, Vicky Ford, José Manuel García-Margallo y Marfil, Jean-Paul Gauzès, Sven Giegold, Sylvie Goulard, Enikő Győri, Liem Hoang Ngoc, Gunnar Hökmark, Othmar Karas, Wolf Klinz, Jürgen Klute, Rodi Kratsa-Tsagaropoulou, Astrid Lulling, Hans-Peter Martin, Arlene McCarthy, Ivari Padar, Antolín Sánchez Presedo, Olle Schmidt, Edward Scicluna, Peter Simon, Ivo Strejček, Kay Swinburne, Marianne Thyssen, Ramon Tremosa i Balcells, Corien Wortmann-Kool
Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego
Sophie Auconie, Pervenche Berès, Herbert Dorfmann, Sari Essayah, Robert Goebbels, Jan Kozłowski, Philippe Lamberts
