A7-0099/2011
29.3.2011
SPRAWOZDANIE
w sprawie wczesnego kształcenia w Unii Europejskiej
(2010/2159 (INI))
Komisja Kultury i Edukacji
Sprawozdawczyni:
Mary Honeyball
PE 454.668v03-00
SPIS TREŚCI
PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO...................................................3
UZASADNIENIE......................................................................................................................11
WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI........................................................16
PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO
w sprawie wczesnego kształcenia w Unii Europejskiej
(2010/2159 (INI))
Parlament Europejski,
– uwzględniając art. 165 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,
– uwzględniając art. 14 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej,
– uwzględniając Konwencję o prawach dziecka ONZ, a w szczególności art. 3, 18 i 29 tej konwencji,
– uwzględniając konwencję Organizacji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych,
– uwzględniając decyzję Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1720/2006/WE z 15 listopada 2006 r. ustanawiającą program działań w zakresie uczenia się przez całe życie
Dz.U. L 327 z 24.11.2006, s. 45. ,
– uwzględniając komunikat Komisji zatytułowany „Wczesna edukacja i opieka nad dzieckiem: zagwarantujmy wszystkim dzieciom w UE dobry start w przyszłość” ( COM(2011)0066 ),
– uwzględniając komunikat Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego w sprawie skuteczności i równego dostępu do europejskich systemów kształcenia i szkolenia ( COM(2006)0481 ),
– uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego z dnia 20 stycznia 2010 r. w sprawie opieki nad małymi dziećmi i ich kształcenia
Dz.U. C 339 z 14.2.2010, s. 1. ,
– uwzględniając konkluzje Rady z dnia 11 maja 2010 r. w sprawie społecznego wymiaru kształcenia i szkolenia
Dz.U. C 135 z 26.5.2010 s. 2. ,
– uwzględniając konkluzje Rady z dnia 26 listopada 2009 r. w sprawie kształcenia dzieci ze środowisk migracyjnych
Dz.U. C 301 z 11.12.2009, s. 5.
– uwzględniając konkluzje Rady z dnia 12 maja 2009 r. w sprawie strategicznych ram współpracy europejskiej w dziedzinie kształcenia i szkolenia („ET 2020”)
Dz.U. C 119 z 28.5.2009, s. 2. ,
– uwzględniając dokument „Konkluzje Rady i przedstawicieli rządów państw członkowskich zebranych w Radzie z dnia 21 listopada 2008 r. w sprawie przygotowania młodzieży na wyzwania XXI wieku: program europejskiej współpracy w dziedzinie szkolnictwa”
Dz.U. C 319 z 13.12.2008, s. 20. ,
– uwzględniając konkluzje Rady Europejskiej ze szczytu w Barcelonie w dniach 15 i 16 marca 2002 r.,
– uwzględniając swą rezolucję z dnia 23 września 2008 r. w sprawie poprawy jakości kształcenia nauczycieli
Dz.U. L 8 z 14.1.2010, s. 12. ,
– uwzględniając swą rezolucję z dnia 24 marca 2009 r. zatytułowaną „Wielojęzyczność: atut dla Europy i wspólne zobowiązanie”
Dz.U. L 117 z 6.5.2010, s. 59.
– uwzględniając art. 48 Regulaminu,
– uwzględniając sprawozdanie Komisji Kultury i Edukacji ( A7-0099/2011 ),
A. mając na uwadze, że proces wczesnego uczenia się kładzie podwaliny pod skuteczne uczenie się przez całe życie, które ma podstawowe znaczenie dla realizacji celów strategii „Europa 2020”,
B. mając na uwadze, że dzieci w najmłodszym wieku są szczególnie dociekliwe, pojętne i chętne do nauki oraz że w tym wieku kształtują się ważne umiejętności, takie jak mowa i umiejętność wyrażania się, a także kompetencje społeczne; mając na uwadze, że w tym wieku powstają podstawy przyszłej edukacji szkolnej i ścieżki zawodowej;
C. mając na uwadze, że w całej UE wczesne kształcenie dzieci i opieka nad nimi odbywa się na różne sposoby, w oparciu o różne definicje jakości, które w dużej mierze opierają się na wartościach kulturowych poszczególnych państw i regionów oraz ich interpretacji pojęcia „dzieciństwo”,
D. mając na uwadze bezpośrednią zależność pomiędzy ubóstwem i niekorzystną pozycją społeczną a niskim poziomem wykształcenia, a zwłaszcza dowody na to, że rodziny wywodzące się z takich środowisk czerpią najwięcej korzyści z dostępu do usług wczesnego kształcenia i opieki nad dziećmi; mając na uwadze, że grupy znajdujące się w niekorzystnej sytuacji społecznej w mniejszym stopniu zabiegają o dostęp do usług w zakresie wczesnego kształcenia i opieki nad dziećmi z uwagi na trudności w dostępie do nich i zbyt wysokie koszty;
E. mając na uwadze, że tego rodzaju usługom poświęca się mniejszą uwagę oraz inwestuje się w nie mniej niż w jakiekolwiek dalsze etapy kształcenia, pomimo jasnych dowodów, że inwestycje w te usługi przynoszą zyski,
F. mając na uwadze, że cele w dziedzinie wczesnego kształcenia i opieki nad dziećmi są niejednokrotnie w zbyt dużym stopniu uwarunkowane potrzebami rynku pracy, skupiając się nadmiernie na potrzebie podwyższenia liczby pracujących kobiet, a w niewystarczającym stopniu na potrzebach i najlepszym interesie dziecka,
G. mając na uwadze, że wiele gospodarstw domowych ma poważne trudności z pogodzeniem zobowiązań rodzinnych z wymogami zatrudnienia wynikającymi ze zmian aktualnie zachodzących na rynku pracy, takimi jak wymóg pracy w nietypowych godzinach lub elastyczne godziny pracy, a także coraz większa liczba tymczasowych miejsc pracy,
H. mając na uwadze istnienie bezpośredniego związku pomiędzy dobrobytem rodziców i dzieci a liczbą i jakością oferowanych świadczeń i usług z zakresu wczesnego kształcenia dzieci i opieki nad nimi,
I. mając na uwadze, że opieka nad dziećmi jest tradycyjne postrzegana jako naturalne zajęcie kobiet, co doprowadziło do przewagi kobiet w dziedzinie wczesnego kształcenia i opieki nad dziećmi,
J. mając na uwadze, że kwalifikacje personelu w poszczególnych krajach członkowskich znacząco się różnią, istnieją również duże różnice pomiędzy typami placówek, ponadto w większości krajów członkowskich placówki przedszkolne nie mają obowiązku zatrudniania personelu posiadającego specjalne kwalifikacje,
K. mając na uwadze, że dotychczas przeprowadzono bardzo niewiele badań naukowych na szczeblu UE na temat kształcenia małych dzieci, które mogą dostarczyć informacji na temat opracowywania i stosowania ogólnounijnych strategii w zakresie wczesnego kształcenia i opieki nad dziećmi,
Podejście skupiające się na dziecku
1. z zadowoleniem przyjmuje cele zawarte w konkluzjach Rady Europejskiej z posiedzenia w Barcelonie „zapewnienie do 2010 r. opieki przynajmniej 90% dzieci pomiędzy 3. rokiem życia a wiekiem, w którym rozpoczyna się obowiązek szkolny, oraz przynajmniej 33% dzieci w wieku poniżej trzech lat”; utrzymuje jednak, że Rada i Komisja muszą dokonać przeglądu i aktualizacji tych celów, umieszczając potrzeby i najlepiej pojęty interes dziecka w centrum swych strategii politycznych w dziedzinie wczesnego kształcenia i opieki nad dziećmi;
2. uznaje, że strategia „Europa 2020”, której celem jest stworzenie społeczeństwa integracyjnego poprzez podniesienie poziomu zatrudnienia, obniżenie wskaźnika przerywania nauki i ograniczenie ubóstwa nie może zostać zrealizowana, jeżeli nie zagwarantuje się właściwego startu w życiu wszystkim dzieciom;
3. zwraca uwagę, że wczesne lata dzieciństwa mają kluczowe znaczenie dla rozwoju umysłowego, emocjonalnego i ruchowego dziecka, a także dla rozwoju osobistego i rozwoju mowy, kładą one również podwaliny pod uczenie się przez całe życie; uznaje, że wczesne kształcenie dzieci i opieka nad nimi wspiera ich właściwy rozwój umysłowy i fizyczny pozwalając im stać się jednostkami o bardziej wyważonej i pełniejszej osobowości; zaleca w związku z tym, aby państwa członkowskie rozważyły wprowadzenie obowiązku jednorocznego kształcenia na poziomie przedszkolnym przed rozpoczęciem nauki w szkole;
4. podkreśla, że wczesne wypracowywanie zachowań gwarantujących zdrowy tryb życia, a mianowicie właściwych zwyczajów żywieniowych oraz odpowiedniej i zrównoważonej aktywności fizycznej, może mieć ogromny wpływ na rozwój fizyczny i umysłowy oraz może być kluczowym czynnikiem warunkującym zdrowie przez całe życie; przestrzega przed przedwczesnym wykonywaniem przez dzieci pewnych intensywnych ćwiczeń sportowych, których najważniejszym celem jest osiągnięcie dobrych wyników;
5. przypomina o znaczeniu wszelkiego rodzaju wczesnego nauczania dla zdobywania wiedzy, szczególnie w dziedzinie języków, wielojęzyczności i różnorodności językowej;
6. zachęca do tworzenia i wspierania innowacyjnych modeli pedagogicznych w zakresie nauczania języków, w szczególności wielojęzycznych żłobków i przedszkoli, odpowiadających celowi wyznaczonemu w Barcelonie w 2002 r., obejmującemu naukę języków regionalnych, języków mniejszości oraz języków krajów sąsiadujących;
7. zwraca uwagę na znaczenie rozwoju i doskonalenia placówek edukacyjnych (świetlic), które zajmują się organizowaniem czasu dzieci po zajęciach przedszkolnych;
8. podkreśla, że oprócz kształcenia i wychowania dzieci mają również prawo do odpoczynku, wolnego czasu i zabawy;
Powszechne oferowanie wczesnego kształcenia dzieci i opieki nad nimi
9. zwraca uwagę, że zgodnie z konkluzjami Rady z 12 maja 2009 r. należy zająć się kwestią nierównego dostępu do edukacji poprzez zapewnienie dobrej jakości wczesnego kształcenia i ukierunkowanego wsparcia, a także poprzez wspieranie kształcenia integracyjnego;
10. uznaje, że choć grupy społeczne znajdujące się w niekorzystnej sytuacji korzystają z dodatkowej pomocy, wczesne kształcenie i opieka nad dziećmi powinno być, idealnie, powszechnie dostępne dla wszystkich rodziców i dzieci niezależnie od pochodzenia i sytuacji materialnej;
11. podkreśla, że w stosownych przypadkach dzieci upośledzone powinny korzystać z ogólnodostępnych usług wczesnego kształcenia i opieki oraz że w stosownych przypadkach powinno się zagwarantować im dodatkową pomoc specjalisty;
12. apeluje do państw członkowskich o jak najszybsze wdrożenie konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych;
13. podkreśla, że państwa członkowskie muszą umożliwić stosowanie różnych podejść do programów przedszkolnych i związanych z nimi działań praktycznych;
Zaangażowanie rodziców
14. podkreśla, że matki i ojcowie są równorzędnymi partnerami w procesie wczesnego kształcenia dzieci i opieki nad nimi; jest zdania, że usługi w tym zakresie powinny być w pełni partycypacyjne i obejmować ogół personelu, rodziców oraz, w miarę możliwości, same dzieci;
15. podkreśla, że zapewnienie odpowiednio długiego urlopu macierzyńskiego i ojcowskiego, jak również wdrażanie efektywnej i elastycznej polityki w zakresie rynku pracy to podstawowe składniki skutecznej polityki w zakresie wczesnego kształcenia dzieci i opieki nad nimi;
16. zachęca państwa członkowskie do inwestycji w programy kształcenia rodziców oraz, w stosownych przypadkach, do świadczenia innych form wsparcia, takich jak wizyty domowe, dla rodziców potrzebujących dodatkowej pomocy; uważa ponadto, że rodzice powinni mieć możliwość łatwego i bezpłatnego uzyskania porady bezpośrednio w żłobkach;
17. podkreśla, że zajęcia kulturalne są wzbogacające dla dzieci, służą promowaniu dialogu między różnymi kulturami i rozwijają ducha otwartości i tolerancji; przypomina w tym względzie znaczenie zajęć międzykulturowych z dziećmi i ich rodzicami prowadzonych przez zespoły osób profesjonalnie zajmujących się dziećmi;
18. zwraca uwagę, że nadal jeszcze nie we wszystkich państwach członkowskich dzieci rodziców nieposiadających oficjalnego zezwolenia na pobyt mają dostęp do wczesnej edukacji;
19. apeluje do państw członkowskich o zapewnienie dzieciom osób ubiegających się o azyl, uchodźców, osób objętych ochroną uzupełniającą czy osób posiadających zezwolenie na pobyt ze względów humanitarnych dostępu do wczesnego kształcenia, tak by nie ograniczać już na początku ich perspektyw życiowych;
Lepsza integracja usług
20. zachęca państwa członkowskie do integrowania usług w dziedzinie wczesnego kształcenia dzieci i opieki nad nimi, do wspierania tworzenia tych usług oraz działań z nimi powiązanych, a zarazem do zagwarantowania lepszej koordynacji pracy poszczególnych instytucji i ministerstw zajmujących się polityką i programami dotyczącymi wczesnego dzieciństwa;
21. zachęca państwa członkowskie do zapewnienia instytucjom odpowiedzialnym za wczesne kształcenie dzieci wystarczającej autonomii, aby mogły one nadal w sposób niezależny i twórczy poszukiwać rozwiązań służących dobru dzieci;
22. podkreśla znaczenie nowatorskich usług w dziedzinie wczesnego kształcenia dzieci i opieki nad nimi, które mają charakter lokalny i jednoczą członków społeczności reprezentujących sektor opieki zdrowotnej, sektor socjalny, sektor oświaty, kultury oraz inne sektory;
23. wzywa państwa członkowskie, by w synergii z organami administracji lokalnej i organizacjami typu non-profit wspierały i finansowały działania i projekty mające na celu świadczenie usług w dziedzinie wczesnego kształcenia dzieci i opieki nad nimi na rzecz dzieci wywodzących się z grup w niekorzystnej sytuacji społecznej, oraz do zapewnienia monitorowania i oceny w tym zakresie;
24. przyznaje, że trzeba uwzględnić znaczne różnice w warunkach życia rodzin oraz związane z tym ich odmienne potrzeby, i oczekuje różnorodnej, elastycznej i innowacyjnej oferty w zakresie wczesnej edukacji i opieki nad dziećmi;
25. wzywa do stworzenia europejskiej sieci usług w zakresie wczesnego kształcenia dzieci i opieki nad nimi, która szanuje różnorodność kulturową państw członkowskich oraz podkreśla wspólne cele i wartości;
Korzyści gospodarcze
26. podkreśla, że w obecnym niestabilnym klimacie gospodarczym nie wolno zaniedbywać znacznych inwestycji we wczesne kształcenie dzieci; podkreśla, że państwa członkowskie powinny wyasygnować odpowiednie środki na usługi w tej dziedzinie;
27. ponownie podkreśla istnienie dowodów na to, że inwestycje we wczesne kształcenie dzieci i opiekę nad nimi przynoszą korzyści gospodarcze i społeczne w późniejszym okresie, takie jak wyższe przychody podatkowe dzięki wzmocnionej sile roboczej, a także niższe koszty opieki zdrowotnej, niższy współczynnik przestępczości oraz mniej przypadków zachowań aspołecznych; podkreśla, że zapobieganie jest bardziej skutecznym i opłacalnym narzędziem niż interwencja na późniejszym etapie;
28. uznaje, że wysokiej jakości wczesne kształcenie może przyczynić się do obniżenia liczby osób wcześnie przerywających naukę w szkole, do wyrównania gorszych szans edukacyjnych dzieci wywodzących się z grup w niekorzystnej sytuacji społecznej i kulturowej oraz do zmniejszenia będących ich wynikiem nierówności społecznych i kulturalnych, które mają wpływ na ogół społeczeństwa; zwraca uwagę, że szczególnym ryzykiem obarczona jest młodzież ze słabych grup społecznych;
29. podkreśla, że wysokiej jakości usługi w dziedzinie wczesnego kształcenia dzieci oraz opieki nad nimi są uzupełnieniem, nie zaś substytutem silnego systemu opieki społecznej dysponującego szeroką gamą narzędzi walki z ubóstwem; wzywa państwa członkowskie do walki z ubóstwem społeczeństwa;
Personel i wysokiej jakości usługi
30. podkreśla, że wiek przedszkolny jest najważniejszym etapem rozwoju emocjonalnego i społecznego dziecka oraz że w związku z tym osoby pracujące z dziećmi w wieku przedszkolnym muszą dysponować odpowiednimi kwalifikacjami; podkreśla, że zapewnienie dobra i bezpieczeństwa dziecka ma podstawowe znaczenie w kwestii rekrutacji personelu;
31. zauważa, że pozytywne efekty programów wczesnej interwencji można utrzymać w dłuższej perspektywie jedynie wtedy, jeśli pójdzie za nimi wysokiej jakości szkolnictwo podstawowe i średnie;
32. uznaje, że największy wpływ na jakość usług w dziedzinie wczesnego kształcenia dzieci i opieki nad nimi ma posiadanie wykwalifikowanego i dobrze przeszkolonego personelu pracującego z małymi dziećmi oraz wzywa państwa członkowskie do poprawy standardów zawodowych poprzez wprowadzenia uznanych kwalifikacji dla osób pracujących w dziedzinie wczesnego kształcenia i opieki nad dziećmi; zauważa, że na jakość mogą również wpływać inne czynniki, w tym liczba pracowników w stosunku do liczby dzieci, wielkość grup i program nauczania;
33. uznaje potrzebę większej liczby połączeń i transferu rozwiązań między wychowawcami prowadzącymi wczesne kształcenie i opiekę nad dziećmi a nauczycielami ze szkół podstawowych, przy utrzymaniu ciągłości metod nauczania;
34. w celu poprawy jakości usług w dziedzinie wczesnego kształcenia dzieci i opieki nad nimi wzywa państwa członkowskie do opracowania mechanizmów oceny świadczenia usług w tym zakresie i dopilnowania, aby normy jakości były przestrzegane;
35. w kontekście wdrażania europejskich ram kwalifikacji domaga się, by uwzględniano jakość kształcenia, a tym samym wyniki nauczania; wzywa państwa członkowskie do zapewnienia kształcenia ustawicznego osób zajmujących się wczesnym kształceniem dzieci i opieką nad nimi celem poprawy i doskonalenia szczególnych umiejętności;
36. zachęca państwa członkowskie do dołożenia starań, by wszystkie wykwalifikowane osoby zajmujące się wczesnym kształceniem i opieką nad dziećmi otrzymywały wynagrodzenie równe wynagrodzeniu nauczycieli szkół podstawowych;
37. wzywa państwa członkowskie do zajęcia się problemem przewagi kobiet w sektorze opieki poprzez wprowadzenie strategii mających na celu podwyższenie liczby mężczyzn na kursach z zakresu wczesnego kształcenia i opieki nad dziećmi;
Badania naukowe i wymiana sprawdzonych praktyk
38. zwraca uwagę, że pomimo istnienia ogromnych ilości danych empirycznych na temat małych dzieci w niektórych państwach członkowskich (zebranych między innymi przez Krajowe Stowarzyszenie na rzecz Edukacji Małych Dzieci, UNICEF, International Early Years Education Journal, OECD itd.), nadal istnieje potrzeba lepszego zrozumienia rozwoju dziecka na etapie wczesnego kształcenia; domaga się dalszych badań naukowych oraz wymiany osiągniętych wyników w całej UE, z uwzględnieniem różnic kulturowych pomiędzy państwami członkowskimi;
39. ubolewa nad faktem, że fundusze strukturalne UE, a także programy takie jak Comenius, umożliwiające nauczycielom uczestnictwo w ogólnounijnych wymianach, nie są wykorzystywane w wystarczającym stopniu; wzywa państwa członkowskie do informowania nauczycieli wczesnego nauczania i osoby zajmujące się opieką nad dziećmi o takich programach i funduszach;
40. z zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji dotyczący wsparcia wskazywania i wymiany dobrych praktyk i strategii politycznych w ramach otwartej metody koordynacji, jak wspomniano w komunikacie w sprawie wczesnego kształcenia i opieki nad dziećmi I zaleca, aby państwa członkowskie prowadziły współpracę i wymianę sprawdzonych praktyk w celu poprawy istniejących programów wczesnego kształcenia dzieci i opieki nad nimi;
o
o o
41. zobowiązuje swojego przewodniczącego do przedłożenia niniejszej rezolucji Radzie i Komisji, a także rządom i parlamentom państw członkowskich.
UZASADNIENIE
Wprowadzenie
Europa jest bardzo bogatą i zróżnicowaną mieszanką tradycji edukacyjnych, gdzie poszczególne kraje prowadzą wczesne kształcenie w bardzo różny sposób.
Istnieją wyraźnie zauważalne różnice pomiędzy państwami członkowskimi, jeżeli chodzi o jakość usług kształceniowych i sposób ich świadczenia, odsetek zapisów, podejście do usług, zarządzanie nimi itp.
W niniejszym sprawozdaniu uznaje się fakt, że uniwersalne podejście do usług wczesnego kształcenia dzieci i opieki nad nimi w UE nie jest właściwe i byłoby trudne do zrealizowania.
Znacznie lepiej natomiast byłoby opracować europejskie ramy oparte na wspólnych celach i wartościach, obejmujące jednakowe uprawnienia i struktury.
Choć wiele państw członkowskich UE znajduje się bez wątpienia w światowej czołówce jeżeli chodzi o świadczenie omawianych usług, należy zrobić jeszcze więcej, aby usługi te poprawiły się wszędzie.
Dla celów niniejszego sprawozdania termin „wczesne” stosować się będzie do dzieci w wieku od 0 do 6 lat.
W 2002 r.
Rada Europejska zgromadzona w Barcelonie wezwała państwa członkowskie UE do zapewnienia do 2010 r. opieki przynajmniej 90% dzieci w wieku od lat trzech do wieku obowiązkowego rozpoczęcia nauki w szkole oraz przynajmniej 33% dzieci w wieku poniżej trzech lat.
Cele te są sygnałem uwarunkowania usług w dziedzinie wczesnego kształcenia dzieci i opieki nad nimi potrzebami rynku pracy w oparciu o zidentyfikowaną wówczas potrzebę podwyższenia liczby pracujących kobiet.
Choć poświęcenie uwagi związkowi pomiędzy usługami w dziedzinie wczesnego kształcenia i opieki nad dziećmi a równością szans kobiet ma ogromne znaczenie, cele te są niezwykle problematyczne i przestarzałe, ponieważ nie uwzględniają wielu podstawowych aspektów jakościowych silnej polityki wczesnego kształcenia.
Centra wczesnego kształcenia i opieki nad dziećmi to nie przechowalnie, w których umieszcza się dzieci, aby kobiety mogły pracować.
Mają one ogromne znaczenie pod względem dobrego samopoczucia dzieci oraz poprawy ich szans życiowych w przyszłości.
Podejście skupiające się na dziecku
Jest rzeczą ważną, aby w niniejszym sprawozdaniu postawić podstawowe pytania, wyróżnić problemy i trudności, nie zaś szybko zaproponować kompleksowe rozwiązania.
Najlepszym punktem wyjścia jest zastanowienie się, jakie jest nasze wyobrażenie o dziecku.
Jeżeli jesteśmy zdania, że dzieci to aktywni i zaangażowani obywatele, którym przysługują prawa i którzy posiadają bogaty potencjał kreatywności i są w stanie kształtować i wyrażać swe poglądy na temat dotyczących ich kwestii, musimy być zgodni co do tego, że dyskusja na temat wczesnego kształcenia dzieci i opieki nad nimi powinna rozpocząć się z perspektywy dziecka.
Okres od momentu narodzin do wieku lat trzech ma podstawowe znaczenie dla rozwoju mózgu, rozwoju fizycznego i umysłowego dzieci, a także dla rozwoju mowy.
Wczesne lata kładą również podwaliny pod uczenie się dzieci przez całe życie, co jest centralną kwestią w procesie realizacji celów strategii lizbońskiej.
Dlatego też w niniejszym sprawozdaniu potrzeby i najlepszy interes dziecka to kwestie mające podstawowe znaczenie.
Uniwersalne a ukierunkowanie świadczenie usług
Rodziny ubogie będą w mniejszym stopniu niż inne grupy korzystać z usług wczesnego kształcenia i opieki nad dziećmi, zwłaszcza na sprywatyzowanych rynkach.
Jedną z najbardziej zagrożonych grup w UE są Romowie, których dostęp do omawianych usług jest niezwykle ograniczony i plasuje się znacznie poniżej europejskiej średniej.
Fakt ten niepokoi, zwłaszcza biorąc pod uwagę dowody na to, że dzieci znajdujące się w niekorzystnej sytuacji czerpią największe korzyści z dostępu do usług wczesnego kształcenia i opieki.
Szereg państw członkowskich UE przyjęło w szeregi swych uczniów dużą liczbę dzieci imigrantów oraz dzieci, dla których język tych krajów nie jest językiem ojczystym, co niesie ze sobą znaczne wyzwania edukacyjne, szczególnie gdy widzimy, że dzieci z rodzin o odmiennym pochodzeniu etnicznym w znacznie mniejszym stopniu niż dzieci z innych grup będą korzystać z usług w dziedzinie wczesnego kształcenia i opieki.
W państwach członkowskich podejmujących bezpośrednie działania na rzecz ubogich rodzin istnieje ryzyko stygmatyzacji, która może zniechęcić te rodziny z pełnego korzystania z oferowanych usług.
Choć ważne jest uświadomienie sobie, że wiele ubogich rodzin potrzebuje dodatkowej zachęty, jeżeli chodzi o usługi w dziedzinie wczesnego kształcenia dzieci i opieki nad nimi, to jednak świadczenie usług w tej dziedzinie powinno mieć charakter powszechny i obejmować wszystkie rodziny i dzieci, niezależnie od ich pochodzenia lub sytuacji materialnej.
Zaangażowanie rodziców
Rodzice są pierwszymi nauczycielami swych dzieci.
W większości przypadków posiadają oni głębokie, niespotykane porozumienie z dzieckiem, a także bardzo bliską więź z nimi.
Ogólnie uznaje się, że idealnym środowiskiem gwarantującym dziecku właściwy rozwój w pierwszym roku po urodzeniu jest dom rodzinny i opieka rodzica.
Zapewnienie długiego urlopu wychowawczego może być również sposobem ograniczenia zapotrzebowania na miejsca w placówkach opieki dla dzieci.
Problem polega na tym, że bardzo niewiele państw członkowskich oferuje aktualnie długie okresy płatnego urlopu.
Rodzice napotykają trudności w przypadku, gdy po zakończeniu płatnego urlopu wychowawczego nie mają możliwości uzyskania miejsca w dobrej jakości placówce opieki nad dziećmi.
W niniejszym sprawozdaniu podkreślono, że zapewnienie wystarczająco długiego urlopu rodzicielskiego to ważny składnik skutecznej polityki w dziedzinie wczesnego kształcenia i opieki nad dziećmi.
Rodzice muszą angażować się w wychowanie dzieci także na dalszym etapie ich rozwoju.
Rodzice ubodzy lub wywodzący się ze słabych grup społecznych w znacznie mniejszym stopniu będą angażować się w strategie związane z kształceniem ich dzieci niż pozostali rodzice.
Niejednokrotnie mężczyźni spychani są na dalszy plan w procesie opracowywania programów i strategii wczesnego kształcenia dzieci i opieki nad nimi, także jeżeli chodzi o udział w zajęciach, w których uczestniczy ich dziecko.
W sprawozdaniu podkreśla się, że rodzice powinni być głównymi partnerami we wszystkich procesach decyzyjnych dotyczących ich dziecka, zaś placówki wczesnego kształcenia dzieci i opieki nad nimi powinny zrewidować stosowane sposoby współpracy z rodzicami, a zwłaszcza z ojcami.
Programy przedszkolne, takie jak Reggio Emilia we Włoszech, w których rodzice są pełnoprawnymi uczestnikami podwójnego procesu opieki nad ich dzieckiem i kształcenia go, dowodzą, jak skuteczne są tego typu praktyki.
Lepsza integracja usług
Usługi w dziedzinie wczesnego kształcenia i opieki nad dziećmi mogą potencjalnie stanowić silną sieć wsparcia dla rodziców.
W niniejszym sprawozdaniu dowodzi się, że tego rodzaju usługi w UE nie są dostatecznie nowatorskie.
Placówki wczesnego kształcenia i opieki nad dziećmi nie mogą być tylko miejscami, w których kształci się dzieci i opiekuje nimi, mogą one stwarzać również możliwości realizacji całego szeregu różnych projektów.
Przykładowo tego rodzaju placówki mogą oferować połączenie oficjalnych i nieoficjalnych metod kształcenia na temat zdrowia matki i dziecka, wspierać karmienie piersią, oferować doradztwo, także w dziedzinie planowania rodziny.
Jeżeli tego rodzaju placówkę postrzegamy jako wspólną przestrzeń, jednoczącą osoby reprezentujące różne sektory społeczeństwa, będzie ona miała większe możliwości wspierania rodzin, wzmacniania spójności i solidarności społecznej, a także wspierania równouprawnienia płci.
Państwa członkowskie powinny przyjąć podobne podejście do procesu kształtowania i organizowania polityki dotyczącej wczesnych lat życia dziecka.
W przeważającej liczbie przypadków państwa przyjęły dwustopniowe podejście do wczesnego kształcenia dzieci i opieki nad nimi, w którym rozdziela się opiekę nad dzieckiem oraz kształcenie przedszkolne.
Skutkiem tego jest brak skupienia się na rozwoju umysłowym dzieci w grupie wiekowej 0-3 lata, a także poświęcanie zbyt małej uwagi zdrowiu oraz psychospołecznemu rozwojowi dzieci w wieku powyżej trzech lat.
Przyczyniło się to do pogłębienia nierówności, niekonsekwencji, a także braku spójności z punktu widzenia rodzin.
Tam, gdzie ma miejsce współpraca pomiędzy różnymi sektorami i agencjami, brak wzajemnego zrozumienia lub wspólnego języka może uniemożliwić wykonanie dużej ilości potencjalnie pozytywnej pracy.
Placówki wczesnego kształcenia i opieki muszą w bardziej nowatorski sposób podchodzić do szeregu kwestii związanych z małymi dziećmi, zaś państwa członkowskie, w procesie opracowywania strategii i programów działania dotyczących wczesnego okresu życia dziecka, muszą skojarzyć ze sobą szereg dziedzin.
Przykładowo zdrowie, migrację, równouprawnienie płci i zatrudnienie.
Zintegrowane usługi, dostępne głównie za pośrednictwem kształcenia, pozwolą na zaspokojenie potrzeb dzieci w wieku grupie wiekowej 0-6 lat w dziedzinie edukacji, zdrowia i innych.
Aktualnie oferowane usługi oraz istniejące sektory powinny również wypracować wspólną wizję i wspólną retorykę.
Korzyści gospodarcze
Sieć Komisji Europejskiej ds. opieki nad dziećmi zasugerowała, aby w 1996 r. kraje europejskie zainwestowały min.
1% swego PKB we wczesne kształcenie dzieci i opiekę nad nimi, jednak według badania OECD przeprowadzonego w 2004 r. jedynie pięć z dwudziestu krajów osiągnęły ten poziom inwestycji
Starting Strong II, Early education and care, OECD 2006. .
Fakt ten zadziwia, zwłaszcza że badania naukowe dowodzą, że inwestycje we wczesne kształcenie dzieci i opiekę nad nimi przynoszą większe korzyści niż inwestycje czynione na jakimkolwiek innym etapie.
W kontekście niestabilnego klimatu gospodarczego oraz w okresie drastycznych cięć budżetowych łatwo zaniedbać dziedzinę wczesnego kształcenia.
Jednak w niniejszym sprawozdaniu podkreśla się, że usługi w tej dziedzinie to nie luksus, na którym można bezkarnie oszczędzać.
Decyzja o braku inwestycji niesie ze sobą koszty, które być może nie są widoczne od razu, takie jak niższe potencjalne korzyści gospodarcze, ale które mogą stanowić dodatkowe obciążenie dla stabilności finansowej państw członkowskich.
Inwestowanie we wczesny okres życia dziecka okazało się przyczyniać do obniżania kosztów na dalszych etapach, przykładowo wzmacniając przyszłą siłę roboczą rządy unikają potencjalnych strat przychodów podatkowych.
Inwestycje te mogą również oznaczać redukcję przyszłych kosztów opieki zdrowotnej, poziomu przestępczości oraz poziomu zachowań aspołecznych.
Personel i jakość usług
Aby móc rozróżnić dobre i złe praktyki w UE, potrzebna będzie uniwersalna definicja jakości.
Jednak nie istnieje jedna prosta i ogólnie przyjęta definicja tego pojęcia, jako że różni się ono w poszczególnych krajach.
Wynika to z faktu, że jakość wiąże się z wartościami kulturowymi poszczególnych państw członkowskich, a także z ich rozumieniem i definicjami pojęcia „dzieciństwo”.
W niniejszym sprawozdaniu podjęto próbę wyjaśnienia, co „jakość” powinna oznaczać dla państw członkowskich UE.
Dowodzi się tu, że wykwalifikowany i dobrze przeszkolony personel opiekujący się małymi dziećmi ma największy wpływ na jakość.
Słabo wykształcone i opłacane kadry zajmujące się wczesnym kształceniem nie gwarantują po prostu trwałości.
Choć zwrócono już uwagę, że pierwsze trzy lata życia dziecka mają ogromne znaczenie dla rozwoju mózgu, a także dla wypracowania podejść i sposobów myślenia, obserwujemy jednak w całej UE, że osoby zajmujące się wczesnym kształceniem i opieką nad dziećmi są niejednokrotnie nieświadome tego, jak kapitalne znaczenie ma pierwszych kilka lat życia dziecka.
Ponieważ w większości państw członkowskich od takich osób nie wymaga się szkolenia zawodowego lub uzyskania konkretnych kwalifikacji w celu pracy z dziećmi, wiele z nich nie posiada zdolności współdziałania oraz ogólnej sprawności gwarantującej, że dzieci pozostające pod ich opieką rozwiną właściwe zdolności umysłowe.
Innym problemem wskazanym w niniejszym sprawozdaniu jest dominacja sektora opieki przez jedną płeć.
To głównie kobiety, a nie mężczyźni szukają pracy w tym sektorze.
Umacnia to przekonanie, że opieka nad dziećmi to przede wszystkim zadanie kobiet, co ma z kolei wpływ na równouprawnienie.
Dzieci potrzebują podwójnych wzorców do naśladowania w życiu, zwłaszcza dzieci z rozbitych rodzin, gdzie to raczej ojciec, a nie matka, jest jej nieobecnym elementem.
Problem polega na tym, że bardzo niewiele państw UE posiada stałe cele w dziedzinie rekrutacji mężczyzn do pracy w tym zawodzie lub dąży do zmiany utartego przekonania, że wczesne kształcenie i opieka nad dziećmi to przede wszystkim „babska robota” oraz że z mężczyzną pragnącym pracować z małymi dziećmi „coś jest nie tak”.
Przykłady godnych naśladowania praktyk można znaleźć w Danii, gdzie w chwili obecnej współczynnik zapisów mężczyzn na kursy szkoleniowe z zakresu wczesnego kształcenia i opieki wynosi ok.
25%, a także w Wielkiej Brytanii, gdzie lokalne władze oświatowe już od wielu lat prowadzą specjalne programy, by zachęcić mężczyzn do pracy w sektorze opieki nad dziećmi.
Kwestią podstawowej wagi jest opracowywanie strategii rekrutacyjnych oraz utrzymywanie zróżnicowanej i obupłciowej siły roboczej, a także dołożenie starań, by osoby, które zdecydują się na pracę w tym sektorze uważały ją za cieszącą się ogólnym szacunkiem oraz satysfakcjonującą zarówno pod względem zawodowym, jak i finansowym.
Badania naukowe i wymiana sprawdzonych praktyk
W chwili obecnej brak jednoznacznych danych empirycznych dotyczących małych dzieci, które mogą dostarczyć informacji na temat rozwoju oraz zastosowania ogólnounijnych strategii w dziedzinie wczesnego kształcenia dzieci oraz opieki nad nimi.
Jednak badania na ten temat istnieją.
Są one jednak w większości prowadzone w krajach anglojęzycznych, a mianowicie w USA, w związku z czym ich zakres jest bardzo wąski, jako że badania te oparte są na takim rozumieniu dzieciństwa, które nie przystaje do realiów wielu krajów nieanglojęzycznych.
Ponieważ w UE istnieje tak szeroki zakres usług w zakresie wczesnego kształcenia dzieci i opieki nad nimi, w wielu przypadkach trudne będzie dokonanie jednoznacznego ich porównania.
Jednak przeprowadzenie porównania między krajami może być korzystne, jako że pozwoli państwom członkowskim na wzajemne korzystanie ze zdobytych doświadczeń.
Takie porównanie było cenne przykładowo jeżeli chodzi o zakwestionowanie przekonania wielu rodziców i nauczycieli w krajach anglojęzycznych, że „właściwa” nauka musi odbywać się w klasie, co stoi w sprzeczności z modelem nordyckim, w którym uznaje się znaczenie świata zewnętrznego w procesie uczenia się i rozwoju dzieci.
Przeprowadzenie szerszych badań pozwoliłoby UE dokonać przeglądu i aktualizacji wyznaczonych już celów w dziedzinie wczesnego kształcenia dzieci i opieki nad nimi.
WYNIK GŁOSOWANIA KOŃCOWEGO W KOMISJI
Data przyjęcia
17.3.2011
Wynik głosowania końcowego
+:
–:
0:
27
Posłowie obecni podczas głosowania końcowego
Maria Badia i Cutchet, Zoltán Bagó, Malika Benarab-Attou, Lothar Bisky, Piotr Borys, Jean-Marie Cavada, Silvia Costa, Santiago Fisas Ayxela, Mary Honeyball, Cătălin Sorin Ivan, Morten Løkkegaard, Emma McClarkin, Marek Henryk Migalski, Doris Pack, Marie-Thérèse Sanchez-Schmid, Marietje Schaake, Emil Stoyanov, Hannu Takkula, Helga Trüpel, Marie-Christine Vergiat, Sabine Verheyen, Milan Zver
Zastępca(y) obecny(i) podczas głosowania końcowego
Luigi Berlinguer, Nessa Childers, Oriol Junqueras Vies, Ramona Nicole Mănescu, Iosif Matula, Monika Smolková
Zastępca(y) (art. 187 ust. 2) obecny(i) podczas głosowania końcowego
Miguel Angel Martínez Martínez
