Przewodnictwo niemieckie w Unii Europejskiej – szansa, czy zagrożenie?
Instytucje
Polska
2007-02-19 - 10:02
Po prezydencji brytyjskiej w drugiej połowie 2005 roku, od stycznia przewodnictwo w UE przejął z rąk Austriaków i Finów kolejny wielki gracz w europejskiej polityce – Niemcy.
Naturalną tendencją jest, by wraz z kolejną zmianą przewodnictwa dokonywać oceny związanych z nim szans i zagrożeń dla Polski.
Tej pokusie nie oparła się redakcja polskiej sekcji prasowej Parlamentu Europejskiego zadając polskim parlamentarzystom pytania o ich nadzieje i obawy związane z niemieckim przewodnictwem w Radzie.
O polityce wschodniej, bezpieczeństwie energetycznym i reformach instytucjonalnych mówią – wiceprzewodniczący Parlamentu Europejskiego i członek Komisji Spraw Zagranicznych Marek Siwiec (PES), wiceprzewodniczący parlamentarnej Komisji Budżetowej i współautor porozumienia w sprawie wieloletniej perspektywy finansowej Janusz Lewandowski (EPP-ED), członek Komisji Spraw Zagranicznych i delegacji ds. Stosunków z Białorusią Konrad Szymański (UEN) oraz członek Podkomisji Praw Człowieka i Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi Witold Tomczak (IND/DEM).
Prezydencja wagi ciężkiej
Zdaniem posła Marka Siwca przewodnictwo niemieckie ma w powszechnym oczekiwaniu zakończyć „czas półsnu - czas, w którym Unia Europejska zatrzymała się”. „Wiadomo, że ten, kto nie posuwa się do przodu, cofa się”, dlatego zdaniem wiceprzewodniczącego Parlamentu Europejskiego kanclerz Angela Merkel, jako nowa osoba pośród przywódców europejskich i mająca duże ambicje, pokaże nowy rodzaj przywództwa – „Będzie ona na pewno konfrontowana z odchodzącymi europejskimi politykami, którzy do Unii Europejskiej wiele już nie wniosą.
Mam na myśli, na przykład, prezydenta Jacques'a Chiraca, Toniego Blaira czy polityka, który już odszedł - Silvio Berlusconiego”. „Jeśli chodzi o reformy instytucjonalne, Niemcy będą się starały uzyskać od państw, które nie ratyfikowały Konstytucji europejskiej, jednoznaczną deklarację stanowiska wobec tego dokumentu” – zapowiada Marek Siwiec.
Ponieważ „zwolenników traktatu będzie więcej” to z przewagą tej większości „Niemcy zaproponują rozwiązanie, które pozostałe kraje będą musiały rozważyć”. „Propozycja niemiecka zostanie poddana dyskusji, ale nowy tekst Konstytucji będzie najprawdopodobniej jak najbliższy temu, który aktualnie obowiązuje” – uważa poseł Siwiec.
„Jest to prezydencja wagi ciężkiej, a oczekiwania są na miarę znaczenia Niemiec w Unii Europejskiej” – ocenia Janusz Lewandowski, wiceprzewodniczący komisji budżetowej.
Zawieszając wysoko poprzeczkę i czyniąc z Traktatu Konstytucyjnego priorytet niemieckiej prezydencji, Niemcy stworzyli „ryzykowną miarę sukcesu lub niepowodzenia niemieckiego przywództwa w Unii Europejskiej”. „Nie jest to korzystny wybór dla Polski, jako kraju, który nie jest przygotowany do głębszej i konstruktywnej rozmowy o przyszłości instytucjonalnej Unii” – obawia się Janusz Lewandowski, który poddaje też krytyce „forsowanie przesadnej i nieprawdziwej tezy, iż wspólnota 27 krajów nie jest w stanie funkcjonować w oparciu o istniejące traktaty”. „Praktyka zaprzecza tej tezie, skoro osiągnięto porozumienie w najbardziej spornej kwestii finansów na lata 2007-13, wypracowując także kompromisy w dziedzinie swobody usług, czy REACH” – uważa poseł Lewandowski – „Zważywszy na stanowisko Wielkiej Brytanii i Czech, nie wydaje się, by Polska była tym razem pierwszym hamulcowym i tym samym obiektem krytyki, w razie niedostatecznego postępu prac nad Traktatem Konstytucyjnym”.
„Politycznie znacząca, ambitna i bardzo skrupulatnie przygotowana” – tak niemiecką prezydencję ocenia poseł Konrad Szymański.
Pięćdziesiąta rocznica Traktatów Rzymskich w samym sercu tego przewodnictwa „bardzo pomaga w ożywieniu reformy instytucjonalnej Unii Europejskiej” – uważa Konrad Szymański, choć „nic na razie nie wiemy o niemieckim pomyśle w tym względzie”.
Jego zdaniem, filozofia "traktat konstytucyjny albo śmierć", którą dało się słyszeć w wystąpieniu Angeli Merkel w Parlamencie Europejskim przyniesie tylko dalsze napięcia w UE. „Oczekiwałbym pragmatycznej propozycji małej reformy traktatowej, opartej głównie o praktykę działania UE-25/27” – uważa poseł Szymański.
Kluczowym zagadnieniem powinno być, według niego, „wyważenie dwóch czynników: poszerzenie spraw głosowanych większościowo w Radzie (jest aż 63 takich nowych obszarów) i równowaga między państwami pod względem siły głosu i możliwości kontroli nad legislacją europejską”.”Nie ma powodu, by trzymać się kurczowo ‘Nicei’, ale nowy system musi dawać podobne szanse na kontrolę legislacji ze strony Polski i państw podobnie myślących” – uważa poseł Szymański.
„Nie przesadzałbym z eksponowaniem znaczenia tego przewodnictwa” – mówi poseł Witold Tomczak – „Przewodnictwo Unii Europejskiej jest – jak wiadomo – cykliczne.
Dziś przewodniczy ten kraj, za pół roku inny”.
Ponieważ decyzje Unii są kolegialne, jego zdaniem „większe szanse czy zagrożenia mogą dla Polski wynikać z naszych własnych decyzji podejmowanych w ramach Unii, roztropnie lub nie, niż z działań kraju przewodniczącego w danym półroczu”.
Ze względu na pozycję Niemiec w Unii istotniejszym pytaniem jest czy kierunki polityki niemieckiej w ramach Unii są dla Polski korzystne czy raczej nie.
Zdaniem posła Tomczaka w debacie konstytucyjnej idzie przede wszystkim o przekształcenie związku państw, jakim jest dzisiejsza Unia Europejska, w państwo federacyjne, czego Niemcy wydają się być głównym orędownikiem. „Jest to kierunek zły dla narodów Europy, niosący zagrożenie głębokiego i trwałego naruszania praw narodów europejskich, a w konsekwencji także praw człowieka, gdyż prawa narodów nie są niczym innym, niż prawami człowieka wyniesionymi na poziom życia wspólnotowego” – uważa poseł Tomczak i dodaje, że taki kierunek rozwoju Unii oznaczałby dla Polski „dalszą, konsekwentną redukcję obszarów polskiej wolności”.
Poseł Tomczak przyznaje, że okres przewodnictwa niemieckiego to czas, w którym w stopniu większym niż w innych okresach można będzie odwoływać się do zobowiązań Niemiec wobec pozostałych członków Unii. „Oni oczywiście zrobią parę stosownych gestów, a kiedy ich przewodnictwo minie, będą dalej załatwiać te swoje niemieckie interesy, których w czasie przewodnictwa nie zdążyli załatwić” – stwierdza.
Zresztą kolejne przewodnictwa - Portugalii i Słowenii, wydaje się, już zostały ukierunkowane zgodnie z wizją niemiecką „ – konkluduje poseł Tomczak.
Polityka wschodnia UE narzędziem narodowej ekspansji niemieckiej?
W opinii Witolda Tomczaka, przekształcając Unię w państwo federacyjne Niemcy liczą na wzmocnienie w niej swojej dominującej roli, co może mieć znaczenie zwłaszcza w realizacji polityki wschodniej. „Już dziś ich stanowisko ma determinujące znaczenie w realizacji tej polityki unijnej.
Dominacja niemiecka w polityce wschodniej Unii to w istocie podstawowe narzędzie narodowej ekspansji niemieckiej” – uważa poseł Tomczak dodając, że „taka ekspansja w historii zawsze odbywała się kosztem Polski, podobnie jest i dziś”.
Konrad Szymański uważa, że „rozdarcie pomiędzy realistycznym myśleniem o Rosji, jako kraju, który nie ukrywa swych neoimperialnych zamiarów wobec regionu Europy Środkowej (Merkel), a myśleniem życzeniowym, opartym o obłaskawianie Putina (Schroeder, Steinmeier)”, będzie się kładło cieniem na politykę wschodnią.
Jednak „w średniej perspektywie czasowej - 10-15 lat - mamy z Niemcami wspólny kierunek działań” – zauważa poseł Szymański - „Jest nim nasycanie treścią polityczną i ekonomiczną polityki sąsiedzkiej i pozytywne uprzywilejowanie naszych sąsiadów wschodnich (Ukraina, Mołdawia, Gruzja) na tle południowych (Egipt, Maroko, Izrael)”.
Zdaniem Marka Siwca, Niemcy rozróżniają politykę przyjaznego sąsiedztwa z krajami bliskimi politycznie, współpracownikami Unii Europejskiej, a krajami, które są sąsiadami geograficznie, co jest dobrze widoczne na przykładzie Ukrainy. „Przyjęty ostatnio mandat, choć nie zawiera sformułowania "członkostwo w Unii Europejskiej", może stanowić podstawę porozumienia prowadzącego Ukrainę do członkostwa, a na pewno zbliży ją do niego bardzo blisko” – przewiduje wiceprzewodniczący Parlamentu Europejskiego.
Bezpieczeństwo energetyczne?
Bez postępów
Zdaniem Konrada Szymańskiego, bez względu na zaawansowanie reform instytucjonalnych, sprawa bezpieczeństwa dostaw energii będzie wciąż zdominowana przez myślenie w kategoriach oszczędzania energii oraz przechodzenia europejskiego przemysłu na odnawialne źródła energii. „To nie rozwiązuje naszych aktualnych problemów nawet w średniej perspektywie” – uważa poseł Szymański - „Kluczem jest tu polityka wobec Rosji.
To największa słabość Niemiec”. „Nie oczekiwałbym tu postępu – stwierdza poseł Szymański.
Sceptycznie o szansach na wykorzystanie prezydencji niemieckiej dla realizacji polskich interesów, w tym związanych z bezpieczeństwem energetycznym i polityką wschodnią, wypowiada się także Janusz Lewandowski. „Zasadniczą przeszkodą są mnożące się konflikty i zadrażnienia na linii Warszawa-Berlin, wynikające częściowo z braku kompetencji i niezręczności polskiej dyplomacji, charakteru koalicji rządzącej Polską, co z kolei napędza nieprzyjazne nam środowiska w Niemczech, które dobrze czują się w klimacie konfrontacji i wzajemnych roszczeń” – stwierdza poseł Lewandowski – „Nie mam, wygórowanych oczekiwań, co do prezydencji niemieckiej, w kontekście polskiej racji stanu”.
Marek Siwiec uważa, że polityka bezpieczeństwa dostaw energii sprowadza się do poważnego dialogu z Rosją. „Nieprawdą jest, że można na wielką skalę doprowadzić do dywersyfikacji dostaw energii w Europie” – uważa Siwiec – „Z przywileju nie bycia wyłącznie klientem Rosji korzystać może częściowo Wielka Brytania i Norwegia.
Pozostałe kraje, mimo że maja zagwarantowane inne źródła dostaw energii [...] zmuszone są korzystać z gazu rosyjskiego”.
Zdaniem wiceprzewodniczącego Parlamentu Europejskiego w dialogu z Rosją należałoby „stworzyć mechanizm, w którym Rosjanom nie będzie się opłacało nikomu zakręcać kurka”.
Sukcesem będzie zatem, jeśli uda się wytworzyć w ramach UE zasadę solidarności w reagowaniu na domniemany przyszły szantaż ze wstrzymaniem dostaw energii.
Ilustracją narodowej ekspansji niemieckiej przy wykorzystaniu dominacji w polityce wschodniej Unii są, zdaniem posła Witolda Tomczaka, „wspólne niemiecko-rosyjskie przedsięwzięcia w zakresie energetyki, w tym rura pod dnem Bałtyku”. „Obecny rząd Polski zabiega o wypracowanie wspólnej europejskiej polityki energetycznej, w ramy której zostaną wpisane stosowne gwarancje dla Polski” - stwierdza poseł Tomczak – „Popieram intencję, ale wygląda na to, że ostatecznie to niemieckie interesy zostaną zagwarantowane, a nie polskie”.
Pyrrusowe zwycięstwo?
Czy – posługując się terminologią z rynków kapitałowych - „wrogie przejęcie” Komisji Spraw Zagranicznych w Parlamencie Europejskim zaszkodzi relacjom polsko-niemieckim?
„Roszady w Parlamencie Europejskim mają tu wtórne znaczenie” – uważa Janusz Lewandowski, choć przyznaje, że „wyzwanie rzucone przez polską delegację takiej osobistości jak Elmar Brok, przyjaznej od lat Polsce, nie buduje klimatu życzliwości i zaufania”.
Także dla posła Witolda Tomczaka „zmiany na stanowiskach przewodniczących komisji Parlamentu Europejskiego mają znaczenie trzeciorzędne”.
„Zmiany na stanowiskach przewodniczących komisji parlamentarnych są czymś naturalnym i jeszcze nigdy w historii Parlamentu europejskiego nie spowodowały ani rewolucji, ani zaniku działalności” – uważa Marek Siwiec, ale kontekst, w jakim Jacek Saryusz-Wolski objął swoje stanowisko, dowodzi, że odniósł on "pyrrusowe zwycięstwo”. „Rozpocznie on dziś swoją kadencję przy powszechnie panującej opinii, że podczas gdy Niemcy bardzo mocno promowali polską delegacje i pokazywali jak bardzo Polska jest dla nich ważna, polska delegacja w EPP wykorzystała pierwszą okazję słabości swojego byłego promotora, aby ‘kopnąć go w kostkę’” – uważa poseł Siwiec i dodaje, że o ile Komisja Spraw Zagranicznych jest „komisją działań spektakularnych”, to Komisja Budżetowa jest „komisją ciężkiej pracy”. „Inwestycja w polską obecność w komisji budżetu poprzez przewodnictwo Janusza Lewandowskiego została zmarnowana, tę komisję utraciliśmy i zapewne szybko jej nie odzyskamy” – uważa poseł Siwiec.
Komisja Spraw Zagranicznych pod nowym, polskim przewodnictwem może się pozytywnie przysłużyć realizacji polityki wschodniej UE, uważa poseł Konrad Szymański, jednak przestrzega, że „jej miękkie kompetencje stawiają również przed nowym przewodniczącym odpowiednio delikatniejsze wyzwania”.
Podkreśla, że Jacek Saryusz-Wolski „daje rękojmię najlepszego wypełniania tej misji”, ale jej efektywność będzie zależała od zdolności pozyskania trwałej większości w Komisji Spraw Zagranicznych oraz na sesji plenarnej. „Bilateralne napięcia między Polską, a Niemcami nie powinny być wyolbrzymiane w tym kontekście, ponieważ dotyczą zwykle spraw spoza spektrum integracji europejskiej.
Oddziałują na klimat w samej UE jedynie wtórnie” – ocenia Poseł Szymański.
20070116IPR02058 Program prezydencji niemieckiej 18-miesięczny program prezydencji niemieckiej, portugalskiej i słoweńskiej Sylwetka posła Marka Siwca Sylwetka posła Janusza Lewandowskiego Sylwetka posła Konrada Szymańskiego Sylwetka posła Witolda Tomczaka
PL
1
LINK
http://www.eu2007.de/includes/Downloads/Praesidentschaftsprogramm/EU_Presidency_Programme_final.pdf
PL
2
LINK
http://www.eu2007.de/includes/Download_Dokumente/Trio-Programm/trioenglish.pdf
PL
3
LINK
/members/public/geoSearch/view.do?country=PL&partNumber=1&language=PL&id=28380
PL
4
LINK
/members/public/geoSearch/view.do?country=PL&partNumber=1&language=PL&id=23781
PL
5
LINK
/members/public/geoSearch/view.do?country=PL&partNumber=1&language=PL&id=28358
PL
6
LINK
/members/public/geoSearch/view.do?country=PL&partNumber=1&language=PL&id=24089
-//EP//DTD IM-PRESS 20050901 AVI DOC XML V0//EN
-//EP//STYLESHEET IM-PRESS 20050901 AVI DOC XML V0//EN
