A7-0225/2010
24.8.2010
SPRAWOZDANIE
w sprawie sprawiedliwego wynagrodzenia dla rolników: poprawa funkcjonowania łańcucha dostaw żywności w Europie
(2009/2237(INI))
Komisja Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Sprawozdawca José Bové
PE 439.121v03-00
SPIS TREŚCI
PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO...................................................3
UZASADNIENIE......................................................................................................................14
OPINIA Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności 19
OPINIA Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów ...........23
WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI........................................................28
PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO
w sprawie sprawiedliwego wynagrodzenia dla rolników: poprawa funkcjonowania łańcucha dostaw żywności w Europie
( 2009/2237(INI) )
Parlament Europejski,
– uwzględniając komunikat Komisji zatytułowany „Poprawa funkcjonowania łańcucha dostaw żywności w Europie” ( COM(2009)0591 ) oraz różne dokumenty robocze dołączone do niego w formie załączników,
– uwzględniając ostateczne zalecenia grupy wysokiego szczebla ds. konkurencyjności branży rolno-spożywczej z dnia 17 marca 2009
http://ec.europa.eu/enterprise/sectors/food/files/high_level_group_2008/documents_hlg/final_recommendations_hlg_17_03_09_en.pdf ,
– uwzględniając rezolucję z dnia 26 marca 2009 r. w sprawie cen żywności w Europie
Teksty przyjęte, P6_TA(2009)0191 . ,
– uwzględniając swoje oświadczenie z dnia 19 lutego 2008 r. w sprawie zbadania przypadków nadużywania władzy przez duże supermarkety prowadzące działalność w Unii Europejskiej oraz przeciwdziałania im
Teksty przyjęte, P6_TA(2008)0054 . ,
– uwzględniając konkluzje w sprawie poprawy funkcjonowania łańcucha dostaw żywności w Europie
http://www.consilium.europa.eu/ueDocs/cms_Data/docs/pressData/pl/agricult/113636.pdf przyjęte przez Radę w dniu 29 marca 2010 r.,
– uwzględniając sprawozdanie pt. Działalność rolnicza a prawo do żywności, przygotowane przez specjalnego sprawozdawcę Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. dostępu do żywności,
– uwzględniając art. 48 Regulaminu,
– uwzględniając sprawozdanie Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz opinie Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności oraz Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów ( A7-0225/2010 ),
A. mając na uwadze, że obserwowane ostatnio wahania cen żywności i towarów zwiększyły obawy związane z funkcjonowaniem europejskiego i światowego łańcucha dostaw żywności,
B. mając na uwadze, że pomimo, iż ceny żywności rosną o 3,3% rocznie od 1996 r., a ceny uzyskiwane przez rolników wzrosły jedynie o 2,1%, podczas gdy koszty operacyjne wzrosły o 3,6%, co dowodzi, że łańcuch dostaw żywności nie funkcjonuje właściwie,
C. mając na uwadze, że w swoim komunikacie Komisja przyznaje, iż „[z]miany te są powodem znacznych trudności, jakich doświadczają producenci rolni, i oznaczają, że konsumenci nie są sprawiedliwie traktowani”
Wstęp do COM(2009)591 .
D. mając na uwadze, że ceny dla konsumenta końcowego przeciętnie utrzymywały się na stałym poziomie, a nawet wzrosły pomimo gwałtownego spadku cen produktów rolnych w 2008 r.,
E . mając na uwadze, że zrównoważone stosunki handlowe nie tylko poprawią funkcjonowanie łańcucha dostaw żywności, ale i przyniosą korzyści rolnikom;
F. mając na uwadze, że obecne szerzenie się nieuczciwych praktyk handlowych negatywnie wpływa na możliwości inwestowania i wprowadzania innowacji przez rolników (w szczególności w zakresie ekotechnologii, łagodzenia zmiany klimatu i odnawialnych źródeł energii, podczas gdy rolnicy muszą spełniać wysokie normy środowiskowe, a wymogi te zostaną dodatkowo zaostrzone w WPR po roku 2013),
G. mając na uwadze, że udział rolnej wartości dodanej w UE-25 uzyskiwanej w łańcuchu dostaw żywności spadł z 31% w 1995 r. do 24% w 2005 r. oraz że wstępne dane z kolejnych lat wskazują na dalszy spadek należnego rolnikom udziału, przy stałym wzroście zysków przetwórców, sprzedawców hurtowych i detalicznych oraz podmiotów gospodarczych spoza łańcucha dostaw żywności,
H. mając na uwadze, że dochody przeciętnego rolnika zmniejszyły się o ponad 12% w UE-27 w 2009 r., co oznacza, że rolnicy nie mogą już uzyskać godziwego wynagrodzenia za pracę, oraz mając na uwadze, że pomimo to rolnicy i przemysł rolno-spożywczy nadal muszą produkować artykuły żywnościowe spełniające nadzwyczaj wymagające normy jakości po cenach przystępnych dla konsumentów, zgodnie z celami określonymi w WPR,
I. mając na uwadze, że łańcuch dostaw żywności obejmuje rolników, spółdzielnie rolnicze, organizacje producentów, przetwórców spożywczych, hurtowników i sprzedawców detalicznych, sieci supermarketów, gastronomię, restauracje oraz bezpośrednią produkcję na własne potrzeby, produkcję prywatną i konsumentów, a także podmioty gospodarcze spoza łańcucha dostaw żywności, takie jak przedsiębiorstwa komunikacji i promocji, dostawców usług transportowych i logistycznych, energii i innych usług, opakowań, środków technicznych, dodatków, technologii i usług konsultacyjnych; mając na uwadze, że aby poprawić trwałość łańcucha dostaw żywności, należy uwzględniać jego kompleksowy charakter i wysokie zróżnicowanie,
J. mając na uwadze, że w swoim komunikacie Komisja wskazuje na poważne problemy, takie jak nadużywanie przez nabywców pozycji dominującej, nieuczciwe praktyki w zakresie zawierania umów, takie jak opóźnianie płatności, jednostronne zmiany w umowach, wymaganie zaliczek za dostęp do negocjacji, ograniczenia w dostępie do rynku, brak informacji nt. kształtowania się cen oraz rozkład marż zysku w całym łańcuchu żywnościowym, ściśle powiązane ze zwiększoną koncentracją w sektorze producentów, hurtowników i detalistów,
K. mając na uwadze, że Komisja w komunikacie z dnia 28 października 2009 r. zaleca popieranie i ułatwianie restrukturyzacji i konsolidacji sektora rolniczego przez zachęcanie do tworzenia dobrowolnych organizacji producentów rolnych,
L. mając na uwadze, że globalizacja i procesy koncentracji, zwłaszcza na szczeblu handlu detalicznego, doprowadziły do powstania nierównowagi pomiędzy poszczególnymi podmiotami łańcucha dostaw żywności, a obecna rzeczywistość to istnienie jedynie bardzo ograniczonej liczby potężnych detalistów, którzy negocjują bezpośrednio lub pośrednio z 13,4 mln rolników oraz 310 000 przedsiębiorstw rolnych w obrębie Unii,
M. mając na uwadze, że nadmierna koncentracja powoduje straty, jeżeli chodzi o różnorodność produkcji, dziedzictwo kulturowe, małe sklepy, miejsca pracy i źródła dochodu,
N. mając na uwadze, że zdaniem Komisji nierówność warunków umownych wynikająca z nierównej siły przetargowej wpływa negatywnie na konkurencyjność łańcucha dostaw żywności, ponieważ mniejsze, lecz prężne podmioty mogą być zmuszone do prowadzenia działalności w warunkach niższej rentowności, co ogranicza ich możliwości inwestowania w poprawę jakości produktów i innowacyjne procesy produkcji oraz zmniejsza bodźce do takich inwestycji,
O. mając na uwadze, że produkty spożywcze są przedmiotem swobodnego obrotu na rynku wewnętrznym, a wynik negocjacji cenowych pomiędzy producentami (organizacjami), przetwórcami, handlowcami i detalistami jest często zależny od wahań cenowych na rynku światowym,
P. mając na uwadze, że ogromna różnica w liczbie i sile ekonomicznej pomiędzy rolnikami i detalistami jest jasnym wskaźnikiem braku równowagi w łańcuchu dostaw żywności oraz że w celu przywrócenia równowagi w zakresie liczb konieczne jest promowanie rozwoju organizacji gospodarczych rolników; mając na uwadze, że główną rolę odgrywają spółdzielnie dzięki zwiększaniu swojego wpływu i potencjału negocjacyjnego,
Q. mając na uwadze, że Unia Europejska włączona jest w światowy system handlu i powiązana z nim umowami,
R. mając na uwadze, że Unia Europejska jest największym na świecie importerem i eksporterem produktów rolnych oraz mając na uwadze, że przywóz produktów rolnych do UE wzrósł w 2008 r. o około 10% do kwoty 98,6 miliardów euro, natomiast wywóz zwiększył się o prawie 11% do 75,2 miliardów euro,
S. mając na uwadze, że Unia Europejska w ramach swojej polityki pomocy rozwojowej poczyniła już bardzo wiele ustępstw , a umowy dwustronne nie powinny być zawierane w stronniczy sposób ze szkodą dla europejskiego rolnictwa,
1. z zadowoleniem odnosi się do komunikatu Komisji Europejskiej z dnia 28 października 2009 r. zatytułowanego „Poprawa funkcjonowania łańcucha dostaw żywności w Europie”( COM(2009)0591 ), który uznaje istnienie znaczącego braku równowagi sił między poszczególnymi podmiotami, ale uważa środki zaproponowane we wspomnianym komunikacie za niedostateczne, aby stawić czoła temu problemowi;
2. wzywa Komisję i państwa członkowskie do natychmiastowego zajęcia się problemami nieuczciwego podziału zysków w ramach łańcucha dostaw żywności, szczególnie w zakresie odpowiedniego wynagradzania rolników; stwierdza, że w celu stymulowania zrównoważonych i zgodnych z zasadami etyki systemów produkcji rolnicy muszą otrzymywać rekompensatę za poczynione inwestycje i zobowiązania podjęte w tych obszarach; podkreśla, że należy zainicjować stosunki polegające na współpracy, a nie stosowaniu siły;
3 stwierdza, że wszystkie cele dotyczące rolnictwa określone w traktatach rzymskich (zwiększenie wydajności, wystarczające zaopatrzenie w żywność, rozsądne ceny konsumpcyjne, stabilizacja rynków) zostały osiągnięte z wyjątkiem zapewnienia odpowiednich dochodów w rolnictwie; wzywa w związku z tym Komisję do stosownego uwzględnienia tego faktu we wszystkich projektach budżetu;
4. uznaje konieczność istnienia stabilnego, pewnego i opłacalnego sektora przetwórstwa jako jednego z decydujących czynników w łańcuchu żywnościowym; uważa jednak również, że w skład łańcucha żywnościowego wchodzi wiele podmiotów – rolnicy, przetwórcy, producenci, dostawcy i sprzedawcy detaliczni – z których każdy wnosi wartość dodaną, ale jednocześnie wymaga pewnego poziomu bezpieczeństwa;
Przejrzystość cen
5. wzywa Komisję Europejską do poprawy europejskiego narzędzia monitorowania cen żywności, aby stało się ono bardziej przyjazne dla użytkownika, poprzez włączenie wielojęzycznego interfejsu zawierającego większą liczbę produktów spożywczych i poprzez zapewnienie lepszych możliwości porównywania cen na każdym etapie łańcucha dostaw żywności w poszczególnych państwach członkowskich i pomiędzy nimi, tak by zaspokoić potrzeby konsumentów i rolników w zakresie bardziej przejrzystego kształtowania cen;
6. ubolewa z powodu uchylania się Komisji Europejskiej od przeprowadzenia analizy rozkładu marż zysku w całym łańcuchu żywnościowym, jak uzgodniono to w procedurze budżetowej na 2009 r.;
7. wskazuje, że niejednakowa przejrzystość działalności gospodarczej gospodarstw rolnych i podmiotów występujących przed i po nich w łańcuchu żywnościowym może wywierać negatywny wpływ na pozycję przetargową rolników i grup producentów;
8. wzywa Komisję do szybkiego przeprowadzenia projektu pilotażowego w zakresie utworzenia w ramach Komisji europejskiego systemu monitorowania cen i marż produktów rolnych – i do uzupełnienia go o dane dotyczące cen, marż i ilości – na który Parlament i Rada przewidziały w budżecie na 2010 r. kwotę 1,5 miliona euro, który obejmowałby porównanie kosztów stałej produkcji oraz cen wyjściowych dla produktów konwencjonalnych oraz produktów oznaczonych jako etyczne z podziałem na kluczowe sektory rolne państw członkowskich oraz według specyficznej sytuacji społeczno-ekonomicznej;
9. wzywa Komisję do utrzymania grupy wysokiego szczebla ds. łańcucha dostaw żywności jako stałego forum dyskusyjnego, ponieważ okazała się ona być znaczącym instrumentem identyfikacji problemów, formułowania zaleceń i przyjmowania strategii w celu uzdrowienia obecnej niezrównoważonej sytuacji;
10. wzywa Komisję do przedstawienia wniosku wprowadzającego w stosunku do czołowych europejskich handlowców, przetwórców, hurtowników i detalistów obowiązek sporządzania rocznych sprawozdań dotyczące ich udziału w rynku kluczowych produktów spożywczych (uwzględniając dane dotyczące marek własnych) oraz dotyczące miesięcznej wysokości sprzedaży, tak by umożliwić wszystkim partnerom na rynku ocenę tendencji w zakresie popytu, podaży i rozwoju cen w łańcuchu dostaw żywności;
11. zauważa, że w niektórych krajach przemysł przetwórstwa spożywczego ma najwyższe marże w łańcuchu żywnościowym, co potwierdza również Komisja; apeluje zatem o szczególne obserwowanie branży przetwórstwa oraz o podjęcie próby zagwarantowania przejrzystości cen;
12. uważa, że konieczne jest zwiększenie przejrzystości rynku i informacji dostarczanych konsumentom, co stanowi zasadniczy warunek uwypuklenia tożsamości produktów, zapewnienia różnorodności artykułów rolnych i rolno-spożywczych, które są wyrazem historii i kultury licznych regionów i odzwierciedlają „wyróżniający” charakter rolnictwa w poszczególnych państwach członkowskich;
13. wzywa Komisję do wprowadzenia obowiązku dostarczania w dokumentach dotyczących transakcji wyraźnego dowodu wartości tego, co sprzedaje dostawca, a także wskazania rzeczywistej ceny netto danej transakcji;
14. wzywa Komisję do przeprowadzenia oceny skutków korzyści, jakie przynoszą lepsze ramy prawne w zakresie własnych znaków jakości i znaków handlowych sprzedawców detalicznych z myślą o ograniczeniu ich liczby i zapewnieniu konsumentom większej przejrzystość, a także zwiększeniu dostęp producentów do rynku;
15. podkreśla potrzebę promowania podnoszenia wartości dodanej produkcji żywności w Europie i wdrażania kampanii informacyjnych mających przybliżyć konsumentom wysiłki podejmowane przez rolników i stosowny przemysł w zakresie środowiska naturalnego, bezpieczeństwa żywności i dobrostanu zwierząt;
Konkurencja
16. wzywa krajowe i europejskie organy ds. konkurencji oraz inne organy regulacyjne zajmujące się produkcją i handlem do zdecydowanego podjęcia kwestii dominującej pozycji i znacznego udziału w rynku podmiotów handlowych z sektora agrobiznesu, dostawców czynników produkcji, przetwórców i detalistów biorących udział w łańcuchu dostaw żywności; nawołuje te organy do podjęcia działań przeciwko nadużyciom w zakresie nabywania produktów ze strony wszystkich podmiotów, które to praktyki sprawiają, że pozycja przetargowa rolników jest bardzo osłabiona;
17. wzywa Komisję do stworzenia nowej zależności między zasadami konkurencji a WPR w celu dostarczenia rolnikom i ich organizacjom międzybranżowym narzędzi umożliwiających poprawę ich możliwości negocjacji;
18. wzywa Komisję do zbadania konsekwencji znacznego opanowania rynku przez jednego detalistę lub niewielką liczbę detalistów w danym państwie członkowskim; domaga się, aby Komisja rozważyła możliwość wprowadzenia środków naprawczych – z korzyścią dla producentów i konsumentów – w przypadkach gdy praktyka detalisty lub udział w rynku może mieć skutek antykonkurencyjny;
19. wzywa Komisję do przedstawienia Parlamentowi do końca 2010 r. sprawozdania zawierającego dane nt. nadużywania pozycji nabywców w UE, niekonkurencyjnego postępowania i nieuczciwych praktyk w zakresie zawierania umów w całym łańcuchu dostaw żywności od sektora czynników produkcji po konsumenta oraz proponującego sposób reagowania na te problemy;
20. zachęca państwa członkowskie, by w stosownych przypadkach poszerzyły zakres działań krajowych organów ochrony konkurencji, wprowadzając proste mechanizmy w celu zebrania dowodów na istnienie zakłóceń konkurencji spowodowanych nieuczciwymi praktykami umownymi;
21. uważa, że istnieje potrzeba zakazu sprzedawania poniżej ceny zakupu na szczeblu wspólnotowym;
22. wzywa Komisję do wszczęcia badania całego sektora, na każdym etapie łańcucha dostaw żywności, aby określić stopień nadużywania pozycji nabywców w sektorze; zwraca uwagę, że badanie konkurencji w sektorze farmaceutycznym w 2009 r. zakończyło się sukcesem;
23. wzywa Komisję do dokonania przeglądu kryteriów stosowanych obecnie do oceny zachowań anty-konkurencyjnych (wskaźnik Herfindahla); wskaźnik ten, użyteczny przy ocenie ryzyka powstania monopolu, nie jest w stanie pokazać rzeczywistego wymiaru praktyk anty-konkurencyjnych w rodzaju zmów czy oligopoli, jak wydaje się to mieć miejsce, przynajmniej częściowo, w przypadku dużych sieci handlu detalicznego;
24. nawołuje Komisję do zapewnienia bardziej ukierunkowanego stosowania zasad konkurencji w łańcuchu dostaw żywności i rozważenia przedstawienia Parlamentowi i Radzie wniosków legislacyjnych w tym zakresie, tak by skutecznie ograniczyć możliwość zdobycia pozycji dominującej na rynku w obrębie sektorów dostarczających czynników produkcji, przemysłu przetwórstwa spożywczego oraz sektora handlu detalicznego i wzmocnić siłę przetargową rolników, umożliwiając im podjęcie skoordynowanych działań przeciwko podmiotom dominującym poprzez stworzenie skutecznie działających organizacji, zrzeszających producentów, organizacji sektorowych i MŚP;
25. uważa, że rozporządzenie 1234/2007 w sprawie wspólnej organizacji rynków (WOR) musi zostać pilnie zmienione w celu wzmocnienia takich organizacji oraz że należy zwiększyć zakres stosowania tego rozporządzenia w celu włączenia zrównoważonych praktyk produkcji jako warunku uzyskania zwolnienia, o którym mowa w art. 101 TFUE;
26. uważa, że na poziomie UE wymagany jest pewien stopień koordynacji i harmonizacji środków krajowych wymierzonych w nieuczciwe praktyki handlowe;
27. wzywa Komisję do zapewnienia różnorodności norm dla produktów bardzo charakterystycznych dla danego regionu i odróżniających się od produktów standardowych swoim szczególnym, odrębnym, lokalnym lub regionalnym charakterem;
28. wzywa Komisję do przedstawienia środków zapewniających zachowanie różnorodnych aspektów związanych z kontekstem żywieniowym, środowiskowym i zdrowotnym oraz gwarantujących, że różnorodności tej będą odpowiadać stosowne ceny; konkurencja powinna zasadniczo rozwijać się w oparciu o różnorodne i możliwe do odpowiedniego pomiaru aspekty jakościowe;
Nadużywanie pozycji nabywcy i nadużycia przy zawieraniu umów
29. nawołuje Komisję do dopilnowania, by prawo konkurencji UE nie było obchodzone w wyniku nadużycia pozycji nabywcy w łańcuchu żywności (bez wystąpienia zakłóceń), co zdarza się często w formie opóźnień w spłacie należności rolnikom lub małym producentom, zmiany warunków dokonywanych po podpisaniu umowy, wymuszania upustów, odsprzedawania ze stratą, wymagań ilościowych i nieuzasadnionych opłat za umieszczenie towarów na eksponowanych miejscach w sklepie, oraz do przedstawienia w razie konieczności odpowiednich wniosków ustawodawczych;
30. w ramach prowadzonego obecnie przeglądu dyrektywy 2000/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych domaga się w szczególności skrócenia do maksymalnie 30 dni terminów płatności w łańcuchu dostaw żywności dla wszystkich produktów spożywczych i w mniejszym stopniu do produktów łatwo psujących się (należy rozważyć odstępstwa dla organizacji i spółdzielni producentów);
31. nalega, by Komisja zaproponowała rozszerzenie zakresu stosowania europejskiego prawa konkurencji poza obecne wąskie ukierunkowanie na dobrobyt konsumenta i kwestie niskich cen żywności;
32. wzywa Komisję do zbadania, czy postulowane przez poszczególne sieci handlowe wymogi – wykraczające poza przepisy prawa – dotyczące metod uprawy owoców i warzyw oraz pozostałości w nich środków ochrony roślin są w stanie ograniczyć wolny handel i w sposób nieuzasadniony wzmocnić pozycję handlu w łańcuchu dostaw żywności;
33. domaga się sporządzenia spisu nadużyć rynkowych, takich jak sprzedaż poniżej kosztów lub prowizje od sprzedaży, i ich wyraźnego zakazania przez UE; wzywa do ustalenia publicznej listy piętnującej przedsiębiorstwa naruszające prawo i wprowadzenia systemu sankcji;
34. nawołuje Komisję do przeanalizowania, czy i w jakim stopniu nieprawidłowe wykorzystanie marek własnych (produktów oznaczonych własną marką) oraz praktyki porozumień o wspólnych zakupach zawieranych przez sieci supermarketów prowadzą do nieuczciwej konkurencji, nacisków na producentów rolnych i systematycznego obniżania cen producentów; podkreśla, że nieprawidłowe korzystanie z marek własnych ma szkodliwy wpływ na zdolność producentów -szczególnie tych drobnych - do innowacji; nalega, by Komisja podjęła działania w tym zakresie, tak by grupy rolników i producentów były sprawiedliwie traktowane w procesie kształtowania cen;
35. stoi na stanowisku, że zalecenia Komisji zmierzające do poprawy pionowej integracji sektora spożywczego nie zawsze odzwierciedlają potrzebę zrównoważenia siły przetargowej rolników, dystrybutorów i branży spożywczej oraz że strategiom tym powinny w związku z tym towarzyszyć środki zniechęcające do popełniania nadużyć;
36. ostrzega, że kontraktacja narzucona przez kupujących, integracja pionowa i kontrakty terminowe typu futures, które odgrywają coraz ważniejszą rolę, mogą osłabić konkurencję i pozycję przetargową rolników wzywa w związku z tym Komisję do zbadania skutków ustaleń umownych tego typu i w razie konieczności do podjęcia właściwych działań;
37. wzywa Komisję i państwa członkowskie do promowania należytego zawierania umów między wszystkimi podmiotami łańcucha dostaw żywności w oparciu o warunki wynegocjowane z organizacjami rolników i producentów, w tym organizacjami sektorowymi i międzybranżowymi, tak by poprawić zrównoważoną działalność rolniczą, zagwarantować najwyższą jakość produktów, które umożliwiłyby uzyskanie niższych cen zakupu czynników produkcji oraz uczciwe ceny i umożliwić stworzenie łatwo dostępnego systemu ochrony przed naruszeniem warunków umów przez nabywców; uważa, że standardowe umowy byłyby użytecznym narzędziem, a ich stosowanie mogłoby być w niektórych sektorach obowiązkowe; popiera wymianę najlepszych rozwiązań między państwami członkowskimi w zakresie powiadamiania o praktykach umownych, w tym dostarczania informacji Komisji;
38. oczekuje i zachęca do ustanowienia rzecznika dla sektora handlu detalicznego żywnością oraz innych mechanizmów służących zapewnieniu zgodności z ustaleniami umownymi; wzywa Komisję Europejską do przeanalizowania doświadczeń państw członkowskich w tym zakresie w celu ustanowienia ogólnounijnego urzędu rzecznika ds. detalicznego handlu żywnością, którego zadaniem byłoby zapewnienie stosowania kodeksów postępowania i najlepszych praktyk oraz umów w transakcjach między podmiotami z różnych państw członkowskich;
39. wzywa Komisję do wykrywania nieuczciwych praktyk pobierania opłat za umieszczenie towarów na eksponowanych miejscach w sklepie i innych opłat za wprowadzanie produktów na rynek oraz do zbadania ich pod względem zgodności z prawem konkurencji; wzywa Komisję do przedstawienia propozycji jednolitych przepisów dotyczących stosowania opłat za umieszczenie towarów na eksponowanych miejscach w sklepie i opłat za wprowadzanie produktów na rynek, a w szczególności do podjęcia działań przeciw narzucaniu przez handel zbyt wygórowanych opłat;
40. jest przekonany, że Komisja musi poprzeć kampanię informacyjną na szeroką skalę, przeprowadzoną na szczeblu europejskim w celu podniesienia świadomości rolników na temat ich praw, nadużyć, których mogą być przedmiotem, a także oddanych im do dyspozycji środków służących zgłaszaniu nadużyć;
Spekulacja
41. wzywa Unię Europejską do nalegania na utworzenie niezależnej światowej agencji regulacji ustanawiającej zasady w zakresie kontraktów terminowych typu futures na towary oraz opcji i wdrażającej surowe środki regulacyjne przeciwko światowej spekulacji produktami spożywczymi;
42. aby zwiększyć orientację rynkową, zwraca się o podjęcie środków przeciwdziałania skrajnej niestałości, jaka na nim panuje, gdyż niektóre podmioty łańcucha żywnościowego wydają się odnosić z niej korzyści, zaś inne są widocznie poszkodowane; nawołuje Komisję do przedstawienia aktów prawnych tworzących instrumenty ograniczające wahania cen, w celu ograniczenia niestabilnej sytuacji, w jakiej znajdują się producenci;
43. wzywa Komisję do wzmocnienia uprawnień europejskich organów ds. europejskiej giełdy towarowej, tak by zapobiegać spekulacji produktami spożywczym oraz pracować na rzecz wdrożenia odpowiednich środków UE zapobiegających spekulacji produktami nierolnymi wpływającej na kontrakty terminowe typu futures w rolnictwie;
44. wzywa Komisję do poprawy nadzoru i ogólnej przejrzystości rynków instrumentów pochodnych na towary rolne, a także do zwiększenia przejrzystości transakcji pozagiełdowych w kontekście nadchodzącego przeglądu dyrektywy w sprawie rynków instrumentów finansowych i innych odnośnych aktów prawnych;
Samoregulacja
45. wzywa Radę do dalszego zachęcania do podejmowania inicjatyw w zakresie samoregulacji oraz do tworzenia funduszy ubezpieczeń wzajemnych mających na celu przeciwstawianie się ryzyku gospodarczemu, tak by wzmocnić siłę przetargową rolników, zwłaszcza przez wspieranie organizacji producentów, organizacji gospodarczych, sektorowych i spółdzielni rolników;
46. zachęca państwa członkowskie do opracowania kodeksów praktyk handlowych w ramach łańcucha dostaw żywności, obejmujących mechanizmy składania skarg i system kar w przypadku stosowania nieuczciwych praktyk nawołuje Komisję do przedstawienia propozycji wspólnego kodeksu, który byłby stosowany w całej UE, w celu przywrócenia równowagi w relacjach w ramach łańcucha dostaw żywności; wzywa Komisję do przedstawienia propozycji stosowania ogólnounijnego mechanizmu monitorowania relacji między detalistami zajmującymi dominującą pozycję na rynku a ich dostawcami za pośrednictwem wyspecjalizowanych organów w państwach członkowskich;
47. uważa, że konieczne jest wspieranie ściślejszej integracji różnych połączeń łańcucha w kontekście organizacji międzybranżowych, a także sporządzenie dobrowolnych standardowych umów z możliwością wymagania przez państwa członkowskie – w pewnych przypadkach, a zwłaszcza w przypadku artykułów łatwo psujących się – przekształcenia ich w umowy obowiązkowe;
Trwały system dostaw żywności, jakość żywności
48. z ubolewaniem przyjmuje fakt, że w swoim komunikacie Komisja nie kładzie większego nacisku na znaczenie rolnictwa w gospodarczym łańcuchu wartości w obszarze dostaw żywności i przemysłu spożywczego; podkreśla korelację pomiędzy niskimi cenami wyjściowymi rolników i strukturalnymi nadwyżkami produkcji oraz ich konsekwencjami dla trwałego rozwoju, dobrostanu zwierząt, innowacji w rolnictwie i zatrudnienia w regionach o niekorzystnych warunkach gospodarowania;
49. wzywa Komisję do zaproponowania przyjęcia instrumentów wsparcia i promocji sektorów łańcucha dostaw żywności zarządzanych przez rolników, krótkich łańcuchów dostaw oraz rynków zarządzanych bezpośrednio przez rolników (farmers markets) w celu nawiązania bezpośredniego kontaktu z konsumentami i umożliwienia rolnikom uzyskania sprawiedliwszej części końcowej ceny sprzedaży przez zmniejszenie liczby pośredników i etapów przejściowych;
50. wzywa Komisję, aby w swoich działaniach zwracała szczególną uwagę na sytuację w krajach rozwijających się oraz aby nie narażała na szwank zdolności tych krajów trzecich do samozaopatrzenia w żywność;
51. wzywa Komisję do dostosowania norm UE w zakresie higieny w odniesieniu do sprzedaży lokalnej i na odległość oraz w zakresie okresu przechowywania produktów, by zdecentralizować i uprościć proces certyfikacji oraz systemy kontrolne i do promowania bezpośrednich relacji pomiędzy producentami i konsumentami oraz krótkich łańcuchów dostaw;
52. uważa, że przy udzielaniu zamówień publicznych w łańcuchu dostaw żywności należy zapewnić preferencyjne traktowanie organizacjom producentów, spółdzielniom rolniczym oraz MŚP; dlatego nawołuje Komisję do zaproponowania środków w tym zakresie;
53. wskazuje na znaczenie i konieczność opracowania solidnych przepisów dotyczących jakości produktów rolnych; przypomina w związku z tym rezolucję Parlamentu Europejskiego z dnia 25 marca 2010 r. w sprawie polityki jakości produktów spożywczych i wskazuje na konieczność bezwzględnego spełniania wszystkich norm jakości i produkcji przez produkty importowane, żeby uniknąć nieuczciwej konkurencji wobec produktów europejskich;
54. przypomina, że stałość dochodów rolników wpływa na ich zdolność do inwestowania w zielone technologie, w łagodzenie skutków zmian klimatu i odnawialne źródła energii oraz w środki ochrony środowiska naturalnego na rzecz zrównoważonego rolnictwa, a także iż rolnicy muszą spełniać wysokie standardy środowiskowe oraz że wymogi te zostaną zaostrzone w ramach wspólnej polityki rolnej po 2013 r.
55. uważa, że poprawa organizacji łańcucha dostaw żywności i jego dalsza racjonalizacja są niezbędne w celu ograniczenia wpływu transportu żywności na środowisko (odległość, jaką żywność musi pokonać od producenta do konsumenta) i promowania sprzedaży lokalnych produktów żywnościowych.
56. podkreśla, że inwestowanie w systemy przechowywania i pakowania produktów rolnych mogłoby znacząco przyczynić się do zapewnienia sprawiedliwych cen tych produktów;
57. podkreśla konieczność zapewnienia zrównoważonego rozwoju gospodarki obszarów wiejskich przez zachęcanie do przetwarzania produktów rolnych w gospodarstwach, a także do działalności pozarolniczej w celu zwiększenia liczby miejsc pracy i uzyskania dodatkowego dochodu;
58. wzywa Komisję do wspierania lokalnych i regionalnych inicjatyw w zakresie wprowadzania na rynek produktów spożywczych i nieobciążania ich nadmiernymi wymogami prawnymi i biurokratycznymi, ponieważ inicjatywy te wnoszą ważny wkład w tworzenie wartości dodanej gospodarstw rolnych;
Produkcja na własne potrzeby, gastronomia, odpady spożywcze
59. wzywa Komisję, aby w trakcie wprowadzania zmian do norm UE odpowiednio uwzględniła producentów żywności na szczeblach lokalnych, takich jak jednostki produkujące na własne potrzeby;
60. wzywa Komisję do dokonania oceny możliwych zmian w przepisach dotyczących przetargów publicznych na usługi gastronomiczne, tak by poprawić zrównoważoną działalność rolniczą i dobrostan zwierząt, rozwijać produkcję żywności sezonowej;
61. uważa, że zamówienia publiczne – zwłaszcza w kontekście specjalnych programów dotyczących przetworów mlecznych, owoców i warzyw, wdrażanych w szkołach – powinny gwarantować dostęp drobnym producentom lokalnym i ugrupowaniom producentów lokalnych;
62. uważa, że należy podjąć środki zachęcające do powstawania rynków rolnych zarządzanych bezpośrednio przez rolników, do tworzenia przestrzeni handlowych umożliwiających producentom bezpośrednie oferowanie swoich produktów konsumentom oraz do wprowadzania programów sprzyjających sprzedaży produktów na rynkach lokalnych;
63. wzywa Komisję do podjęcia działań zmierzających do ograniczania marnotrawienia żywności w ramach łańcucha jej dostaw, które w większości państw członkowskich obejmuje do 30% produkowanej żywności, oraz do zorganizowania kampanii uświadamiającej ogromne znaczenie żywności;
64. wskazuje na konieczność rozwijania programów żywnościowych dla potrzebujących ich obywateli europejskich, jak np. najubożsi, osoby starsze i młodzież;
65. zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie oraz Komisji.
UZASADNIENIE
Jednym z kluczowych celów Wspólnej Polityki Rolnej było i wciąż pozostaje zapewnianie rolnikom sprawiedliwych dochodów.
Jednak wydaje się, że w porównaniu z celami takimi jak zwiększenie wydajności i światowa konkurencyjność europejskiego przemysłu spożywczego, sprawiedliwe dochody dla rolników nie zajmują wysokiej pozycji w porządku prac Komisji Europejskiej.
Komisja Europejska poinformowała Parlament i Radę o poważnych problemach utrudniających prawidłowe funkcjonowanie łańcucha dostaw żywności w Europie.
Uwidoczniły się one w związku z dramatyczną zmiennością cen towarów w sektorze rolno-spożywczym.
Wydaje się, że problemy te są ściśle związane z większą koncentracją w sektorze przetwórców, hurtowników, detalistów i sieci supermarketów, a także ze wzrostem ich możliwości rynkowych oraz stosowaniem różnych praktyk nadużywania przez nich jako nabywców dominującej pozycji w łańcuchu dostaw żywności.
Co więcej, Komisja zwraca uwagę na kilka nieuczciwych praktyk w zakresie zawierania umów oraz na praktyki polegające na ograniczaniu dostępu do rynku i nakładaniu na producentów nienależnych opłat za umieszczanie produktów spożywczych na wyeksponowanych miejscach w sklepie lub wyeksponowanych półkach w regale (ang. listing) w sektorze detalicznym.
Ponadto w komunikacie postawiono pytanie dotyczące przyczyny, dla której rolnicy muszą radzić sobie z problemem obniżania cen u producentów w prawie wszystkich sektorach, podczas gdy konsumenci muszą płacić te same lub wyższe ceny za końcowe produkty, które nabywają.
Trudno jest jednak uzyskać dane na temat wysokości marż w sektorze.
W odpowiedzi na te problemy Komisja proponuje poprawę przejrzystości cen w całym łańcuchu dostaw żywności, aby zwiększyć konkurencję i w ten sposób przeciwdziałać wahaniom cen oraz poprawę przepływu informacji pomiędzy partnerami na rynku w zakresie podaży i popytu, cen i warunków zawierania umów.
Jednakże obecnie w państwach członkowskich i na szczeblu UE jest bardzo niewiele dostępnych danych dotyczących kształtowania cen na poziomie przetwarzania, handlu i wprowadzania do obrotu.
Sprawozdanie zawiera propozycje, które zebrano w oparciu o dokument roboczy przygotowany przez sprawozdawcę w celu zachęcenia wszystkich zainteresowanych stron do wyrażenia opinii w zakresie kluczowych aspektów lepszego funkcjonowania łańcucha dostaw żywności i sprawiedliwych dochodów dla rolników.
W projekcie rezolucji przejęto wiele z zaproponowanych rozwiązań, by zintensyfikować rozważania dotyczące możliwych rozwiązań i wezwać Komisję i Radę do podjęcia natychmiastowych działań.
1.
Przejrzystość
Komisja proponuje środki mające na celu zwiększenie przejrzystości cen w sektorze spożywczym.
Należy do nich głównie poprawa przejrzystości rynków instrumentów pochodnych na towary rolne w celu umożliwienia kontroli nad nadmierną spekulacją i wahaniami cen towarów rolnych.
Ponadto Komisja proponuje europejskie narzędzie monitorowania cen żywności i łatwo dostępne serwisy służące porównywaniu detalicznych cen żywności.
Jednakże rozwiązania te nie obejmują środków, które mogłyby zwiększyć przejrzystość w przypadku rozkładu wartości dodanej i marż zysku między poszczególne sektory łańcucha dostaw żywności i w ich obrębie; informacji ujawniających faktyczne koszty produkcji ponoszone przez rolników w stosunku do cen oferowanych przez kupujących oraz związanych z tym konsekwencji dla praktyk produkcyjnych, jakości żywności i restrukturyzacji sektora, negatywne skutki dla środowiska naturalnego i porównywalne czynniki zewnętrzne; lub informacji na temat wpływu strukturalnych nadwyżek produkcyjnych wynikających z niektórych polityk dotyczących ilości dostaw i związanego z tym obniżania cen u producenta.
2.
Konkurencja
Komisja proponuje środki mające na celu zwiększenie konkurencyjności w europejskim łańcuchu dostaw żywności
przede wszystkim poprzez poprawę dalszej integracji branży spożywczej na rynku wewnętrznym oraz usunięcie terytorialnych ograniczeń dostaw, które są sprzeczne z zasadami rynku wewnętrznego.
Komisja dokonuje również przeglądu wybranych norm środowiskowych i systemów oznaczania pochodzenia, które mogą utrudniać handel ponadgraniczny, oraz proponuje powstrzymanie tworzenia krajowych i regionalnych systemów oznakowania, które mają zostać zastąpione nowymi ramami oznaczeń geograficznych, norm handlowych oraz systemów certyfikacji w ramach polityki jakości.
Jednakże sprawozdawca wyraża ubolewanie z powodu faktu, że proponowane rozwiązania nie uwzględniają znacznego zróżnicowania struktur terytorialnych, rozmiarów, poziomu specjalizacji, zdolności do zatrudnienia różnych małych, średnich i dużych przedsiębiorstw wchodzących w skład łańcucha dostaw żywności oraz ich różnego dostępu do wsparcia publicznego; wyjątkowo nierównej siły przetargowej rolników w porównaniu z przetwórcami, hurtownikami i detalistami, co doprowadziło do nadużyć ze strony nabywców i zachowań antykonkurencyjnych; niewielkiej ambicji i niskich wyników krajowych i europejskich organów ds. konkurencji, jeśli chodzi o rozwiązywanie problemu tych asymetrii i podejmowanie odpowiednich środków; oraz utrzymującej się w niemal wszystkich państwach członkowskich „wojny cenowej” pomiędzy sieciami supermarketów.
3.
Restrukturyzacja rolnictwa i łańcucha dostaw żywności
Komisja proponuje środki umożliwiające restrukturyzację sektora rolniczego i łańcuchów dostaw żywności oraz zachęca do tworzenia organizacji producentów rolnych.
Przykładowo Komisja proponuje skupić się na sektorze mleczarskim, nie uwzględniając znacznej ilości wysoko przetworzonych produktów spożywczych w większości nabywanych przez konsumentów w gospodarstwach domowych.
Przewiduje ona również utworzenie nowej grupy wysokiego szczebla ukierunkowanej na zwiększenie konkurencyjności sektora rolno-spożywczego, w szczególności MŚP oraz wspieranie innowacji i eksportu w tym sektorze.
Jednakże propozycje te nie uwzględniają znacznego zróżnicowania struktur rolnych i rozmiarów gospodarstw oraz ich powiązań na rynkach lokalnych, regionalnych, krajowych lub międzynarodowych; znacznego zróżnicowania przedsiębiorstw przetwórczych oraz różnych poziomów konkurencyjności w odniesieniu do rynków i łańcuchów dostaw żywności, do których przedsiębiorstwa te należą; zróżnicowania niezależnych lokalnych detalistów, rynków, lokalnych łańcuchów dostaw żywności i systemów dostaw żywności częściowo na własne potrzeby, które są niezależne od sytuacji na rynku; znacznego uzależnienia producentów prowadzących intensywną działalność rolno-przemysłową i należących do łańcucha dostaw żywności od zewnętrznych, często importowanych środków produkcji, których to producentów uważa się za najbardziej konkurencyjnych na światowym rynku; szybkiego rozwiązywania działalności przez małe i średnie przedsiębiorstwa, detalistów i sklepy, zwłaszcza na obszarach wiejskich o niekorzystnych warunkach gospodarowania; oraz sprzeczności pomiędzy europejskimi zasadami konkurencji, a zamiarem Komisji dotyczącym zwiększenia siły przetargowej organizacji producentów, tak by mogli oni uzyskać uczciwą cenę za swoje produkty.
4.
Nadużywanie pozycji nabywcy i nadużycia przy zawieraniu umów
Komisja uważa, że niezbędne jest podjęcie działań mających na celu likwidację nieuczciwych praktyk umownych między podmiotami gospodarczymi w ramach całego łańcucha dostaw żywności.
Zwraca ona uwagę na takie praktyki jak opóźnione i nieterminowe płatności, jednostronne zmiany umów, płatności z góry, jako opłaty za rozpoczęcie współpracy z supermarketami i wiele innych.
Jednakże propozycje dotyczące środków mających na celu przeciwdziałanie tym praktykom ograniczają się do wymiany dobrych praktyk, kampanii informacyjnych i przygotowania dobrowolnych standardowych umów.
Co więcej propozycje nie obejmują środków mających na celu przeciwdziałanie praktykom, które narzucają producentom niskie ceny poprzez wymaganie dostarczania dużych ilości towarów, narzucanie niskich marż (wyłączne ceny dla jednego nabywcy); środków, które określałyby maksymalne opłaty za umieszczanie towarów na wyeksponowanych miejscach w sklepie lub wyeksponowanych półkach w regale (ang. listing fees), i środki uniemożliwiające stosowanie gróźb usunięcia towarów z takich miejsc; środków mających na celu przeciwdziałanie przepadkowi dostaw, nienależnym opłatom za opakowanie, opłatom za wprowadzenie do obrotu, rabatom po sprzedaży i płatnościom z mocą wsteczną; środków mających na celu przeciwdziałanie niepotrzebnym opóźnieniom płatności, co jest praktyką stosowaną prawie we wszystkich sieciach detalicznych oraz dodatkowym opłatom na z tytułu wprowadzenie do obrotu wprowadzanych na pokrycie kosztów nieprawidłowości w funkcjonowaniu rynku; środków mających na celu poprawę wiedzy producentów i konsumentów na temat kształtowania cen w całym łańcuchu dostaw żywności oraz środków mających na celu kontrolę koncentracji podmiotów prowadzących sprzedaż pakietową i grup zakupowych na poziomie europejskim.
5.
Odsprzedaż ze stratą
W części dotyczącej praktyk antykonkurencyjnych Komisja nie wspomniała konkretnie o praktykach odsprzedaży ze stratą, które są powszechnie stosowane w Europie.
Komisja wskazuje jednak znaczną liczbę przypadków karteli i przypadków narzucania cen odsprzedaży, wspólnej komercjalizacji, porozumień o wspólnych zakupach (porozumienia mające na celu obniżenie kosztów zakupu surowców do produkcji, ang. buying alliances), porozumień o sprzedaży wiązanej i pakietowej oraz coraz powszechniejszego stosowania marki własnej.
Jednakże komunikat nie zawiera danych lub analiz dotyczących praktyk odsprzedaży ze stratą, która obejmowałaby takie przypadki jak „kartel makaronowy” we Włoszech lub podobne przypadki we Francji, w Niemczech, Irlandii i nowych państwach członkowskich; propozycji, które uwzględniałyby doświadczenia różnych państw członkowskich w stosowaniu krajowych przepisów dotyczących przeciwdziałania praktykom odsprzedaży ze stratą i które mogłyby zwiększyć efektywność obowiązującego prawa UE dotyczącego konkurencji pod względem zapobiegania tym praktykom i ich powstrzymywania;
Co więcej działalność europejskiego systemu monitorowania cen i marż produktów rolnych powinna prowadzić do określenia cen minimalnych pokrywających koszty produkcji i gwarantujących rolnikom sprawiedliwe dochody.
Taka cena służyłaby za punkt odniesienia w negocjacjach pomiędzy organizacjami producentów a partnerami stanowiącymi dalsze ogniwa w łańcuchu dostaw żywności, zakazując sprzedaży ze stratą dla rolników.
6.
Poprawa jakości żywności i trwałe systemy dostaw żywności
Ponadto w komunikacie nie uwzględniono istotnych dla cen zależności między rozmiarem gospodarstw i cenami wyjściowymi u producentów; różnic w zależności gospodarstw od zewnętrznych środków produkcji (energia, pasza itd.) zrównoważonego rozwoju działalności rolniczej, zważywszy na nowe wyzwania, takie jak zmiany klimatu, utrata różnorodności biologicznej, o czym była mowa w ramach oceny funkcjonowania WPR oraz strategii gospodarczej UE 2020; związku norm higienicznych w UE ze sprzedażą lokalną i na odległość oraz okresem przechowywania produktów; oraz różnorodnych kryteriów oceny jakości żywności niezależnych od bezpieczeństwa.
Ulepszenia funkcjonowania łańcuchów dostaw żywności powinny obejmować zróżnicowanie i przegląd norm higienicznych: decentralizację i uproszczenie systemów certyfikacji i kontroli; promowanie bezpośrednich kontaktów między producentem a konsumentem oraz krótkich łańcuchów dostaw żywności, które są korzystne z punktu widzenia zrównoważonego rozwoju, jak wykazały ostatnie projekty badawcze KE; oraz zaangażowanie producentów i konsumentów w opracowywanie kryteriów jakości i kryteriów dotyczących uczciwego handlu.
7.
Samowystarczalność, publiczne łańcuchy dostaw żywności, gastronomia i odpady spożywcze
W komunikacie nie uwzględniono następujących zagadnień:
- łańcuchy dostaw żywności, które nie są włączone w gospodarkę rynkową lub są w nią włączone jedynie częściowo, np. produkcja w całości lub częściowo na własne potrzeby, która nadal stanowi istotną część dostaw żywności w wielu państwach członkowskich, zwłaszcza w sektorze owoców i warzyw.
- gastronomia publiczna i prywatna (w tym stołówki i restauracje), która ma własne szczególne potrzeby, struktury cen i reguły konkurencji;
- kryteria zrównoważonego rozwoju środowiska w przypadku praktyk w zakresie zaopatrzenia w żywność (gastronomia) jako sposób na podwyższenie jakości żywności i zwiększenie lokalnego wzrostu gospodarczego z jednoczesnym zmniejszeniem odległości, jaką żywność musi pokonać od producenta do konsumenta, i ograniczeniem uzależnienia od środków agrochemicznych;
- wyjątkowo duże straty produktów spożywczych w całym łańcuchu dostaw żywności, które w większości państw członkowskich wynoszą aż 30% żywności produkowanej i wprowadzanej do obrotu;
- znaczenie europejskiego programu pomocy żywnościowej dla łańcucha dostaw żywności, który zapewnia wyżywienie 43 milionom ubogich osób w Europie i który należy zmienić w taki sposób, by stworzyć lepsze powiązania między lokalnymi producentami a konsumentami.
8.
Spekulacja
Sprawozdawca wzywa do ustanowienia odpowiednich środków przeciwdziałania spekulacjom na rynku produktów spożywczych.
4.6.2010
OPINIA Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności
dla Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi
w sprawie sprawiedliwych wynagrodzeń dla rolników: poprawa funkcjonowania łańcucha dostaw żywności w Europie
( 2009/2237(INI) )
Sprawozdawczyni:
Esther Herranz García
WSKAZÓWKI
Komisja Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności zwraca się do Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi, właściwej dla tej sprawy, o uwzględnienie w końcowym tekście projektu rezolucji następujących wskazówek:
1. z zadowoleniem odnosi się do komunikatu Komisji Europejskiej z dnia 28 października 2009 r. zatytułowanego „Poprawa funkcjonowania łańcucha dostaw żywności w Europie”( COM(2009)0591 ), który uznaje istnienie znaczącego braku równowagi sił między poszczególnymi podmiotami, ale uważa środki zaproponowane we wspomnianym komunikacie za niedostateczne, aby stawić czoła temu problemowi;
2. ubolewa nad brakiem współzależności między wysokimi cenami konsumpcyjnymi i zapłatą otrzymywaną przez rolników europejskich, a także podkreśla konieczność zapewnienia sprawiedliwszego podziału wartości dodanej między poszczególne ogniwa łańcucha, od rynku pierwotnych czynników produkcji, które w łańcuchu poprzedzają rolników do końcowego konsumenta na końcu łańcucha;
3. wzywa do szerokiej debaty nad uwzględnieniem w większym stopniu związku między ceną a jakością i uważa, że należy dostarczać informacje konsumentom, na przykład za pośrednictwem stron internetowych producentów lub terminali w sklepach, łącznie z informacją na temat metod chowu i uprawy;
4. wzywa do wprowadzenia europejskiej strategii mającej na celu ulepszenie możliwości negocjacyjnych najsłabszych ogniw łańcucha, w szczególności w sektorze pierwotnym; uważa między innymi, że konieczna jest zmiana europejskich przepisów w zakresie konkurencji i harmonizacja sposobów postępowania krajowych organów ds. konkurencji, z uwzględnieniem specyfiki sektora rolnego;
5. stwierdza, że brak równowagi sił wpływa zniechęcająco na kontynuację działalności rolniczej w Unii Europejskiej; podkreśla potrzebę wzmocnienia działań wspólnotowych ukierunkowanych na koncentrację podaży w różnych sektorach produkcji poprzez zwiększone wsparcie dla grup producenckich, które ma poprawić ich pozycję negocjacyjną wobec pozostałych ogniw w łańcuchu dostaw żywności;
6. wzywa Komisję do zbadania skutków w wszystkich państwach członkowskich o dużym stopniu penetracji rynku przez jeden podmiot sprzedaży detalicznej oraz do rozważenia wprowadzenia odpowiedniej górnego pułapu penetracji rynku;
7. popiera przyznanie wsparcia na stworzenie i funkcjonowanie krajowych systemów monitorowania kształtowania i rozwoju cen w handlu detalicznym i w supermarketach;
8. domaga się określenia nadużyć rynkowych, takich jak sprzedaż poniżej kosztów lub prowizje od sprzedaży, i ich wyraźnego zakazania przez Unię Europejską; wzywa do ustalenia publicznej listy przedsiębiorstw naruszających prawo i ustanowienia systemu sankcji;
9. potępia manipulację cenami i tworzenie karteli przez sektor supermarketów i domaga się podjęcia pilnych kroków w celu położenia kresu tej sytuacji i zapewnienia większej przejrzystości procesu ustalania cen produktów żywnościowych dla odbiorcy końcowego;
10. kładzie w szczególności nacisk na konieczność zaostrzenia przepisów europejskich dotyczących opóźnień w płatnościach dla dostawców, zarówno w odniesieniu do umów z podmiotami publicznymi, jak i z prywatnymi wspólnikami; domaga się również wprowadzenia na szczeblu europejskim środków zmierzających do uniemożliwienia nieuczciwej konkurencji przy wprowadzaniu do obrotu własnych marek dystrybutorów;
11. podkreśla potrzebę promowania podnoszenia wartości dodanej produkcji żywności w Europie i wdrażania kampanii informacyjnych mających przybliżyć konsumentom wysiłki podejmowane przez rolników i stosowny przemysł w zakresie środowiska naturalnego, bezpieczeństwa żywności i dobrostanu zwierząt;
12. odnotowuje pojawienie się w kilku państwach członkowskich dobrowolnych kodeksów postępowania oraz ustanowienie rzecznika ds. sektora detalicznego handlu żywnością; wzywa Komisję do przeanalizowania doświadczeń państw członkowskich w tym zakresie w celu ustanowienia ogólnoeuropejskiego kodeksu postępowania oraz urzędu rzecznika ds. detalicznego handlu żywnością;
13. uważa, że konieczne jest zachęcanie do większej integracji poszczególnych ogniw łańcucha w ramach organizacji międzybranżowych, ustanowienie kodeksów dobrych praktyk i utworzenie dobrowolnych umów wzorcowych, z możliwością wymagania przez państwa członkowskie – w określonych przypadkach i przede wszystkim w odniesieniu do łatwo psujących się produktów – ich obowiązkowego stosowania;
14. wzywa państwa członkowskie do wprowadzenia mechanizmów arbitrażowych gwarantujących przestrzeganie ustaleń kontraktowych;
15. przypomina, że stałość dochodów rolników wpływa na ich zdolność do inwestowania w zielone technologie, w łagodzenie skutków zmian klimatu i odnawialne źródła energii oraz w środki ochrony środowiska naturalnego na rzecz zrównoważonego rolnictwa, a także iż rolnicy muszą spełniać wysokie standardy środowiskowe oraz że wymogi te zostaną zaostrzone w ramach wspólnej polityki rolnej po 2013 r.
16. wzywa Komisję do ulepszenia europejskiego narzędzia monitorowania cen żywności i do opracowania przyjaznego dla użytkowników, przejrzystego i wielojęzycznego interfejsu umożliwiającego konsumentom i zainteresowanym stronom porównywanie cen podstawowych produktów żywnościowych w każdym ogniwie łańcucha dostaw żywności w jednym państwie członkowskim i między różnymi państwami członkowskimi;
17. uważa, że poprawa organizacji łańcucha dostaw żywności i jego dalsza racjonalizacja są niezbędne w celu ograniczenia wpływu transportu żywności na środowisko (odległość, jaką żywność musi pokonać od producenta do konsumenta) i promowania sprzedaży lokalnych produktów żywnościowych.
WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI
Data przyjęcia
2.6.2010
Wynik głosowania końcowego
+:
–:
0:
54
2
Posłowie obecni podczas głosowania końcowego
János Áder, Elena Oana Antonescu, Kriton Arsenis, Pilar Ayuso, Paolo Bartolozzi, Sandrine Bélier, Martin Callanan, Nessa Childers, Chris Davies, Bairbre de Brún, Esther de Lange, Anne Delvaux, Bas Eickhout, Edite Estrela, Jill Evans, Karl-Heinz Florenz, Elisabetta Gardini, Gerben-Jan Gerbrandy, Julie Girling, Françoise Grossetête, Dan Jørgensen, Karin Kadenbach, Christa Klaß, Jo Leinen, Corinne Lepage, Peter Liese, Linda McAvan, Radvilė Morkūnaitė-Mikulėnienė, Vladko Todorov Panayotov, Gilles Pargneaux, Antonyia Parvanova, Andres Perello Rodriguez, Sirpa Pietikäinen, Mario Pirillo, Pavel Poc, Vittorio Prodi, Frédérique Ries, Oreste Rossi, Daciana Octavia Sârbu, Carl Schlyter, Horst Schnellhardt, Theodoros Skylakakis, Bogusław Sonik, Catherine Soullie, Salvatore Tatarella, Anja Weisgerber, Glenis Willmott, Sabine Wils, Marina Yannakoudakis
Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego
Christofer Fjellner, Gaston Franco, Esther Herranz García, Rovana Plumb, Bart Staes, Kathleen Van Brempt, Anna Záborská
15.6.2010
OPINIA Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów
dla Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi
w sprawie sprawiedliwych wynagrodzeń dla rolników: poprawa funkcjonowania łańcucha dostaw żywności w Europie
( 2009/2237(INI) )
Sprawozdawca komisji opiniodawczej: Ashley Fox
WSKAZÓWKI
Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów zwraca się do Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi, właściwej dla tej sprawy, o uwzględnienie w końcowym tekście projektu rezolucji następujących wskazówek:
1. zwraca uwagę na wyraźnie nierówny układ sił w całym łańcuchu dostaw żywności między podstawowymi podmiotami rynku nakładów produkcyjnych, producentami surowców, przetwórcami i detalistami spowodowany między innymi brakiem skuteczności i koordynacji producentów oraz różnicami w wielkości ekonomicznej gospodarstwa, sile rynkowej i pozycji w łańcuchu; podkreśla, że zrównoważone stosunki handlowe poprawią funkcjonowanie łańcucha dostaw żywności i przyniosą korzyści wszystkim podmiotom gospodarczym, w tym konsumentom i producentom;
2. zwraca się do państw członkowskich, aby w stosownych przypadkach, przy wsparciu ze strony właściwych władz, zbadały dochody i konkurencyjność w łańcuchu dostaw żywności, jak i rynki i ograniczenia właściwe dla każdego z głównych sektorów łańcucha oraz opracowały wnioski na rzecz wzmocnienia organizacji reprezentujących interesy producentów, by usprawnić ich organizację i poprawić ich skuteczność w negocjacjach handlowych, a także by wspierać szkolenia dla rolników w zakresie planowania strategicznego i zachęcić ich do inwestowania na wcześniejszym etapie łańcucha dostaw, tak aby mogli oni czerpać korzyści z wartości dodanej ich produktów;
3. wzywa Komisję do uwzględnienia, w swojej analizie problemów dotyczących łańcucha dostaw żywności, wpływu nowych podmiotów wyspecjalizowanych w nowoczesnych formach gastronomii, a zwłaszcza w branży żywienia zbiorowego; zwraca się do Komisji o określenie udziałów w rynku tych nowych podmiotów w całej Unii Europejskiej i zbadanie różnic w zachowaniach na rynkach pomiędzy tymi podmiotami a tradycyjnymi podmiotami w łańcuchu; zwraca się do Komisji o opublikowanie sprawozdania i, w razie potrzeby, zaproponowanie środków sprzyjających większemu dostosowaniu się tego sektora do europejskich przepisów w dziedzinie konkurencji oraz do dobrych praktyk handlowych i umownych;
4. uważa, że asymetryczna reakcja zaobserwowana pomiędzy zmianami cen towarów a zmianami konsumpcyjnych cen żywności jest oznaką mającej negatywne skutki nierównowagi w łańcuchu dostaw żywności, których przykładem jest uniemożliwianie konsumentom korzystania z niższych cen; podkreśla, że zwiększona przejrzystość łańcucha dostaw żywności jest potrzebna do zwiększenia konkurencji i poprawy odporności na zmienność cen; podkreśla konieczność ułatwienia producentom i MŚP szerszego dostępu do rynków;
5. wzywa Komisję do wzmocnienia unijnych narzędzi, aby zmniejszyć zmienność cen na rynku rolno-spożywczym;
6. zwraca uwagę, że wzrost cen detalicznych żywności jest ciężarem dla dochodów gospodarstw domowych, w szczególności najbardziej potrzebujących gospodarstw domowych, które wydają znaczną część swoich dochodów na zakup żywności; dostrzega ważną rolę, jaką odgrywa konkurencja między poszczególnymi podmiotami w łańcuchu dostaw żywności, dając wszystkim konsumentom – a w szczególności tym najbardziej potrzebującym – możliwość wybrania niższej ceny, a także podkreśla, że wszelkie reformy w łańcuchu dostaw żywności nie powinny ani szkodzić konkurencji ani przynosić szkody konsumentom;
7. podkreśla znaczenie zmiany europejskiego programu pomocy żywnościowej w ramach WPR na rzecz osób najbardziej potrzebujących, aby wspierać łańcuch dostaw żywności dla najuboższych obywateli Unii;
8. zwraca uwagę, że druga tablica wyników dla rynków konsumenckich ukazuje zadowolenie konsumentów z usług oferowanych przez detalicznych sprzedawców żywności, lecz wskazuje na niezadowolenie w zakresie porównywalności cen żywności; z zadowoleniem zwraca uwagę na opublikowanie przez Komisję pierwszej edycji europejskiego narzędzia monitorowania cen żywności, jak również podobne inicjatywy podejmowane przez państwa członkowskie w celu umożliwienia godziwych dochodów w całym łańcuchu dostaw żywności, z analizą kosztów, procesów, wartości dodanej, wielkości, cen, marż we wszystkich sektorach łańcucha dostaw żywności, zgodnie z prawem konkurencji i ochroną tajemnicy handlowej, tak aby zapewnić konsumentom większą przejrzystość cen;
9. zwraca się do państw członkowskich, mając na celu osiągnięcie sprawiedliwych cen, o wzmocnienie siły przetargowej i możliwości zarządzania producentów surowców i organizacji producentów w stosunku do innych podmiotów gospodarczych łańcucha dostaw żywności, a także o zachęcanie do tworzenia organizacji zacieśniających więzi między różnymi podmiotami poszczególnych sektorów, pod warunkiem że nie utrudniają one prawidłowego funkcjonowania jednolitego rynku;
10. wzywa Komisję i państwa członkowskie do nadania silniejszej podstawy warunkom umownym w całym łańcuchu dostaw żywności, tak aby wszystkie podmioty mogły czerpać pełne korzyści z jednolitego rynku, zachowując jednocześnie swobodę zawierania umów, poprzez ustanowienie dobrowolnych zasad dobrych praktyk umownych, tam gdzie to możliwe na szczeblu europejskim, oraz zidentyfikowanie nieuczciwych praktyk umownych i zakazanie ich stosowania; podkreśla, że duże znaczenie ma również skrócenie terminów płatności w łańcuchu dostaw żywności w ramach trwającej weryfikacji dyrektywy 2000/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych; wzywa Komisję do przygotowania dobrowolnych standardowych umów na piśmie dla sektora rolno-spożywczego;
11. z zadowoleniem przyjmuje decyzję Komisji o rozszerzeniu kompetencji i składu Grupy Wysokiego Szczebla ds. Konkurencyjności Przemysłu Rolno-Spożywczego; wzywa Komisję, by zachęcała wszystkie zainteresowane podmioty, w tym stowarzyszenia konsumenckie do udziału w tym forum oraz zwraca się do rozmaitych platform w ramach tego forum o propagowanie wymiany informacji i najlepszych praktyk w całej Unii Europejskiej; zwraca się do Komisji i państw członkowskich w tym kontekście o opracowanie europejskich dobrowolnych zasad dobrych praktyk handlowych dla wszystkich podmiotów w łańcuchu dostaw żywności;
12. zachęca do powołania rzeczników praw obywatelskich we wszystkich państwach członkowskich, którzy rozstrzygaliby spory między wszystkimi podmiotami, rozpatrywali skargi i przedstawiali zalecenia na temat ściślejszego przestrzegania przepisów ustawodawstwa i dobrowolnych zasad; zachęca krajowych rzeczników praw obywatelskich do wymiany najlepszych praktyk i do koordynacji działań;
13. wzywa Komisję i państwa członkowskie do zidentyfikowania, oceny i – w stosownych przypadkach – podejmowania problemu nieuczciwych praktyk handlowych i umownych oraz nadużyć dominującej pozycji na rynku, które szkodzą funkcjonowaniu rynku wewnętrznego, a także do ich zwalczania; podkreśla, że szerzenie wiedzy na temat praw wynikających z umów przyczyni się do zapobiegania tym praktykom; zwraca się o przeprowadzenie kampanii informującej wszystkie podmioty w łańcuchu dostaw żywności, a w szczególności rolników, o ich prawach i najbardziej powszechnych nieuczciwych praktykach handlowych;
14. uważa, że konsumenci muszą mieć dostęp do jasnych informacji umieszczonych na etykiecie umożliwiających ustalenie pochodzenia żywności nieprzetworzonej oraz rozpoznanie lokalnych i tradycyjnych produktów, a także podkreśla, że takie systemy oznaczania nie powinny utrudniać swobodnego przepływu towarów na rynku wewnętrznym;
15. jest świadomy, jakie znaczenie mają własne znaki handlowe sprzedawców detalicznych dla zwiększenia konkurencji oraz umożliwienia konsumentom czerpania korzyści z większego wyboru i niższych cen;
16. wzywa Komisję do przeprowadzenia oceny skutków korzyści, jakie przynoszą lepsze ramy prawne w zakresie własnych znaków jakości i znaków handlowych sprzedawców detalicznych z myślą o ograniczeniu ich liczby i zapewnieniu konsumentom większej przejrzystość, a także zwiększeniu dostęp producentów do rynku;
17. zachęca państwa członkowskie, by w stosownych przypadkach poszerzyły zakres działań krajowych organów ochrony konkurencji, wprowadzając proste mechanizmy w celu zebrania dowodów na istnienie zakłóceń konkurencji spowodowanych nieuczciwymi praktykami umownymi;
18. wzywa organy ochrony konkurencji, by w stosownych przypadkach zbadały praktyki antykonkurencyjne pomiędzy wszystkimi podmiotami w łańcuchu dostaw żywności i – w razie konieczności – podejmowały działania zwalczające takie praktyki;
19. wzywa Komisję do wyjaśnienia nabywcom publicznym w łańcuchu dostaw żywności stosowania kryteriów w zakresie ochrony środowiska i norm społecznych określonych w dyrektywie 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi
Dz.U. L 134 z 30.4.2004, s. 114. oraz do uzupełnienia ich kryteriami sprzyjającymi innowacjom, w szczególności aby zachęcać do: a) uczciwego handlu względem producentów i produktów lokalnych; b) zrównoważonego rolnictwa europejskiego; c) wybierania ofert najkorzystniejszych pod względem ekonomicznych zamiast najtańszych ofert; d) powrotu do inwestycji o charakterze innowacyjnym w gospodarstwach europejskich; zachęca Komisję do włączenia tych propozycji do zapowiedzianego komunikatu wyjaśniającego w sprawie ram prawnych w zakresie pomocy instytucjom zamawiającym w pełniejszym uwzględnianiu celów promowania innowacji, trwałego rozwoju i walki z wykluczeniem społecznym;
20. wzywa Komisję do zwiększenia wysiłków na rzecz zapobiegania dyskryminacji w stosunku do europejskich MŚP sektora rolno-spożywczego na rynkach międzynarodowych; w szczególności wzywa Komisję do zaproponowania środka umożliwiającego instytucjom zamawiającym Unii Europejskiej ułatwienie dostępu MŚP do łańcucha dostaw żywności przy udzielaniu zamówień publicznych, na wzór zapisu już obowiązującego niektóre strony Porozumienia w sprawie zamówień rządowych WTO (GPA).
WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI
Data przyjęcia
3.6.2010
Wynik głosowania końcowego
+:
–:
0:
36
Posłowie obecni podczas głosowania końcowego
Pablo Arias Echeverría, Lara Comi, António Fernando Correia De Campos, Jürgen Creutzmann, Christian Engström, Evelyne Gebhardt, Małgorzata Handzlik, Malcolm Harbour, Philippe Juvin, Sandra Kalniete, Eija-Riitta Korhola, Kurt Lechner, Toine Manders, Hans-Peter Mayer, Mitro Repo, Robert Rochefort, Zuzana Roithová, Heide Rühle, Christel Schaldemose, Andreas Schwab, Catherine Stihler, Róża Gräfin von Thun und Hohenstein, Kyriacos Triantaphyllides, Emilie Turunen, Bernadette Vergnaud, Barbara Weiler
Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego
Ashley Fox, Anna Hedh, Constance Le Grip, George Lyon, Emma McClarkin, Morten Messerschmidt, María Muñiz De Urquiza, Konstantinos Poupakis, Sylvana Rapti, Wim van de Camp
WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI
Data przyjęcia
28.6.2010
Wynik głosowania końcowego
+:
–:
0:
32
4
2
Posłowie obecni podczas głosowania końcowego
John Stuart Agnew, Liam Aylward, Christophe Béchu, José Bové, Luis Manuel Capoulas Santos, Michel Dantin, Albert Deß, Diane Dodds, Hynek Fajmon, Iratxe García Pérez, Béla Glattfelder, Martin Häusling, Esther Herranz García, Peter Jahr, Elisabeth Jeggle, Jarosław Kalinowski, Elisabeth Köstinger, Giovanni La Via, Stéphane Le Foll, Miguel Angel Martínez Martínez, Gabriel Mato Adrover, James Nicholson, Rareş-Lucian Niculescu, Wojciech Michał Olejniczak, Georgios Papastamkos, Marit Paulsen, Britta Reimers, Ulrike Rodust, Alfreds Rubiks, Giancarlo Scottà, Czesław Adam Siekierski, Sergio Paolo Francesco Silvestris, Marc Tarabella
Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego
Luís Paulo Alves, Spyros Danellis, Bas Eickhout, Jill Evans, Marian Harkin, Sandra Kalniete, Astrid Lulling, Maria do Céu Patrão Neves, Christel Schaldemose, Robert Sturdy, Milan Zver
Zastępca(y) (art. 187 ust. 2) obecny(i) podczas głosowania końcowego
Tadeusz Cymański
